تکاپوی منطقه‌ برای کاستن از تنش

دامنه اعتراضات مردمی در ایران فروکش کرده و «دونالد ترامپ» رئیس‌جمهور آمریکا هم در تازه‌ترین اظهارات خود گرچه ادعاهایی علیه ایران وارد کرده اما به این کاهش تنش در داخل کشور هم اشاره کرده است. با این حال رویدادهای داخلی ایران که با مداخلات آشکار خارجی و اظهارات مداخله‌جویانه رئیس‌جمهور آمریکا تحت‌تاثیر قرار گرفت؛ بسیاری از کشورهای منطقه را نگران تداوم التهابات در داخل ایران و مداخلات سیاسی و حتی نظامی خارجی کرده است.

منطقه‌ای که التهاب بیشتر نمی‌خواهد

تماس‌های متعدد برقرار شده میان وزرای امور خارجه کشورهای منطقه با وزیر امور خارجه ایران در روزهای گذشته در کنار اهمیت سیاسی آن، از یک نگرانی بسیار مهم در منطقه حکایت دارد؛ تهدید امنیت کشورهای غرب آسیا در سایه تشدید تنش‌ها و تهدیدات. «شیخ عبدالله بن زاید آل نهیان» معاون نخست وزیر و وزیر خارجه امارات عربی متحده در تماس تلفنی با وزیر خارجه کشورمان به اهمیت رایزنی مستمر میان ایران و امارات و کشورهای منطقه، بر لزوم تشریک مساعی جهت تحکیم ثبات و امنیت منطقه تاکید کرد.

«بدر عبدالعاطی» وزیر امور خارجه مصر نیز در گفت‌وگوی تلفنی با عراقچی ضمن ابراز تاسف از وقوع رویدادهای تروریستی بر اهمیت رایزنی‌های نزدیک و تشربک مساعی کشورهای منطقه جهت تحکیم ثبات و امنیت منطقه تاکید کرد. در این گفت‌وگو وزیر امور خارجه کشورمان ضمن تشریح حوادث چند روز گذشته و به خشونت کشانده شدن اعتراضات مسالمت‌آمیز مردم توسط عناصر خشونت طلب وابسته به خارج که منجر به جان باختن تعدادی از هموطنانمان شد، همتای مصری خود را در جریان جزییاتی از مداخلات خارجی و جریان آشوب قرار داد.عراقچی همچنین در این گفت‌وگوی تلفنی اظهارات تحریک‌آمیز مقامات آمریکایی که دخالت آشکار در امور داخلی ایران تلقی می‌شود را شدیداً محکوم کرد.

مشابه این مواضع در گفت‌وگوی «هاکان فیدان» وزیر امور خارجه ترکیه و «محمداسحاق‌دار» وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی پاکستان با عراقچی هم مورد تاکید قرار گرفت.

وزیر امور خارجه همچنین با «سوبرامانیام جایشنکار» همتای هندی خود هم درباره حوادث داخلی ایران و نیز موضوعات بین‌المللی گفت‌وگو کرد. در این گفت‌وگوها عراقچی بر هوشیاری مردم و نیروهای انتظامی و عزم آن‌ها برای دفاع از امنیت کشور و نیز اظهارات تحریک آمیز مقامات آمریکایی که دخالت آشکار در امور داخلی ایران تلقی می‌شود؛ تاکید کرد.

«علی لاریجانی» دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران سه شنبه شب در تماس های جداگانه با «محمد بن عبدالرحمن آل ثانی» نخست وزیر قطر و «قاسم الاعرجی» مشاور امنیت ملی عراق گفت‌وگو کرد و در این تماس‌ها هر دو طرف هرگونه تلاش برای برهم زدن ثبات در ایران را همراه با پیامدهایی جدی علیه ثبات منطقه دانستند.

وزیر امور خارجه ایران و دیگر مقامات کشورمان در این تماس‌ها که به نظر می‌رسد در روزهای آینده هم ادامه خواهد داشت، بر یکی از مهمترین ویژگی‌ها و شاخص‌های بحران‌ اخیر در ایران اشاره می‌کند و آن امکان سرایت و سرریز شدن ناآرامی‌های به وجود آمده در ایران به سمت منطقه است. از دیگر سو عراقچی تاکید دارد که سواستفاده ایالات متحده آمریکا از شرایط موجود در ایران و اظهارات تحریک‌آمیز و مداخله‌جویانه آمریکا، رویه‌ای است که با توجه به رفتار و رویکرد «دونالد ترامپ» رئیس جمهور آمریکا می‌تواند در بخش‌های دیگر جهان و کشورهای منطقه هم تکرار شده و شرایط را از منظر استقلال سیاسی و حق حاکمیتی برای آن‌ها هم دشوار سازد.

تماس، سفر، رایزنی‌های تلفنی و تمام تکاپوی ایجاد شده در منطقه و میان مقامات کشورهای مختلف را هم در همین زمینه می‌توان ارزیابی کرد؛ از جمله سفر وزیر خارجه ترکیه به ابوظبی و دیدار با رئیس امارات و وزیر خارجه این کشور و نیز تاکیدات مکرر مقامات و مسئولان آنکارا بر اینکه مداخله خارجی می‌تواند باعث ایجاد بی‌ثباتی شود، همچنین دیگر تماس‌های برقرار شده از سوی مقامات دیگر کشورها با یکدیگر و نیز با ایالات متحده آمریکا نشان‌دهنده این مهم است که منطقه با توجه به تمام تنش‌ها و التهاباتی که تجربه کرده و در حال تجربه است، برای دور تازه‌ای از آن‌ها نه تمایل و نه آمادگی دارد.

«ماجد الانصاری» سخنگوی وزارت خارجه قطر درباره تنش‌های اخیر منطقه گفته است که به دنبال حل اختلافات بین تهران و واشنگتن با هدف آرام کردن اوضاع منطقه و حل اختلافات بین دو کشور هستیم. همچنین در همین زمینه وزیران خارجه قطر و مصر طی تماسی تلفنی درباره تحولات منطقه رایزنی و بر لزوم کاهش در منطقه از طریق گفت‌وگو تاکید کردند.

خبرهای منتشر شده در گزارش روزنامه وال‌استریت‌ژورنال را هم می‌توان دیگر سند موجود در میانه تحولات منطقه دانست که در آن تصریح شده است عربستان سعودی برای متقاعد کردن کاخ سفید در حمله نکردن به ایران تلاش می‌کند و قطر و عمان نیز در کنار ریاض موضعی مخالف هر گونه تنش‌آفرینی علیه ایران اتخاذ کرده‌اند.

به نوشته وال‌استریت ژورنال این کشورها که از متحدان نزدیک آمریکا در منطقه هستند؛ به تهران اطلاع دادند که هرگز به واشنگتن اجازه نخواهند داد از حریم هوایی کشورشان برای حمله به ایران استفاده کند. به گفته مقامات عرب حوزه خلیج فارس، عربستان سعودی، عمان و قطر در پشت‌پرده به کاخ سفید گفته‌اند که اقدام‌ها در این منطقه می‌تواند نه تنها بازارهای نفت را متلاطم کند بلکه به اقتصاد آمریکا آسیب بزند. این روزنامه آمریکایی همچنین اعلام کرد که کشورهای عرب حوزه خلیج فارس نگران بازتاب و پیامدهای داخلی اقدامات احتمالی آمریکا در کشورهای خود هستند.

چنین نگرانی در میان رسانه‌های منطقه‌ای هم دیده می‌شود و المیادین درباره تبعات دخالت سیاسی و نظامی آمریکا در ایران تصریح کرده است که تضعیف و یا از بین رفتن نقش جمهوری اسلامی ایران باعث خواهد شد که آمریکا و اسرائیل بر منطقه سلطه یابند و پروژه های الحاق خود را تکمیل کنند. این امر استقلال کشورهای عربی را از بین خواهد برد و منطقه وارد یک «شب طولانی سیاسی» خواهد شد که در آن تنها صدای راست گریان صهیونیستی ها و دیکته‌های خارجی شنیده می شود.

رویکرد نگران‌کننده کاخ سفید در قبال نظم جهانی

واقعیت آن است که در حال حاضر از آمریکا لاتین تا اروپا و از غرب آسیا تا شرق این قاره به نوعی تحت‌تاثیر دخالت‌های آشکار، تهدیدها و اقدامات خلاف قواعد بین‌المللی از سوی واشنگتن است که نمونه بسیار مشخص آن ربودن رئیس‌جمهور ونزوئلا و اصرار بر تصرف گریلند است. برنامه‌ای که رئیس‌جمهور آمریکا در یک سال گذشته اتخاذ کرده، فارغ از مبهم، متناقض بودن آن و نیز فقدان منطق و عقلانیت در آن، بسیاری از روتین‌ها، قواعد و نُرم‌های بین‌المللی را برهم زده به نوعی از فروپاشی نظام بین‌الملل منجر شده است. آنچه از سیاست‌های آمریکا در ونزوئلا، سوریه، لبنان، غزه، گریلند و ایران شاهد آن هستیم؛ نه تنها نشانه‌ای از عقلانیت و رعایت حقوق بشر در آن‌ها دیده نمی‌شود، بلکه در درازمدت هم نمی‌تواند حافظ منافع آمریکا هم تفسیر شود از آن رو که آنارشی که ترامپ بر جهان تحمیل می‌کند سرانجام در جایی به ضرر منافع آمریکا هم تمام شده و شرایط را برای واشنگتن هم دشوار خواهد ساخت.

واقعیت آن است که خروج از سازمان‌های بین‌المللی، تهدید کشورها، اظهارات متناقض و مداخله‌جویانه در سرزمین‌های مختلف بومرنگی است که سرانجام به سمت آمریکا هم باز خواهد گشت و برهم ریختن نظم موجود در نظام بین‌الملل به برهم‌ریختگی در منطقه غرب آسیا و شمال اروپا و شرق آفریقا و جنوب آمریکا منجر خواهد شد. جنگل‌سازی از جهانی که برای رسیدن به هنجارهای انسانی و متمدنانه موجود قرن‌ها تلاش بی‌وقفه داشته با هیچ اصول و منطقی سازگار نیست و بازنده نهایی این روند ابتدا کشورهایی خواهند بود که خود در این نظم پیشرو بودند.