پسرعموها را دریابید

در تازه‌ترین تحول امیدبخش رومو هیون، رئیس‌جمهور کره جنوبی که برای شرکت در دومین دیدار سران دو کره در تاریخ این شبه‌جزیره وارد پیونگ یانگ، پایتخت کره‌شمالی شده‌، مورد استقبال مردم خندان و رهبر عبوس این کشور قرار گرفت.

رئیس‌جمهور کره‌جنوبی پیشاپیش، سفرش به کره‌شمالی را فرصتی استثنایی برای بیان پایان دادن به دشمنی‌هایی که در پی تقسیم شبه‌جزیره کره پس از جنگ ‌جهانی دوم پدید آمده است، توصیف کرده بود اما به اعتقاد منتقدان دولت رو، او که ریاست جمهوری خود را مرهون اقبال اولیه سیاست خورشید درخشان (سیاست نزدیکی دو کره) است از این سفر نیز بیشتر برای رسیدن به مقاصد سیاسی داخلی در کره جنوبی استفاده می‌کند.

به عقیده این افراد، «رومو» در این مذاکرات با همتای کمونیست خود تنها در حاشیه مسائل اساسی نظیر سلاح‌های هسته‌ای کره‌شمالی و نقض گسترده حقوق بشر در این کشور گفت‌وگو خواهد کرد چرا که فقط نفس سفر و دیدار با کیم جونگ ایل، رهبر کره‌شمالی، به عنوان دومین دیدار سران دو کره در تاریخ، اهداف او را از این سفر برآورده کرده و محور خوبی برای تبلیغات حزب متبوع او در انتخابات آتی ریاست جمهوری ساخته است.

به بیان دیگر منتقدان دولت کره‌جنوبی معتقدند که با رسیدن پای رومو هیون به مقر ریاست جمهوری کره‌شمالی اهداف او از این سفر برآورده شده و در چنین شرایطی رومو از وارد شدن به جزئیات و ایجاد تنش در این مذاکرات اجتناب می‌کند. اما در مقابل، معدودی از تحلیل‌گران نیز این سفر را با توجه به انگیزه‌هایی که رو پیش از عزیمت به پیونگ‌یانگ مطرح کرد بسیار حساس و تاریخ‌ساز ارزیابی می‌کنند. رو پیش از سفر گفته بود در صورتی که کره‌شمالی بپذیرد. در راستای تنش‌زدایی از وضعیت بحرانی شبه‌جزیره کره، حجم تسلیحات خود را کاهش دهد در مقابل کره‌جنوبی به بازسازی اقتصاد در حال سقوط همسایه شمالی کمک خواهد کرد و برای نیل به این هدف هیئت مشترک اقتصادی دو کره تاسیس خواهد شد؛ حرکتی که به اعتقاد کارشناسان می‌تواند مقدمه‌ای بر اتحاد نهایی دو کره در آینده دور باشد.

عرصه آزمایش

با این فرض رو احتمالاً در این سفر به آزمایش کیم خواهد پرداخت تا میل و رغبت او را به کنار گذاشتن فعالیت‌های تسلیحاتی هسته‌ای در برابر پاداش‌های اقتصادی و ایجاد ارتباط دپیلماتیک با سایر کشورها از جمله کره‌جنوبی و ایالات متحده بسنجد.

اما از سوی دیگر، فواید این سفر برای کره‌شمالی نیز علاوه بر برخورداری از کمک‌های بشردوستانه کره‌جنوبی که از آغاز سیاست خورشید درخشان در سال 1998 آغاز شده، استفاده تبلیغاتی به نفع کیم جونگ ایل، رهبر کره‌شمالی است. ماشین تبلیغات کره‌شمالی همیشه هدف سفر تمام مقام‌های خارجی به این کشور منزوی را (که تقریباً از اواسط دهه 90 آغاز شده، از سفر جیمی‌ کارتر، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، در سال 1994 گرفته تا سفر مادلین آلبرایت، وزیر امور خارجه وقت آمریکا در سال 2000) ادای احترام و ستایش از رهبر کره‌شمالی عنوان می‌کند و این سفر رومو هیون نیز از این قاعده مستثنی نیست.

رالف ‌کازا، رئیس موسسه تحقیقاتی «میزگرد اقیانوس آرام سی‌اس‌آی‌اس»(Pacific Forum CSIS) در این‌باره می‌گوید: این دیدار بار دیگر به کیم جونگ ایل کمک کرد تا مشروعیت خود را ثابت کند. در حقیقت رهبران کره‌جنوبی با موافقت بر سر این مسئله که بار دیگر برای دیدار سران دو کره به شمال سفر کنند به او کمک کردند تا برای اهالی کره‌شمالی نقش امپراتور واقعی سراسر کره را به شیوه‌ای واقعی‌تر بازی کند و رومو هیون و همراهانش با هدایایی برای ادای احترام و کرنش به او به شمال آمده‌اند.

کیم دائه جونگ، رئیس‌جمهور وقت کره‌جنوبی در دیدار پیشین سران دو کره در سال 2000 مقرر کرده بود که کیم جونگ ایل برای دیدار بعدی سران دو کره به جنوب سفر کند. اما به ‌نظر می‌رسد رومو هیون، جانشین کیم دائه جونگ که با شعار حمایت و تداوم سیاست‌های او به ریاست جمهوری کره جنوبی انتخاب شده، در حالی که تنها پنج ماه به پایان ریاست جمهوری‌اش مانده و حزب متبوع‌اش برای رقابت با احزاب راست‌گرا بسیار ضعیف است، برای پیروزی نامزد حزبش در انتخابات ریاست جمهوری به این سفر تن داده است.

مذاکره منطقه‌ای برای مجاب کردن دولت کره‌شمالی به توقف برنامه تولید تسلیحات هسته‌ای که اخیراً به بن‌بست رسیده است نیز یکی دیگر از مسائلی است که سفر رو به کره‌شمالی درصدد پوشاندن آن است.

با در نظر گرفتن این مسائل و با توجه به این که هنوز پیشرفت محسوسی در برنامه تنش‌زدایی در شبه‌جزیره کره دیده نشده، پیش‌بینی می‌شود که سفر رومو هیون برخلاف دیدار اول سران دو کره که گام موثری در کاهش تنش‌های دو طرف به شمار می‌رفت و رابطه دو کشور را از انجماد چند ساله خارج کرد، دست‌آورد چندانی برای رئیس‌جمهور کره‌جنوبی درپی نداشته باشد.

در این بین فقدان دستور کار دقیق و مشخص در برنامه رومو هیون (که ناشی از تعجیل او برای محقق شدن این دیدار در دوران ریاست جمهوری او بود) به تردیدها درباره دستاورد این سفر دامن زده است.

تفاوت این دیدار با دیدار قبلی سران دو کره حتی در رفتار نخوت‌آمیز و استقبال سرد کیم جونگ ایل از همتای سخاوتمند جنوبی‌اش (که اجتناب از قحطی فراگیر در کشورش را درپی سیل‌های امسال مرهون کمک‌های غذایی او کشور متبوع‌اش است) مشهود بود.

کیم جونگ ‌ایل در دیدارش با کیم دائه جونگ در سال 2000 لبخندی به عرض تمام صورت روی لب داشت و با اشتیاق تمام دست همتای جنوبی‌اش را می‌فشرد (به گونه‌ای که تصویری متفاوت از رهبر رژیم مخوف کمونیست کره شمالی در ذهن جنوبی‌ها پدید آورد) اما در استقبال از رومو هیون سرد و عبوس بود و زمانی که هزاران نفر از اهالی پیونگ‌یانگ در میدان برابر محل استقرار رئیس‌جمهور برای او و همتای جنوبی‌اش با تکان دادن گل‌های کاغذی صورتی و قرمز ابراز احساسات می‌کردند، فقط گهگاه با به هم زدن دست‌ها به ابراز احساسات آن‌ها پاسخ می‌داد.

اما به هر حال کیم‌جونگ ایل نیز برای تضمین تداوم کمک‌های بشردوستانه از کره‌جنوبی به حضور ائتلاف بزرگ احزاب چپ در راس قدرت و پیگیری سیاست‌های خورشید درخشان نیاز دارد و شاید به همین خاطر پذیرای رئیس‌جمهور کره‌جنوبی شد تا به او و همراهانش در پیروزی در انتخابات آتی کمک کرده باشد.

رویای اتحاد دو کره

در واکنش‌های عمومی به این دیدار به‌رغم اعتراض برخی مخالفان حکومت کره‌شمالی در سئول و دیگر شهرهای کره‌جنوبی، گفته می‌شود مردم از این سفر و در حقیقت از ایده اتحاد دو کره که هدف نهایی این دیدار تلقی می‌شود، خشنود هستند و تنها از تسریع روند آن اندکی بیم دارند. آن‌ها نگران هستند که مبادا اقتصاد در ورطه نابودی کره‌شمالی در ادغام سریع دو کشور اقتصاد قدرتمند آن‌ها را که چهارمین قدرت اقتصادی آسیا به شمار می‌رود، تضیف کرده یا نابود کند.

در مقابل روزنامه رسمی کمیته مرکزی حزب کمونیست کره‌شمالی، رودونگ سینمون با استقبال از طرح اتحاد دو کره آن را از اهداف رئیس‌جمهوری ابدی کره‌شمالی، کیم ایل سونگ برشمرد (این روزنامه به‌رغم چاپ دست‌کم سه مقاله درباره اتحاد دو کره در دو روز اخیر تا جای ممکن از اشاره به سفر رو به کره‌شمالی به عنوان بهانه انتشار این مقاله اجتناب کرده است).

کیم ایل سونگ، پدر کیم جونگ‌ ایل رهبر فعلی جمهوری خلق کره، در سال 1994 از دنیا رفت اما به این دلیل که در سال 1972 به عنوان رئیس‌جمهور ابدی (و نه فقط مادام‌العمر) کره‌شمالی خود را معرفی کرده‌ بود هنوز به طور رسمی رئیس‌جمهور کره‌شمالی شناخته می‌شود. او در سال 1950 به بهانه اتحاد دو کره به کره‌جنوبی حمله کرد و به این ترتیب جنگ دو کره آغاز شد. این دو کشور از آن زمان تاکنون به لحاظ حقوقی و قانونی در وضعیت جنگ علیه یکدیگر به سر می‌برند. جنگ دو کره با آتش‌بس در 1953 متوقف شده اما هنوز قرارداد صلحی بین طرفین امضا نشده و هنوز دو میلیون سرباز در امتداد مرزهای دو کره رودرروی یکدیگر در حالت آماده‌باش قرار دارند.

این خط مرزی «ممنوع» طی سفر رومو هیون در عملی نمادین توسط رئیس‌جمهور شکسته شد. او که برخلاف کیم دائه ‌جونگ، زمینی به پیونگ‌یانگ می‌رفت در مرز از اتومبیل خود پیاده شد تا با پاهای خود از خط مرزی دو کره عبور کند، عملی که ماهیت تبلیغاتی و تشریفاتی سفر رومو را از ابتدا هویدا ساخت.