رخنه شوونیسم در سیاست روسیه

ترجمه کرم نجفی

نتایج دو نظرسنجی که اخیرا به وسیله مرکز "لوادا" با موضوع تهاجم علیه نهادهای قومی و بیگانه‌ستیزی انجام گرفته، حاکی از آن است که روس‌ها هیچ تفاوتی بین ناسیونالیسم و شوونیسم قائل نیستند و این دو پدیده نمی‌تواند در زندگی آنها تجلی یابد. اما برعکس احزابی هستند که می‌توانند با برجسته کردن بیگانه‌ستیزی و شوونیسم، آرا را در انتخابات پارلمان به سوی خود جلب کنند. براساس نظرسنجی انجام شده با موضوع ناسیونالیسم و بیگانه‌ستیزی، 41 درصد روس‌ها با فکر "روسیه برای روس‌ها" موافق هستند و 42 درصد با این نظر موافق بودند که قدرت و نفوذ اقلیت‌های قومی بیش از اندازه است. نظرسنجی دیگری که در مورد حملات به نمادهای قومی، انجام شد نتایج قابل توجهی داشت. بیش از نصف سؤال‌شوندگان (حدود 53 درصد) وجود تخاصم علیه خارجی‌ها را رد کرده و اعلام کرده‌اند‌ که هدف هیچ نوع حمله نژادپرستی قرار نگرفته‌اند. بالاتر از آن، این‌که 64 درصد شرکت‌کنندگان در این نظرسنجی ابراز اطمینان کرده‌اند که آماده هستند از تبعه خارجی که مورد هجوم ریشخند و دشنام قرار می‌گیرند، دفاع کنند و اغلب کسانی که قصد دخالت در این امور را نداشتند، دلیل آن را ترس از حمله به خودشان اعلام کرده‌اند.

این در حالی است که الکساندر ورخوفسکی، رییس‌ مرکز تحلیل‌های سووا در مصاحبه با روزنامه گازتا اعلام کرده است که این نظرسنجی‌ها بازتاب واقعیت‌های جامعه روسی نیست. چون افراد خیلی کمی جرات این اعتراف را دارند که بگویند خارجی‌ها را دوست ندارند. بنابراین اگر ملیت افراد مورد ارزیابی قرار گیرد مشخص می‌شود که در بین آنها خصومت‌های بیشتری وجود دارد. در سال 2005، 50 درصد افراد سؤال‌شونده توسط مرکز لوادا به محدودیت در تعداد افراد قفقازی در روسیه بدون فرق قائل شدن بین اتباع کشورهای عضو جامعه مشترک‌المنافع و ساکنان مناطق روسی را خواستار شده بودند. این در حالی است که قفقازی‌ها در صدر فهرست ملیت‌های مورد تنفر روس‌ها قرار نداشت. 45 درصد آنها از چینی‌ها، 42 درصد از ویتنامی‌ها، 13 درصد از تاجیک‌ها، 18 درصد از یهودی‌ها و 8 درصد از اوکراینی‌ها ابراز نارضایتی کرده بودند.

والری تیشکف، مدیر موسسه قوم‌شناسی و انسان‌شناسی و رییس کمیسیون تسامح و آزادی مجلس روسیه نتایج نظرسنجی‌های موسسه لوادا را قابل تردید دانسته و اضافه می‌کند که این نظرسنجی‌ها فقط تنفر روس‌ها را نسبت به خارجی‌ها بیان می‌کند. میزان ازدواج در بین قومیت‌های مختلف در کشور ما خیلی زیاد است همین امر نشان‌دهنده واقعیات جامعه ما است نه آن چیزی که نتایج نظرسنجی موسسه لوادا نشان می‌دهد.

تیشکف اضافه می‌کند که پاسخ‌های نظرسنجی‌ها بیش‌تر در واکنش به یک برنامه تلویزیونی و یا اخبار مربوط به موقعیت‌شان بوده است. به عقیده تیشکف انتشار نتایج چنین نظرسنجی‌هایی نیز نشان از ترسی است که در دل جامعه وجود دارد. ورخوفسکی نیز نظرات تیشکف در مورد تأثیر رسانه‌ها در افزایش حس خصومت را تأیید کرده و می‌گوید که مدت چهار سالی بود که این موضوع بی‌جا و بی‌مورد تلقی می‌شد ولی امروز در نزد روزنامه‌نگاران و حتی در نزد سیاستمداران به موضوعی قابل قبول تبدیل شده است.

دیمتری ورخوفسکی، پژوهشگر موسسه جغرافیایی دانشگاه روسیه اظهار می‌دارد که اغلب احزاب در نزدیک انتخابات، با کارت قومیت بازی می‌کنند. حزب لیبرال ـ دموکرات بدون شک باز از این موضوع حرف به میان خواهد آورد. اما حزب روسیه متحد از یک کشور بزرگ با مردمی بزرگ صحبت خواهند کرد. سرگی مارکوف تحلیلگر سیاسی و کاندیدای روسیه متحد برای دوما اظهار می‌دارد که نیروهای سیاسی مطرح به ندرت از اظهارات ناسیونالیستی بهره خواهند برد و روی موضوعات و مسایل اجتماعی دیگر تأکید خواهند کرد. فقط کمونیست‌ها هستند که در این مورد برنامه شفافی دارند اما احزاب دیگر هیچ طرح و برنامه دقیق و مستقلی ندارند. به هر حال خصومت نسبت به خارجی‌ها همانند امتیازی در میدان مبارزه سیاسی مطرح خواهد بود. احزابی که ریسک شکست آنها بالاست می‌توانند از این موضوع با ادبیات تنفر بهره ببرند.