در تحولی مهم در شرق آسیا که می تواند نشات گرفته از تحولات جهانی باشد، نیروهای مسلح چین رزمایش گستردهای را برای شبیهسازی محاصره دریایی و هوایی جزیره تایوان برگزار کردند. وزارت دفاع چین اعلام کرد که این رزمایش، «هشدار جدی علیه نیروهای جداییطلب» تایوان بود که در آن محاصره گسترده این جزیره تمرین میشود. بر این اساس، ناوشکنها، ناوچهها، جنگنده-بمبافکنها و پهپادهای مسلح به مهمات جنگی ارتش چین، انجام حملات گسترده به بنادر تایوان را شبیهسازی کردند.شبکه راشاتودی گزارش داد که چین در بزرگترین رزمایش محاصره قرن، مناطق ۶ و ۷ ممنوعه هوایی و دریایی را در اطراف تایوان اضافه کرد. این رزمایش در حالی برگزار میشود که در باب چرایی آن نکاتی چند قابل توجه است.
تمامیت ارضی خط قرمزی که جابه جا نمیشود
چین همواره تاکید دارد که بر سر تمامیت ارضی و یکپارچگی سرزمینیاش با هیچ طرف داخلی و خارجی شوخی ندارد. این خط قرمز برای چین با تهدیداتی از سوی کشورهایی همچون ژاپن، آمریکا، اروپا و ناتو همراه شده است در حالی که تکرار سرنوشت روسیه و جنگ تحمیلی غرب به این کشور در لوای نام اوکراین از نگرانیهای چین را تشکیل میدهد. ارتباط این رزمایش با این مولفه زمانی آشکارتر میشود که سخنگوی وزارت امور خارجه چین، رزمایش در تنگه تایوان را پاسخ به دخالت خارجی در امور داخلی چین اعلام کرد.«لین جیان» سخنگوی وزارت امور خارجه چین در گفتوگو با خبرنگاران اعلام کرد رزمایشهایی که ارتش آزادیبخش خلق چین در سواحل تایوان انجام داده است، اقدامی ضروری برای حفاظت از حاکمیت کشور و پاسخی مستقیم به دخالت نیروهای خارجی در امور داخلی این کشور به شمار میرود.وی گفت: این اقدامات، گامهایی ضروری برای دفاع از حاکمیت ملی و تمامیت ارضی کشور و همچنین پاسخی قاطع به اقدامات نیروهای خارجی است که تلاش میکنند با تسلیح تایوان، چین را مهار کنند و اوضاع در تنگه تایوان را به سمت جنگ سوق دهند.
پکن تاکید دارد که تمامی ظرفیتهای نظامی، سیاسی و اقتصادی خود را برای حفظ تمامیت ارضی اش به کار می گیرد چنانکه در کنار اقدام نظامی، اعمال تعرفهها و ابزارهای اقتصادی را علیه حامیان چین تایپه به کار گرفته است که بیانگر عبور این کشور از رویکردهای صرف سیاسی است که نقش و جایگاه آن در معادلات جهانی را آشکارتر می سازد.
هشداری عملی به همسایگان
هر چند که چین بر همگرایی با همسایگان تاکید دارد اما برخی کشورهای منطقه رویکردی تقابلی در راستای همراهی با غرب در پیش گرفتهاند. به عنوان نمونه فیلیپین با ادعای مالکیت بر دریای جنوبی چین اقدام به دریافت کمکهای نظامی از امریکا و ناتو کرده است ژاپن نیز از یک سو بودجه نظامی 700 میلیارد دلاری را تصویب کرده است و از سوی دیگر به ساخت جزیره موشکی نزدیک چین تایپه روی آورده و نخست وزیر این کشور رسما اعلام کرده که علیه چین در حمایت از تایوان اقدام خواهد کرد. همچنین رزمایشهای مشترک نظامی ژاپن با امریکا نیز برگزا شده است. در این شرایط چین با برگزاری رزمایشی بزرگ ضمن نمایش قدرت نظامی به کشورهای منطقه درباره هرگونه همراهی با تایوان هشدار میدهد.
واکشن پیشدستانه به تهدیدات آمریکا
آمریکا هر چند که در ظاهر بر اساس راهبرد امنیت ملی خویش مدعی رویکرد رقابتی به جای تقابلی با چین دارد اما در عمل همان روند گذشته را دنبال میکند چنانکه از یک سو ایالات متحده از فروش تسلیحاتی 11میلیارد دلاری به جدایی طلبان تایوان خبر داد و از سوی دیگر در راهبرد امنیت ملی رسما از ژاپن و کره جنوبی خواسته شده تا بازوهای آمریکا و ناتو در شرق آسیا باشند. اخیرا نیز در سفر ترامپ به ژاپن طرفین توافقنامههای امنیتی و تسلیحاتی امضا کرده اند که بیانگر افزایش تحرکات واشنگتن در این کشور است. این تحرکات ضد چینی تا جایی پیش رفته است که اخیرا فرمانده نیروهای ایالات متحده در کره جنوبی اعلام کرد که سئول در معادلات امنیتی منطقهای نقشی فراتر از واکنش به تهدیدهای شبهجزیره کره ایفا میکند و در کانون تحولات گستردهتر شرق آسیا و راهبرد آمریکا برای حفظ ثبات در اقیانوس هند–آرام قرار دارد. ژنرال زاویر برانسون، فرمانده نیروهای آمریکا در کره جنوبی (USFK)، در نشستی درباره اتحاد سئول و واشنگتن گفت کره جنوبی صرفا در حال پاسخ به تهدیدهای مستقیم نیست، بلکه جایگاهی تعیینکننده در پویاییهای منطقهای دارد که موازنه قدرت در شمالشرق آسیا را شکل میدهد.وی با اشاره به راهبرد جدید امنیت ملی آمریکا اظهار داشت این سند بر اهمیت راهبردی منطقه هند–آرام و نقش کشورهای همفکر و توانمند در حفظ ثبات و پیشبینیپذیری تاکید دارد. برانسون افزود در این چارچوب، از کره جنوبی و ژاپن خواسته شده است توانمندیهای دفاعی خود را برای حفاظت از «زنجیره نخست جزایر» تقویت کنند؛ محدودهای کلیدی که از نگاه واشنگتن برای حفظ برتری آمریکا برابر چین اهمیت دارد. این تحرکات این سناریو را تقویت کرده است که آمریکا بخواهد از تایوان و یا یکی از کشورهای منطقه برای اقدام علین چین بهره برداری نماید در این شرایط پکن در اقدامی پیش دستانه با رزمایش نظامی خطوط قرمزش را برای آمریکا مشخص میکند تا مانع از اقدامات احتماعی علیه تمامیت ارضی خود گردد.
رزمایش چین را باید در چارچوب نظم نوین جهانی ارزیابی کرد. شرایطی که در آن دیگر غرب تنها تصمیم گیر نمیباشد و کشورها به دنبال چینش مولفههای قدرت بر اساس مولفههای بومی هستند. نظمی که ابعاد آن را در اقدامات روسیه در برابر ناتو در جنگ اوکراین، واکنش گسترده ایران در جنگ 12 روزه در قبال تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونی میتوان مشاهده کرد.
نظم نوین چند جانبه گرایانه
رزمایش چین را در کنار ابعاد منطقهای باید در چارچوب نظم نوین جهانی ارزیابی کرد. شرایطی که در آن دیگر غرب تنها تصمیم گیر نمیباشد و کشورها به دنبال چینش مولفههای قدرت بر اساس مولفههای بومی هستند. نظمی که ابعاد آن را در اقدامات روسیه در برابر ناتو در جنگ اوکراین، واکنش گسترده ایران در جنگ 12 روزه در قبال تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی میتوان مشاهده کرد. با تکیه بر توان نظامی داخلی خود رزمایشی را بر گزار میکند که پیام استقلال دفاعی و نقش آفرینی آن در معادلات جهانی را مخابره میکند. در اصل پکن نشان میدهد که نه تنها یک ابرقدرت اقتصادی بلکه پیشرو در حوزه سیاسی و نظامی نیز میباشد که با فعال سازی بریکس و شانگهای ابعاد گستردهتری میگیرد. این روند را می توان ابعاد جدیدی از تحولات در معادلات جهانی دانست که بر اساس عملکرد ناظمان جدید در برابر یک جانبهگرایی غربی در حال شکل گرفتن و ساختاربندی جهانی است.