ارامنه تنش مناسبات ترکیه و آمریکا

 آمریکا از جمله کشورهایی است که همواره طی یک دهه اخیر از مسئله شناسایی کشتار 1915 ارامنه به عنوان یک ابزار سیاسی استفاده کرده است. معمولا اغلب روسای جمهوری آمریکا قبل از رسیدن به قدرت، در سخنرانی‌های انتخاباتی خود و به منظور جلب حمایت لابی قدرتمند ارامنه در آمریکا وعده به رسمیت شناختن کشتار 1915 ارامنه را می‌دهند، اما آنها بعد از قدرت رسیدن به این وعده خود آنچنانکه ارامنه می‌خواهند، عمل نکرده‌اند. یکی از علل اینکه آمریکائیها تاکنون اقدام به شناسایی نهایی کشتار 1915 ارامنه به عنوان نسل‌کشی نکردند، این است که همواره کوشیدند مسیر برای امتیاز‌گیری از ترکیه از قبل این موضوع فراهم باشد.

با وجود این به نظر می‌رسد در بازی جدیدی که آمریکا این بار در خصوص مسئله شناساسی کشتار 1915 ارامنه شروع کرده است، تفاوت‌هایی با دوره‌های قبل وجود دارد و همین موضوع هر چه بیشتر موجب نگرانی ترکیه شده است. اول اینکه با توجه به در پیش بودن انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، دمکراتها تلاش دارند با این اقدام، رضایت لابی قدرتمند ارمنی را در قبال جمهوریخواهان در انتخابات بدست آورند و برای آنها تا میزان زیادی مهم نیست که واکنش ترکیه تا چه میزان به سیاست‌های دولت بوش ضربه خواهد زد. دوم اینکه به نظر می‌رسد لابی صهیونیستی نیز که تاکنون در خصوص مسئله کشتار 1915 ارامنه موضع دوگانه‌ای داشت، این بار به حمایت از شناسایی کشتار 1915 ارامنه تمایل پیدا کرده است که این موضوع نیز دلایل خاص خود را دارد و برخی از صهیونیستها بر خلاف گذشته معقتدند مطرح شدن کشتار 1915 ارامنه می‌تواند به واقعی جلوه دادن نسل‌کشی یهودیان (هولوکاست) کمک کند، موضوعی که هوشیاری ارامنه را می‌طلبد. در این راستا برخی از لابی‌های قدرتمند صهیونیستی نظیر اتحادیه مبارزه با افترا و اتهام طی هفته‌های اخیر رسما از شناسایی کشتار 1915 ارامنه به عنوان نسل‌کشی حمایت کرده‌اند. اگر چه بدنبال مذاکرات رجب طیب اردوغان با نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی رهبر این لابی از موضع خود عقب‌نشینی کرد اما عملا در مجلس نمایندگان آمریکا در این خصوص بین دولابی یهودی و ارمنی همکاری وجود دارد.

مجموع این عوامل موجب نگرانی شدید ترکیه شده است. چرا که این امکان وجود دارد که با ادامه روند فعلی قطعنامه 106 در مجلس نمایندگان به تصویب برسد و در نتیجه حزب عدالت و توسعه با اولین نمره منفی در کارنامه دولت دوم خود مواجه شود. موضوعی که می‌تواند موضع ملی‌گرایان در مقابل حزب عدالت و توسعه که به اسلامگرایی اشتهار دارد، تقویت کند. ضمن اینکه تصویب این قطعنامه راه را برای مسایل دیگر نظیر مطرح شدن مجازات انکار نسل‌کشی ارامنه، مطرح شدن درخواست غرامت مالی و حقوقی و در نهایت مسایل ارضی از سوی ارمنستان را باز می‌کند. به ویژه اینکه ارمنستان تاکنون قرارداد قارص 1921 (ما بین شوروی و ترکیه) که مرزهای این جمهوری با ترکیه را مشخص کرده به رسمیت نشناخته و در بیانیه استقلال ارمنستان نیز از عبارت ارمنستان غربی برای اراضی جنوب شرق ترکیه استفاده شده است. در چنین شرایطی نیز تصویب قطعنامه 106 در کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا با واکنش بسیار تند ترکیه مواجه شده است.

در این راستا عبدالله گل رئیس‌جمهوری ترکیه گفته است که مصوبه کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا در شناسایی نسل‌کشی ارامنه در دوران عثمانی از نظر ترکیه بی‌اعتبار است. آنکارا به بهانه برخی از مشورتها، سفیر خود در واشنگتن را به آنکارا فرا خوانده است. آنکارا همچنین با احضار سفیر آمریکا در ترکیه مراتب اعتراض خود را به اقدام کمیته روابط خارجی مجلس نمایندگان آمریکا اعلام کرده است. شورای همکاری‌‌های ترکیه و آمریکا نیز در اعتراض به این مصوبه، نشست این شورا در آمریکا را لغو کرد. در عین حال سفر فرمانده نیروی دریای ترکیه به آمریکا نیز لغو شده است. بولنت دنیز رئیس اتحادیه مصرف کنندگان ترکیه نیز از مصرف کنندگان این کشور خواسته است که از خرید کالاهای آمریکایی خودداری کنند.

تمام این واکنش‌های تند ترکیه یک هدف عمده دارد و آن اینکه دولت بوش با ورود جدی به موضوع مانع طرح قطعنامه 106 در صحن مجلس نمایندگان شود و بمانند هفت سال پیش پرونده فعلا بسته شود. البته اینگونه سیاست‌های ترکیه قبلا در قبال فرانسه و سوئیس یا کانادا و آرژانتین نتیجه نداده و پیروزی با ارامنه بوده است، اما در خصوص آمریکا و با توجه به نیازمندی که آمریکا به ویژه به موقعیت راهبردی ترکیه دارد، مقامات آنکارا امیدوارند این رویکرد‌شان تأثیر‌گذار باشد.

در واقع به نظر می‌رسد مقامات ترکیه در این خصوص مسیر چندان صحیحی را انتخاب نکردند. با توجه به اینکه ترکیه همواره در این گونه موارد از برداشتن گامهای عملی خودداری کرده است، این برداشت در محافل آمریکا وجود دارد که تصویب قطعنامه 106 بجز پیامدهای مقطعی پیامدهای میان مدت و دراز مدت بر نفوذ و حضور آمریکا در ترکیه نخواهد داشت. موضوعی که اشتباه محاسباتی مقامات ترکیه را هر چه بیشتر نمایان می‌کند، استمداد ترکها از رژیم و لابی صهیونیستی است. رجب طیب اردوغان نخست‌وزیر ترکیه اخیرا طی تماس تلفنی با شیمون پرز نخست‌وزیر این رژیم خواست تا لابی صهیونیستی در آمریکا در مقابل قطعنامه 106 موضع گیری کند. این در شرایطی است که اساسا لابی صهیونیستی بشدت در عمل از این موضوع حمایت می‌کند. به طوری که از سال 1997 مسئله کشتار 1915 ارامنه به عنوان‌ نسل‌کشی در کتب درسی رژیم صهیونیستی تدریس می‌شود و ارمنستان نیز سال گذشته بنای یادبود هولوکاست را در میدان حلقه‌ای ایروان احداث کرده است. در واقع این اشتباه ترکیه دقیقا همان اشتباهی است که جمهوری‌ آذربایجان در خصوص مصوبه 907 کنگره آمریکا مرتکب شده است. در شرایطی که مصوبه 907 در سال 1992 با حمایت لابی‌ ارمنی و لابی صهیونیستی برای ممنوع کردن کمک‌های مالی بلاعوض آمریکا به جمهوری آذربایجان تصویب شد، باکو همواره با دادن امتیاز به لابی صهیونیستی امیدوار بوده است که این مصوبه لغو شود اما با گذشت پانزده سال این مصوبه لغو نشده است.

با توجه به موضع‌گیری انفعالی ترکیه، به نظر می‌رسد آمریکا نیز با جدیت سیاست فریب و توجیه‌تراشی را در این خصوص در قبال ترکیه اتخاذ کرده است.  در حال حاضر نیز این گونه موضع‌گیریهای دولت بوش برای فریب افکار عمومی ترکیه و همچنین برای امتیاز‌گیری از ترکیه در مسایل مهم منطقه‌ای در قبال خارج شدن احتمالی این قطعنامه از دستور کار مجلس نمایندگان اتخاذ می‌شود. در شرایطی که ترکیه سال گذشته پیشنهاد باز کردن آرشیوهای دولتی و تشکیل کمیته‌ای از کارشناسان و مورخان مستقل برای بررسی ادعاهای کشتار ارامنه و انتشار نتایج آن را داده بود. اقدام اخیر آمریکا نشان داد که واشنگتن از این موضع ترکیه استقبال نمی‌کند. این موضوعات بهمراه حمایت‌های آمریکا از پ‌ک‌ک که اخیرا ابعاد تکاندهنده‌ای از آن به ویژه در زمینه تجهیز نظامی پ‌ک‌ک که منتشر شده است، نشان ‌می‌دهد که برداشت بیش از 82 درصد مردم ترکیه که بر اساس نظر‌سنجی‌ها آمریکا را دوست این کشور نمی‌دانند، درست بوده است و آمریکا و رژیم صهیونیستی دشمنان واقعی منافع ملت ترکیه محسوب می‌شوند و از این رو انتظار مردم ترکیه آن است که دولت این کشور بجای موضع‌گیریهای محدود به صدور اطلاعیه، بیانیه و اعتراض، به اقدامات عملی در زمینه تجدید نظر در برخی از قراردادهای اقتصادی سیاسی و نظامی دست زند و حداقل پیشنهاد دنیز بایکال رهبر حزب جمهوریخواه خلق که از قضا از چهره‌های مطرح غربگرا در ترکیه است، مبنی بر تعطیلی موقت، پایگاه اینجرلیک تحقق یابد.