جنگ بزرگان

سارا رضائی

کوزوو در مجاورت جمهوری صربستان، جمهوری مونته‌نگرو، جمهوری مقدونیه و آلبانی قرار دارد، مرکز آن شهر پریستانیا است و جمعیت آن حدود یک میلیون و دویست هزار نفر است که حدود 90 درصد از آنان را آلبانیایی‌تباران تشکیل می‌دهند.

از سال 1996 نیروهای صرب با حمایت دولت مرکزی یوگسلاوی اقداماتی را برای آنچه که پاکسازی قومی خوانده‌ می‌شد در کوزوو به اجرا گذاشتند که با مقاومت استقلال‌طلبان به رهبری ارتش آزادی‌بخش کوزوو مواجه شد.

گفته می‌شود در جریان پاکسازی قومی کوزوو، بیش از دوازده هزار تن از آلبانیایی‌تباران کشته شدند و تا 800 هزار تن از آنان به آلبانی گریختند.

در سال 1999 نیروهای ناتو به منظور خاتمه دادن به سرکوب آلبانیایی‌تباران کوزوو را اشغال و اداره آن را به سازمان ملل واگذار کردند.

در دوم فوریه سال 2007 آقای مارتی آهیستاری، نماینده سازمان ملل متحد در کوزوو طرحی به رئیس‌جمهور صربستان ارائه کرد که در این طرح جدایی کوزوو از صربستان تایید شد. در این طرح پیشنهاد کوزوو باید دارای پرچم مخصوص به خود و نیروی مسلح ویژه باشد و حق داشته باشد در سازمان‌های بین‌‌المللی همچون سازمان ملل متحد دارای نماینده باشد. کوزوو تقسیم نخواهد شد و همچنین اجازه نخواهد داشت به هیچ کشور دیگری بپیوندد. در این طرح از استقلال حرفی به میان نیامده است اما مفهوم آن در طرح مشاهده می‌شود.

اما اکنون آلبانیایی‌تبارها در کوزوو خواهان استقلال کامل هستند. آنها مهلتی تعیین کرده و اظهار داشته‌اند تا ماه دسامبر آینده استقلال خود را به طور علنی اعلام خواهند کرد. این خواسته آنها مورد حمایت دولت آمریکا و برخی کشورهای اتحادیه اروپا نیز هست. این دولت‌ها متعقدند موقعیت کوزوو منحصر به فرد است و استراتژی فعلی یعنی نظارت نیروهای بین‌المللی بر آن دیگر کارساز نیست.

ولی کشور صربستان که هنوز کوزوو را استانی متعلق به خود می‌داند استقلال آنها را به رسمیت نمی‌شناسد و به شدت با این طرح مخالفت کرده است. کوستانیکا، نخست‌وزیر صربستان، در مصاحبه‌ای با یک روزنامه صرب به دولت آمریکا هشدار داده است که با حمایت خود از استقلال کوزوو باعث بروز خشونت در منطقه خواهند شد.

وی استقلال یک طرفه کوزوو را استراتژی جدید جدایی‌طلبان می‌داند.

آقای کوستانیکا متعقد است که این طرح باعث بروز خشونت‌هایی می‌شود که از زمان استقرار نیروهای سازمان ملل در کوزوو متوقف شده بود. وی اظهار می‌دارد که بهترین راه‌حل برای آرامش در کوزوو حضور نیروهای سازمان ملل در کوزوو تحت سلطه دولت صربستان است.

وی در پاسخ به این سوال که اگر کوزوو اعلام استقلال کند دولت صرب نیروهایی جنگی را به کوزوو اعزام خواهد کرد یا نه، اظهار داشت: دغدغه کنونی ما این است که کوزوو استقلال یک‌طرفه اعلام نکند اما در صورتی که این اتفاق رخ دهد ما سعی می‌کنیم که کمترین آسیب به مردم کشورمان که در این استان زندگی می‌کنند، وارد آید.

نبرد با صربستان

اقای کوستانیکا تاکید می‌کند که صربستان استقلال کوزوو را به رسمیت نخواهد شناخت و دولت صربستان شرایطی برای صرب‌های ساکن در کوزوو فراهم خواهد کرد که آنها اطمینان داشته باشند که هنوز بخشی از صربستان هستند و دولت صربستان آنها را رها نکرده است. صرب‌های ساکن در کوزوو صاحب حقوق شهروندی صرب‌های ساکن در کشور صرستان خواهند بود.

210 هزار نفر صرب هنوز در کوزوو زندگی می‌کنند، اکثر آنها تحت حفاظت نیروهای حافظ صلح سازمان ملل متحد هستند. تعدادی از آنها نیز در شمال کوزوو نزدیک به مرزهای صربستان زندگی می‌کنند. ورود نیروهای صرب به کوزوو بدون شک باعث ایجاد بحران در منطقه خواهد شد.

مهره دیگر در مسئله کوزوو دولت روسیه است. در واقع به‌نظر می‌رسد روسیه تلاش می‌کند تا بار دیگر بر کشورهایی که زمانی بخشی از جمهوری شوروی بودند، تسلط یابد. دولت رومانی نگران تاثیر استقلال کوزوو بر همسابه مولداوا است. علت این نگرانی این است که دولت روسیه از جدایی مولداوا حمایت می‌کند. نیروهای روسیه 16 سال است که در این منطقه حضور دارند.

دولت اوکراین نیز نگرانی‌های مشابهی دارد. ممکن است دولت روسیه از جدایی‌طلبان کریمه حمایت کند. جمعیت زیادی از کریمه را روس‌ها تشکیل می‌دهند روسیه می‌تواند از استقلال کوزوو برای تجزیه اوکراین به روس‌ها و اوکراینی‌ها سوء‌استفاده کند.

بیشترین تاثیر

اما منطقه جنوب کوه قفقاز که مجاور با خاورمیانه است بیشترین تاثیر را از استقلال کوزوو خواهد پذیرفت. در این منطقه این خطر جدی وجود دارد که روسیه جدایی کشورهای جنوب کوه قفقاز را به رسمیت بشناسد و زا آنها بیش از پیش حمایت کند.

کشمکش‌ها در منطقه مولداوا در تراندیستاریا و قفقاز جنوبی عموما کشمکش‌های منجمد نامیده‌می‌شود چراکه از اویل دهه 90 به خاموشی گراییده است. اما هر حرکت یک سویه در جهت استقلال کوزوو این کشمکش‌ها را بار دیگر شعله‌ور خواهد ساخت. خونریزی‌های احتمالی در مرزهای روسیه بهانه‌های لازم برای ولادیمیر پوتین فراهم می‌کند تا نقش خود را در مقام ریاست جمهوری که دوره قانونی آن در ماه مارچ آینده به سر می‌رسد تمدید کند. برنار کوشنر، وزیر امور خارجه فرانسه که نماینده سابق سازمان ملل متحد در کوزوو بود اخیرا پیشنهاد کرده است که به مهلت تعیین‌شده 6 ماه اضافه شود. اما دولت آمریکا محتملا با این درخواست مخالفت خواهد کرد.

در طرح آقای آهیستاری تجزیه شدن کوزوو به دو بخش، یکی در شمال کوزوو وابسته به صربستان و دیگری به‌عنوان یک ملت مستقل یا وابسته به آلبانی‌تبارها در نظر گرفته نشده بود. بنابراین به نظر می‌رسد آمریکا با حمایت خود از آلبانیایی‌تبارهای تجزیه‌طلب و نادیده گرفتن نظر سازمان ملل متحد معتقد است که کوزووی مستقل به تنهایی می‌تواند تعادل را در بالکان غربی برقرار کند. هر چند پیش‌بینی می‌شود که استقلال‌طلبی کوزوو بدون جنگ و آشوب امکان‌پذیر نخواهد بود.