تکاپوی بازیگران برای حل بحران لبنان

فرامرز اصغری

لبنان در ماه‌های اخیر در کنار بحران‌های امنیتی با تحولی بزرگ به نام تعیین جانشینی برای امیل لحود رئیس‌جمهور مواجه می‌باشد. در حالی که دو دور نشست پارلمان لبنان برای تعیین رئیس‌جمهور به تعویق افتاده و فردا 30 آبان به عنوان مهلت نهایی برای این مهم تعیین شده همچنان رایزنی‌ها برای حل اختلافات میان گروه‌های لبنان ادامه دارد. در لبنان دو طیف قرار دارند از یک سو طرفداران چهارده مارس و احزاب حاکم بر اصل تعیین رئیس‌جمهور بر مبنای نصف بعلاوه یک تاکید دارند و از سوی دیگر گروه 8 مارس که رئیس‌جمهور را منتخب دو سوم آرای پارلمان می‌دانند. آنچه در تحولات لبنان حائز اهمیت است عملکرد بازیگران در این زمینه است. این بازیگران در چند طیف می‌باشند.

1- بازیگران داخلی که تعیین رئیس‌جمهور را امری حیثیتی و مهم برای آینده خود می‌دانند. از یک سو گروه 8 مارس و حزب‌الله  بر اصل مردمی بودن رئیس‌جمهور تاکید و خواستار همگرایی گروه‌ها برای عدم انحصار قدرت در دستان چهارده مارس می‌باشند. از سوی دیگر چهارده مارس و دولت سینیوره خواستار حضور فردی از جانب خود برای حفظ قدرت انحصاری هستند. برخی اسناد نشان می‌دهد که آنها قدرتی را خواستار شده‌اند که با نخست وزیری سینیوره و رئیس جمهوری از طیف 14 مارس تکمیل می‌شود.

رایزنی‌های رفیق حریری رهبر حزب اهل سنت المستقبل در آمریکا و اروپا و روسیه و نیز تحرکات جنبلاط و جعجع که فعالیت‌هایی را در آمریکا داشته‌اند، در این راستا می‌باشد. نکته مهم آنکه کشورهای عربی بویژه عربستان به حریری هشدار داده‌اند که در طیف سینیوره قرار نگیرد و به حمایت از نامزد حزب‌الله بپردازد تا در این زمینه شکست در برابر مردم را محتمل نشود.

2- برخی کشورهای عربی، آمریکا، اروپا و صهیونیست‌ها طیف دوم بازیگران پرونده لبنان می‌باشند. آنها چند سناریوی احتمالی را پیگیری می‌کند اولا در صورت امکان تعیین رئیس‌جمهور همسو با سینیوره، ثانیا حفظ دولت سینیوره و ارتقای آن با حذف رئیس‌جمهور ثالثا ادامه بحران در لبنان برای اجرا اهدافشان در شرایط بحرانی. آمریکایی‌ها اکنون تلاش بسیاری برای هدایت بحران لبنان انجام می‌دهند که از دلایل اصلی عدم توافق میان گروه‌های لبنان می‌باشد.

3- طیف سوم لبنان، کشورهایی هستند که ثبات در لبنان را عامل ثبات در خاورمیانه می‌دانند. در این میان کشورهایی مانند سوریه، ایران و بعضا عربستان، فعالیت‌های بسیاری در این زمینه داشته‌اند. در این راستا به رایزنی‌های مقامات عربستان با سران احزاب و گروه‌های سیاسی لبنان برای دستیابی به توافق نهایی، فعالیت‌های سوریه در رایزنی‌ با گروه‌های لبنانی و کشورهای منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای برای حل بحران لبنان براساس اجرای خواسته‌های مردم این کشور می‌توان اشاره کرد. این کشورها برای اجرای خواسته‌های مردم و حل بحران لبنان در کنار رایزنی‌های مستمر میان خود به مذاکره با سایر گروه‌های حاضر در تحولات لبنان نیز پرداخته‌اند دیدار وزیر خارجه سوریه و نماینده فرانسه از تهران با محوریت مساله لبنان که دیروز صورت گرفت از نکات مهم در این زمینه می‌باشد. هر چند که غربی‌ها تلاش داشته‌اند تا ایران و سوریه را عامل بحران لبنان معرفی کنند اما روند تحولات نشان داد که این کشورها محورهایی هستند که هدفی جز حل بحرانهای خاورمیانه‌ ندارند. اعتراف مقامات غربی و تاکید آنها بر لزوم همگرایی با تهران و دمشق برای حل بحران لبنان را می‌توان نشانه‌ای بر نقش مثبت این کشورها در تحولات خاورمیانه بویژه لبنان ارزیابی کرد که نمود آن در سفر نمایندگان سوریه و فرانسه به تهران تبلور می‌یابد. پیش از این نیز رایزنی‌های ایران و فرانسه موجب برگزاری نشست پاریس با حضور تمام گروه‌های لبنان شده بود که نتایجی مثبتی به همراه داشت.

در مجموع می‌توان گفت که انتخابات فردای لبنان در کش و قوس بازیگران داخلی و خارجی می‌باشد اما آنچه مسلم است کلید حل بحران لبنان به دست گروه‌های لبنان می‌باشد که در صورت عدم مداخله کشورهای غربی در این زمینه می‌تواند حلال این بحران باشد. چنانکه گروه‌های لبنان همواره تاکید کرده‌اند که بازیگران غربی بویژه آمریکا مانع اصلی تحقق ائتلاف در لبنان می‌باشند. نکته مهم آنکه تمام گروه‌های لبنان از 14 مارس و 8 مارس بر نقش مثبت ایران و سوریه در حل بحران لبنان تاکید و خواستار میانجی‌گری این کشورها برای اجرای این مهم شده‌اند. چنانکه رایزنی‌های مقامات تهران با کشورهای منطقه و حتی کشورهای غربی در قبال لندن برای اجرای خواست این گروه‌ها می‌باشد. این امر بیانگر این حقیقت است که به رغم فشارهای آمریکا این کشورها نه تنها منزوی نشده‌اند بلکه بازیگری فعال و مثبت در روند صلح در خاورمیانه می‌باشند که نمی‌توان نقش آنها را نادیده گرفت.