احزاب قدرتمند جهان (بخش اول)

نویسنده: محمدرضا نوری شاهرودی
کمیته بین الملل حزب اعتماد ملی در یک اقدام ابتکاری دست به انتشار مجموعه کتاب هایی با موضوعیت فعالیت احزاب قدرتمند جهان زده است. دبیر کمیته بین الملل حزب اعتماد ملی، هر کتاب را به بررسی و تشریح یک حزب مطرح و قدرتمند اختصاص داده است.
از سلسله کتاب های مذکور، به کتابی که حزب لیبرال دموکرات ژاپن را معرفی نموده می پردازیم.
محمدرضا نوری شاهرودی، دبیر کمیته بین الملل حزب اعتماد ملی در این کتاب تلاش نموده مراحل شکل گیری، تحول و تکامل حزب لیبرال دموکرات ژاپن را از زمان ظهور یعنی پس از جنگ جهانی دوم تاکنون مورد بررسی قرار دهد.
نوشتار این کتاب تاریخ 50 ساله دموکراسی را در ژاپن در چهار دوره اصلی آماده سازی، شکوفایی، بلوغ و ائتلاف مورد بررسی قرار داده است.
با مطالعه این کتاب به خوبی درمی یابیم که ویژگی اصلی حزب لیبرال دموکرات ژاپن در مقایسه با سایر احزاب این کشور، این بوده است که در تمام دوره های مذکور به استثنای چند میان دوره کوتاه، حزب لیبرال دموکرات ژاپن دولت را در اختیار داشته است و به همین دلیل نمی توان نقش تاثیرگذار این حزب را در تاریخ پس از جنگ ژاپن و بخصوص توسعه فعلی آن نادیده گرفت.
قسمت اول
تاریخچه حزب لیبرال دموکرات ژاپن به دهه بعد از پایان جنگ جهانی دوم بازمی گردد. این زمان که مصادف است با آگوست 1945 میلادی و همزمان با اشغال ژاپن توسط متفقین، دموکراسی در این کشور به سرعت رو به گسترش نهاد.
در همین ایام بود که حزب لیبرال ژاپن تحت رهبری «ایچیرو هاتویاما»، تاسیس شد. پس از آن بود که حزب سوسیالیست ژاپن و حزب پیشروی ژاپن شکل گرفتند.
در مارس سال 1947 میلادی حزب تعاون دموکراسی و حزب مردم در یکدیگر ادغام شدند و حزب تعاون مردمی را به وجود آوردند.
در سال 1955 میلادی حزب لیبرال ژاپن به رهبری ایچیرو هاتویاما در مبارزات انتخاباتی پیروز شد و هاتویاما به عنوان نخست وزیر انتخاب گردید. در پی آن نیز هاتویاما اولین کابینه خود را تشکیل داد.
اولویت ها و برنامه های اعلام شده حزب لیبرال ژاپن در مبارزات انتخاباتی که منجربه پیروزی این حزب در انتخابات گردید عبارت بودند از:
1- حل مشکل مسکن، 2- توسعه حمایت از تجارت های کوچک و متوسط، 3- تقویت راهکار های مبارزه با بیکاری، 4- اصلاح سیستم مالیاتی و 5- در نهایت گسترش صادرات.
با ادامه یافتن روند بی ثباتی سیاسی در ژاپن حتی پس از تشکیل دومین کابینه ایچیرو هاتویاما، رهبران دو حزب اصلی ژاپن یعنی حزب دموکرات و حزب لیبرال تمایل بیشتری برای ائتلاف پیدا کردند. اهمیت این ائتلاف با توجه به تعداد کرسی های پارلمان که در اختیار دو حزب مذکور بود، بیشتر روشن می گردد. در آن تاریخ حزب دموکرات دارای 185 کرسی بود و حزب لیبرال 112 کرسی در اختیار داشت در حالی که حزب سوسیالیست (چپگرا) تنها موفق شده بود 89 کرسی به دست آورد و حزب راستگرا نیز 67 کرسی در اختیار داشت، 14 کرسی باقیمانده نیز به سایر احزاب اختصاص یافته بود که از وزن سیاسی چندانی برخوردار نبودند.
پس از 10 سال آماده سازی در دوره پس از جنگ جهانی دوم ژاپن از نظر دموکراسی به پیشرفت های چشمگیری نائل شد و حرکت به سوی عصر جدیدی به نام شکوفایی را آغاز نمود.
پس از گذشت 10 سال که سیاستمداران و شهروندان ژاپنی مسیر توسعه دموکراتیک را پشت سرگذاردند با درک شرایط سیاسی داخلی و خارجی سیستم دو حزبی مورد اقبال عمومی قرار گرفت. بدین ترتیب رقابت بین قدرت های سیاسی متحد شده لیبرال دموکرات از یکسو و سوسیالیست ها از سوی دیگر ادامه یافت. مسلما این تغییرات بر اساس واقعیت های پایدار و در جهت به دست آوردن اقتصاد ملی قوی و سیستم دولت رفاه بود.
در ماه می سال 1955 میلادی جلسه ای میان اعضای اجرایی احزاب دموکرات و لیبرال جهت بررسی راهکار های ائتلاف دو حزب مذکور برگزار شد. در ماه ژوئن همان سال جلسه دیگری با حضور هاتویاما، رهبر حزب دموکرات و آگاتا رهبر حزب لیبرال انجام شد. همین امر حرکت به جلو در جهت اتحاد قدرت های لیبرال و دموکرات را سرعت بخشید.
جلسه ای که با حضور هاتویاما و آگاتا برگزار شد برای مردم ژاپن جلسه ای تاریخی و بسیار مهم بود چرا که در این جلسه دو رهبر در خصوص اتحاد قدرت های محافظه کار و اتخاذ سیاست های پایدار توافق نمودند. در ابتدا کمیته سیاستگذاری شامل اعضای منتخب هر دو حزب تشکیل گردید که وظیفه اصلی آن تعیین ماموریت، خصوصیت و خط مشی موقعیتی بود که باعث پیشرفت سریع می شد.
علاوه بر کمیته مذکور، کمیته (ساختار) دستورات حزب جدید تشکیل گردید که هدف از تشکیل آن ارائه چارچوب اداری برای حزب ائتلافی جدید بود. اعضای این کمیته که از منتخبان هر دو حزب قبلی دموکرات و لیبرال بودند وظیفه داشتند رهنمود ها و راهکارهایی بر اساس مقررات و اصول و ارتباطات عمومی و با مدنظر قرار دادن شرایط تبلیغاتی دستگاه حکومتی دموکراتیک ارائه دهند.
پس از تدوین سیاست ها و ایجاد سازمان مرکزی حزب جدید، کمیته سیاستگذاری و کمیته ساختار حزب جدید با یکدیگر ادغام شدند و کمیته آماده سازی تشکیل حزب جدید در ماه اکتبر همان سال فعالیت خود را آغاز کرد.
این کمیته موظف شد بیانیه افتتاحیه را تنظیم نموده و پیرو آن خط مشی حزبی، سیاست های کلی و راهکار های انتخابات جهت تعیین رئیس حزب را تهیه کرده و ارائه نماید.
بدین ترتیب آخرین کاری که باید انجام می شد انتخاب نامی مناسب برای حزب ائتلافی بود، جهت این مهم از فراخوان استفاده شد. پیشنهاد های بسیاری از داخل ژاپن و حتی از خارج کشور دریافت گردید و در نهایت نام لیبرال دموکرات (LDP) برای حزب برگزیده شد؛ چرا که بیانگر اصول کلی حزب بود.
پس از تکمیل زمینه سازی های لازم جهت تشکیل حزب جدید لیبرال دموکرات رهبران اصلی و فعال حزب یعنی ایچیرو هاتویاما، تاکتورا اگاتا، بانبوکواهنو و پاکیجی میکی در 15 نوامبر 1955 میلادی، ریاست جمهوری افتتاحیه حزب لیبرال دموکرات را به عهده گرفتند.
تاثیر ائتلاف دو حزب و شکل گیری حزب لیبرال دموکرات در ثبات سیاسی ژاپن زمانی بیشتر احساس می گردد که تعداد نمایندگان حزب جدید در مجالس ژاپن بررسی گردد. در آن زمان حزب لیبرال دموکرات در مجلس نمایندگان دارای 298 کرسی گردید. ضمنا 115 کرسی از مجلس مشاوران یا همان مجلس اعلانیز در اختیار این حزب قرار گرفت.
خلاصه بیانیه افتتاحیه حزب بدین شرح بود:
سیاست هایی که توسط حزب اتخاذ می گردد باید اقبال عمومی داشته باشد. سیاست ها وسایلی هستند برای ثبات عمومی و رفاه بیشتر که در کنار آن باید استقلال ملی حفظ شود. ضمنا شرایط برای صلح در خارج (سیاست خارجی) تضمین شود.
با توجه به این اهداف و شرح وظایف، حزب لیبرال دموکرات را ایجاد کرده ایم و متعهد می شویم که در میان مردم کار کنیم تا از اصول و اندیشه های دموکراسی حمایت کنیم.
فلسفه وجودی حزب در پاراگراف زیر کاملاروشن می گردد.
در ایجاد این حزب اولین هدف سیاسی ما این بود که روند کلی سیاست های پارلمانی را دنبال کنیم. ما ضمنا فشارها و ایدئولوژی هایی را که استفاده از روش های انقلابی خشن و یا دیکتاتوری را به عنوان ابزاری سیاسی ترویج می دهد نمی پذیریم، بعلاوه تاکید داریم که اقدام به حقوق شخصی افراد، مهم ترین فرض قوانین اجتماعی است و مصرانه با تحصیل دیکتاتوری و یا ایدئولوژی طبقات اجتماعی مخالفت می کنیم.
ضمنا حزب لیبرال دموکرات ویژگی های زیر را برای خود در نظر گرفته است.
ملی بودن، صلح طلب بودن، دموکراتیک بودن، پارلمانی بودن، پیشرو بودن و مصمم بودن به ایجاد کشوری مرفه، همچنین خط مشی حزبی شامل تعداد بسیاری اصول بنیادی است. از جمله:
1-کار کردن بر پایه اصول دموکراتیک: حزب لیبرال دموکرات متعهد به اصلاح سنت های رایج ملت است تا جامعه ای فرهنگی و دموکراتیک بسازد.
2-مطابقت با اصول پذیرفته شده صلح و آزادی در دنیا: حزب لیبرال دموکرات برای تضمین استقلال ملت از طریق رایزنی ها و اصلاحات در سیاست خارجی تمامی نیرو ی خود را به کار خواهد گرفت.
3-حزب لیبرال دموکرات: با مدنظر قرار دادن رفاه عمومی، سیاست های جامع اقتصادی را به منظور خلاقیت افراد، آزادی جمعی و تضمین معیشت انسان ها پایه گذاری می کند تا بتواند کشوری مرفه بسازد.
با مطالعه و بررسی فعالیت های سیاسی و اقتصادی حزب لیبرال دموکرات ملاحظه می گردد که این حزب از زمان تشکیل تاکنون در پایه گذاری و توسعه ساختار های اقتصادی و حتی پیشرفت دموکراسی در ژاپن بسیار موفق عمل نموده است.
برای مطالعه دقیق تر و درک بهتر مراحل توسعه و تکامل حزب و به خصوص نقش مدیریت رهبران این حزب در موفقیت های به دست آمده توسط حزب لیبرال دموکرات، تاریخچه فعالیت حزب به تفکیک دوران رهبری های گوناگون آن به 19 بخش تقسیم شده و هر بخش به دوره مدیریت یکی از رهبران حزب اختصاص داده شده است.
1-دوره ریاست و رهبری هاتویاما:
در اوایل تشکیل حزب لیبرال دموکرات در حدود 4 ماه کمیته روسای فعال حزب تمام تلاش خود را به کار بردند که سازمان های حزب را در بخش های منطقه ای و محلی تاسیس نمایند پس از آن در دومین جلسه ویژه حزب که در تاریخ 5 آوریل 1956 میلادی برگزار شد اعضای حزب، ایچیرو هاتویاما را به عنوان اولین رئیس  LDP (حزب لیبرال دموکرات) انتخاب کردند با انتخاب هاتویاما به رهبری حزب امید های عمومی برای موفقیت های آتی LDP بیشتر شد از سوی دیگر نخست وریز هاتویاما به واسطه محبوبیت و شهرت روزافزون LDP نیروی مضاعفی به دست آورد. هاتویاما مبارزات سراسری خود را از زمان انتخابات مجلس مشاوران (مجلس اعلا) که در همان سال برگزار شد، آغاز کرد.
ترویج روحیه برادری و اهداف مهم سیاسی مانند بازسازی پیوند های دیپلماتیک با اتحاد جماهیر شوروی و تقویت استقلال ملی، سیاسی و اقتصادی، همه نتیجه آن غرش هاتایاما بود.
کابینه ایچیرو هاتویاما در زمینه های توسعه سیاسی و اقتصادی داخلی بخصوص از لحاظ سیاستگذاری ها و قانونگذاری ها به توفیقات چشمگیری دست یافت که از آن جمله می توان به موارد ذیل اشاره کرد:
قانون کمیته بررسی قانون اساسی، قانون تشکیل شورای ملی دفاع، قانون برد جدید تحصیلات، قانون شرکت بزرگراه عمومی ژاپن، قانون تاسیس آژانس علوم و تکنولوژی - قانون پیشرفت و گسترش دوباره فضای مترو پلتیمان و قانون گسترش یا پیشرفت شهر ها، روستاها و شهر ک های جدید.
علاوه بر موارد فوق که توفیقات داخلی حزب لیبرال دموکرات را شامل می شد کابینه هاتویاما در حوزه سیاستگذاری خارجی و روابط دیپلماتیک نیز بسیار موفق عمل نمود، از جمله موفقیت ها می توان به انعقاد قراردادی مابین ژاپن و فیلیپین اشاره کرد که به هر دو کشور اجازه می داد تا در خصوص سامان بخشیدن به مسائل ناشی از جنگ جهانی دوم با یکدیگر همکاری نمایند.
البته بزرگ ترین دستاورد کابینه ایچیرو هاتویاما بی تردید موفقیت او در عادی کردن روابط دیپلماتیک با اتحاد جماهیر شوروی بود.
در ماه اکتبر سال 1956 میلادی هاتویاما سه تیم مذاکره کننده را به مسکو فرستاد، هر چند تنظیم امور دفاع نظامی در خصوص جزایر شمالی کوریل با شکست مواجه شد و همین امر روند مذاکرات را پیچیده تر کرد ولی در نهایت هر دو کشور ژاپن و شوروی در 19 اکتبر همان سال بیانیه ای را امضا کردند که طبق مفاد آن بازسازی روابط دیپلماتیک مابین دو کشور با تنظیم پروتکل آلمانی و توافق دو طرف مورد پذیرش قرار گرفت.
از مهم ترین دستاورد های تاریخی دوران نخست وزیری هاتویاما، پذیرفته شدن کشور ژاپن به عضو مدیریت سازمان ملل متحد در دسامبر سال 1956 میلادی بود.
2-دوره ریاست و رهبری ایشی باشی:
پس از کناره گیری هاتایاما از نخست وزیری ایشی باشی به عنوان دومین رئیس حزب لیبرال دموکرات انتخاب شد، البته انتخاب ایشی باشی در شرایطی اتفاق افتاد که رقابت ها و مشاجرات داخلی درخصوص انتخاب رئیس حزب شدت گرفته بود. ایشی باشی زمانی که به عنوان نخست وزیر انتخاب شد باید با مدنظر قرار دادن مسائل زیر تصمیم گیری می کرد:
الف) با توجه به اینکه تفرقه در بین اعضای حزب افزایش یافته بود، برای حل این مشکل و افزایش اتحاد و انسجام در داخل حزب باید شایسته ترین افراد برای پست ها انتخاب می شدند.
ب) با توجه به اینکه اتخاذ سیاست های صحیح اقتصادی از اهمیت ویژه ای برخوردار بود استفاده از تاکتیکی خاص جهت انتخاب بهترین افراد برای تصدی پست های اقتصادی، ضروری به نظر می رسید.
ج) از سوی دیگر پست هایی مانند دبیر کلی LDP و ریاست شورای عمومی باید به عهده افرادی گذاشته می شد که توسط نخست وزیر انتخاب می شدند.
با عنایت به موارد مذکور نخست وزیر ایشی باشی، میکی را به عنوان دبیرکلی LDP و شی گامانا را به عنوان رئیس شورای عمومی تعیین کرد.
در 20 دسامبر سال 1956 میلادی بیست و ششمین جلسه عمومی مجلس شورای ملی برگزار شد. رای گیری از ساعت 4 بعدازظهر در هر دو مجلس شروع شد و مدت کوتاهی پس از آن ایشی باشی به عنوان پنجاه و پنجمین نخست وزیر ژاپن انتخاب شد.
کار انتخاب و تشکیل کابینه بسیار سخت تر از حد انتظار بود به طوری که هیچ توافقی درخصوص انتخاب وزرا تا فردای آن روز صورت نگرفت، بدین ترتیب ایشی باشی تنها فرد قسم خورده در دولت بود.
ایشی باشی به دلیل شخصیت خوش برخورد و مهربانی که داشت به عنوان نخست وزیر مردم معروف شد. ایشی باشی تصمیم گرفت مدیریت خود را در انجام 5 برنامه اصلی متمرکز کند:
1- تقویت استاندارد های ارتباطات حرفه ای میان کارمندان
2- ساختن کشوری مرفه
3- اشتغالزایی و افزایش تولید
4- عادی کردن کار های شورای ملی
5- فعالیت در زمینه صلح جهانی
سیاست های ایشی باشی بسیار شهرت یافتند و کابینه او به بالاترین میزان مقبولیت مردمی دست یافت.
در ابتدای بهار سال 1957 میلادی فشار مبارزات ملی و مشکلاتی که درخصوص فراهم کردن بودجه به وجود آمد باعث شد که ایشی باشی در 22 فوریه استعفای خود را تقدیم کند.
کابینه ایشی باشی با اینکه تنها 9 هفته از زمان آغاز به کارش می گذشت از او پیروی کردند و همگی استعفا نمودند.شعار ها، وعده ها، مدیریت و حتی نحوه کناره گیری او از سمت نخست وزیری که بسیار با وقار و مسوولانه انجام شد باعث شد که ایشی باشی به عنوان یک سیاستمدار حرفه ای و با اخلاق به دنیا معرفی شود. به طوری که احزاب مخالف نیز به او احترام گذاشتند.
3-دوران ریاست و رهبری کیشی:
پس از اینکه ایشی باشی ساختمان نخست وزیری را ترک کرد، نوبا سوک کیشی نخست وزیر شد و کابینه خود را در 25 فوریه 1957 تشکیل داد.
کیشی در طول مدت 3 سال و 4 ماه نخست وزیری خود توانست به بزرگ ترین موفقیت های سیاسی دست یابد. از جمله این دستاورد ها می توان به اصلاح عهد نامه امنیتی آمریکا- ژاپن اشاره کرد البته اصلاحات مذکور با اعتراضات و مخالفت های خشونت آمیز افراطی های چپگرا همراه بود ولی کیشی بدون توجه به این اعتراضات قاطعانه به اصلاح بی عدالتی ها پرداخت. نتیجه اصلاح عهدنامه مذکور نه تنها نقش بسیار مهمی در ثبات سیاسی و امنیتی ژاپن و حتی برقراری صلح در آسیای شرقی داشت بلکه رونق اقتصادی شگفت انگیزی را برای ژاپن به ارمغان آورد.