13 آبان... 28 سال بعد

از آغاز انقلاب تا پیش از ریاست بوش پسر

پس از گروگان گرفته شدن دیپلمات‌های آمریکایی در تهران، کلیه روابط دیپلماتیک دو کشور قطع و علاوه بر وضع تحریم‌های یکجانبه نفتی واشنگتن علیه تهران، 12 میلیارد دلار سرمایه ایران در آمریکا مسدود شد که این خود یکی از عوامل ناراحتی ایران از دولت آمریکاست.

در سال 1995 نیز بیل کلینتون، رییس‌جمهور اسبق این کشور با تهدید غیرمعمول و فوق‌العاده خواندن ایران برای امنیت ملی آمریکا، تحریم‌هایی را علیه تهران اعمال کرد که به موجب آن شرکت‌های آمریکایی و شرکت‌های تابعه خارجی از تجارت با ایران و هرگونه سرمایه‌گذاری برای توسعه منابع نفت و گاز ایران منع شدند.

این قانون از آن زمان تاکنون هر سال به وسیله روسای جمهور آمریکا تمدید و اعلام شده است که این وضعیت فوق‌العاده در روابط دو طرف هنوز رفع نشده است. همچنین در سال 1996 با تصویب قانونی با عنوان قانون تحریم‌های ایران ـ لیبی تحریم‌های اجباری و احتیاطی بر شرکت‌های غیرآمریکایی که در سال بیش از 20 میلیون دلار در بخش گاز طبیعی و نفت ایران سرمایه‌گذاری کنند، اعمال شد.

این قانون در سال 2001 برای مدت پنج سال دیگر تمدید شد. در سال 2006 در کنگره لوایحی به آن ضمیمه و این تحریم‌ها گسترده‌تر شد. این قانون در سال 2006 به «قانون تحریم‌های ایران» تغییر نام داد چرا که از آن پس ضمن توافقات انجام شده با لیبی تحریم‌های این کشور دیگر تمدید نشد. در سال 1988 فاجعه تلخی رخ داد و ناو آمریکایی هواپیمای مسافربری ایرباس ایران را بر فراز تنگه هرمز مغرضانه هدف قرار داد. این امر به کشته شدن 248 سرنشین هواپیما منجر شد.

دولت آمریکا هرگز برای انجام این اقدام ددمنشانه از ایران عذرخواهی نکرد.

دوران ریاست جمهوری بوش

از زمان روی کار آمدن بوش، آمریکا اقدامات مختلفی را علیه ایران انجام داد. اقداماتی که نوام چامسکی، منتقد آمریکایی آن را جنایت خوانده است.

به اعتقاد وی، این اعمال نقض جدی منشور سازمان ملل است. با این وجود اندکی پس از حمله آمریکا به افغانستان در سال 2002 مقامات آمریکایی برای حل مشکلات افغانستان کمک ایران را خواستار شدند و با دریافت این کمک‌ها قادر به برقراری نسبی ثبات در این کشور جنگ‌زده شدند، اما در همان سال رییس‌جمهور آمریکا در اظهاراتی خصمانه مبتنی‌بر رویکردی مواجهه‌جویانه ایران را به همراه عراق و کره شمالی اعضای محور شرارت خواند و اتهامات علیه جمهوری اسلامی درباره تروریسم و تسلیحات هسته‌ای را تکرار کرد. این امر با محکومیت شدید از سوی تهران روبه‌رو شد.

در سال 2003 با حمله به عراق، آمریکا در مرزهای غربی نیز با ایران همسایه شد. در همین حال، از سال 2003 به بعد ایران شکایت‌هایی را درباره پرواز هواپیماهای تجسسی آمریکایی که با عبور از مرزهای غربی بر فراز آسمان ایران ظاهر شده بودند مطرح کرد و این اقدامات را غیرقانونی خواند. در این سال‌ها واشنگتن به حمایت از گروهک تروریستی منافقین و پژاک در ایجاد دردسر و ناآرامی برای ایران و انجام اقدامات مخرب علیه دولت جمهوری اسلامی ادامه داد.

از سوی دیگر عوامل آمریکایی و انگلیسی برای ایجاد اختلافات قومی ـ فرقه‌ای در بخش‌های مختلف ایران تلاش کردند. با این حال مقامات آمریکایی ایران را به ایجاد ناآرامی در عراق و همکاری با شبه‌نظامیان عراقی و مسلح کردن و آموزش آنها متهم کرده‌اند و هر روز ادعاهای جدیدی را علیه ایران مطرح می‌کنند.

در سال 2004 واشنگتن در اقدام خصمانه‌ دیگری، انتشار کتاب‌ها و دست‌نوشته‌های ایرانی در آمریکا ممنوع و اعلام کرد، همکاری دانشمندان آمریکایی با دانشمندان ایرانی می‌تواند تحت پیگرد قانونی واقع شود.

کاخ سفید در سال 2005 به مذاکرات درباره برنامه هسته‌ای ایران پیوست، اما تعلیق برنامه غنی‌سازی اورانیوم ایران را پیش‌شرط هرگونه نشستن بر سر میز مذاکره با ایران خواند. تلاش‌های آمریکا برای توقف برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز ایران روز‌به‌روز افزایش یافته است.

به‌طوری که برای اعمال فشارهای اقتصادی بیشتر بر ایران، در سال 2006 وزارت خزانه‌داری آمریکا بانک سپه را با ادعای حمایت از تروریسم تحت تحریم قرار داد. با همه این دردسرسازی‌ها، در سال 2007 واشنگتن که حل ناآرامی در عراق بدون کمک ایران را غیرممکن دید، از ایران خواست تا درباره اوضاع عراق با مقامات آمریکایی مذاکره کند که البته ایران اعلام کرد برای رفع آلام ملت عراق درخواست را می‌پذیرد.

از دیگر اقدامات غیرقانونی کاخ سفید علیه ایران حمله دی‌ماه گذشته نیروهای این کشور به کنسولگری ایران در اربیل و دستگیری پنج دیپلمات ایرانی است که همچنان در بازداشت‌ نیروهای آمریکایی در عراق به‌سر می‌برند.

این اقدام با واکنش‌های منفی رو‌به‌رو شد از جمله وزارت امور خارجه روسیه آن را مغایر با کنوانسیون وین در خصوص روابط کنسولی خواند. چندی پیش نیز یکی از اعضای هیات تجاری ایران که به دعوت مقامات دولت اقلیم کردستان به عراق سفر کرده بود، دستگیر شد و هنوز برای آزادی وی اقدامی صورت نگرفته است.

رییس‌جمهور آمریکا در چند ماه گذشته لفاظی‌های خود را علیه ایران افزایش داد و در حالی که حتی محمد البرادعی، مدیرکل آژانس بین‌المللی انرژی اتمی هفته پیش بار دیگر بر این مطلب صحه گذاشت که نشانه‌ای از حرکت ایران به سوی ساخت سلاح هسته‌ای وجود ندارد، بوش از هولوکاست هسته‌ای در صورت دستیابی ایران به سلاح هسته‌ای و نیز احتمال وقوع جنگ جهانی سوم در صورت وقوع چنین واقعه‌ای سخن گفت.

همچنین کاخ سفید پس از آنکه برای اعمال تحریم علیه ایران بر سر برنامه هسته‌ای صلح‌آمیز تهران در شورای امنیت سازمان ملل با موانع مختلفی از جمله مخالفت روسیه و چین روبه‌رو شد، در تازه‌ترین اقداماتش تحریم‌های یکجانبه‌ای را علیه 20 نفر از افراد، شرکت‌های وابسته به سپاه و 3 بانک ملی، ملت و صادرات اعمال کرد و نیز با متهم کردن سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران به تروریسم تحریم‌هایی را علیه این نهاد برخاسته از متن ملت اعمال کرد.

روشن است که در سال‌های اخیر و به‌ویژه در ماه‌های گذشته تلاش‌های ضدایرانی مقامات ریز و درشت آمریکایی سیر فزاینده‌ای داشته که با این حال موثر واقع نشده است. امروز ایران به قدرت مهم و تاثیرگذاری در منطقه و در جامعه بین‌المللی تبدیل شده است. دستگاه دیپلماسی کشور با عملکرد مناسب در جهت تعامل هرچه بیشتر با جامعه بین‌المللی قدم برداشته است. ایران در میان کشورهای منطقه، اروپا، آسیا، آفریقا و حتی در حوزه نفوذ سنتی ایالات متحده یعنی آمریکای لاتین شرکای اقتصادی، تجاری و سیاسی مهمی دارد، همچنین می‌تواند به روابط اقتصادی محکم تهران با چین، روسیه، آلمان و ایتالیا نیز اشاره کرد.

چین و روسیه که هر دو از اعضای دایمی شورای امنیت و دارنده حق وتو هستند، با هرگونه اعمال تحریم سخت‌تر علیه ایران آن‌طور که واشنگتن درخواست می‌کند، مخالفند و تاکنون در برابر فشارهای آمریکا تسلیم نشده‌اند. ولادیمیر پوتین، رییس‌جمهور روسیه نیز به تازگی برای حضور در اجلاس کشورهای حاشیه خزر برخلاف انتظار بوش به تهران آمد. پوتین همچنین در واکنش به تحریم‌های یکجانبه آمریکا علیه ایران از دیوانگان چاقو به دست که از تحریم صحبت می‌کنند انتقاد و بر حل دیپلماتیک مساله هسته‌ای ایران تاکید کرد.

از سوی دیگر آلمان و ایتالیا دو کشور مخالف تحریم‌های یکجانبه علیه ایران هستند. آنها با تلاش‌های دولت جدید فرانسه که با پیروی از سیاست‌های آمریکایی به دنبال تحریم‌های خارج از چهارچوب سازمان ملل علیه ایران است، مخالفت کرده‌اند.

در سوی دیگر این ماجرا، امروزه محبوبیت دولت آمریکا در داخل و خارج به سبب سیاست‌های جنگ‌طلبانه‌اش به شدت سقوط کرده است و به گفته کارشناسان آمریکا که برای منزوی ساختن ایران در عرصه بین‌الملل تلاش می‌کند، در واقع خود در انزوا به سر می‌برد. مقامات آمریکایی تاکنون نتوانسته‌اند دیگران را آن طور که تمایل داشته‌اند، در سیاست‌های غلط‌‌شان با خود همراه کنند.

نباید از یاد برد که آمریکا خود با درخواست از ایران برای نشستن بر سر میز مذاکره عراق به قدرت جمهوری اسلامی و ناتوانی‌های خود اذعان کرد. آمریکایی‌ها امروز نیز همان احساس عجزی را در برابر ایران دارند که در زمان اسارت 444 روزه دیپلمات‌نماهای آمریکایی داشتند. لانه جاسوسی و مراکز فرماندهی سابق آمریکا در ایران به موزه امپریالیسم آمریکا تبدیل شده است.