یادگارهایی از گذشته برای آیندگان

* کار فرهنگی و فرماندهی جنگی حداقل در ظاهر هیچ شباهتی با یکدیگر ندارند، چگونه شد که شما مسئولیت این مرکز را پذیرفتید؟
** این مثال را بارها گفته‌ام، ‌در زمان جنگ بسیار پیش می‌آمد که به یک فرمانده گردان می‌گفتند خودت برو و گردانت را تشکیل بده! و شما در نظر بگیرید شناسایی،‌ فراخوان، جذب و سازماندهی حدود 300 نفر جوان که از نقاط مختلف کشور با فرهنگ‌ها و زبانهای متفاوت ولی با یک نیت مشترک به جبهه آمده‌اند بدون داشتن مایه‌های کار و مدیریت فرهنگی چقدر بعید است.
یک فرمانده برای این که بتواند این جوانها را از فضای خانواده و مدرسه به فضای جبهه و جنگ وارد کند و آنها را تا جایی بالا ببرد که آماده شهادت باشند، می‌بایست آراسته به صفات بارز مذهبی و بخصوص فردی ستایش شده در فرهنگ شیعی می‌بود. چرا که تنها افرادی با این ویژگی‌ها می‌توانستند بر جوانان آن نسل اثری عمیق بگذارند. پس می‌بینید که کار نیروهای ما در زمان جنگ تحمیلی چیزی فراتر از قواعد خشک نظامی بود و نیاز به رگه‌هایی از کار عمیق فرهنگی داشت که هر چه مسئولیت افراد بالاتر می‌‌بود نیاز به داشتن این رگه‌ها و توانایی‌‌های فرهنگی بیشتر می‌شد.
* به لحاظ سازمانی، چه وظایفی به عهده این مرکز گذاشته شده است که شما باید در راستای آنها اقدامات خود را برنامه‌ریزی کنید؟
** در نیروی زمینی سپاه کارهای فرهنگی براساس رسته‌های مختلف در حوزه‌‌های گوناگون انجام می‌گیرد؛ حوزه‌هایی چون تبلیغات، عملیات روانی، ‌مطالعات و ارزیابی و... بخشی که مسئولیت آن با بنده است،‌ انجام کارهای فرهنگی در عرصه دفاع مقدس است. در این مجموعه فعالیت‌هایی چون کنگره شهدا، اعزام کاروان‌های راهیان نور، برگزاری مراسم گوناگونی از قبیل نمایشگاه‌ها، بزرگداشت، مراسم سالگرد عملیات و... انجام می‌پذیرد. یکی از همین مجموعه فعالیت‌‌ها کار جمع‌آوری، بهینه‌سازی و نشر آثار مربوط به دفاع مقدس است که این بخش از کار در این مرکز انجام می‌شود.
* در جهت انجام این وظیفه یعنی جمع‌آوری، بهینه‌سازی و نشر آثار مربوط به سالهای دفاع مقدس شما چه سازوکار و ساختاری را طراحی کرده‌اید یا به عبارت دیگر دقیقا چه مکانیسم‌هایی برای رسیدن به اهدافتان دارید؟
** ببینید، ما باید آنچه از دوران دفاع مقدس برای ما به یادگار مانده و در واقع امانت آن دوران است به نام «رسوبات دفاع مقدس» که همگی آثاری دارای هویت و پیام هستند را اولا جمع‌آوری کنیم، ثانیا بهینه‌سازی کنیم و در نهایت به آنها خروجی ببخشیم، به طوری که جامعه و بخصوص جوانان به عنوان جامعه هدف ما با این آثار آشنا و به طور جدی درگیر شوند.
ما در حال حاضر روی چهار گزینه کار می‌کنیم: فیلمها، عکس و نگاتیو، آثار مکتوب اعم از دست‌نوشته‌ها، وصایا و اسناد و مدارک و گزینه آخر مجموعه صوتهای به جای مانده از سالهای جنگ.
البته آثاری از دوران جنگ به جای مانده که به دلیل محدودیت امکانات فعلا در دستور کار ما نیستند. مثلا آثار حجمی که می‌توان به عنوان نمونه از یک تانک اسقاط شده با یک ساختمان نیمه تخریب‌شده در این رابطه نام برد.
* در مورد همین چهار دسته آثاری که نام بردید، آیا آمار و ارقام قابل استنادی از حجم فعالیت‌هایی که تا به حال در هر یک از سه بخش جمع‌آوری، ‌بهینه‌سازی و نشر انجام داده‌اید وجود دارد؟
** بله در حال حاضر در آرشیو ما بیش از یک میلیون سند مکتوب، حدود 7500 ساعت فیلم، بیش از 400 هزار قطعه عکس و بیش از 23 هزار ساعت صوت وجود دارد که البته ما اعتقاد داریم هنوز حجم قابل توجهی از آثار جمع‌آوری نشده است.
* اشاره کردید که هنوز مقدار زیادی از آثار به جا مانده از دوران دفاع مقدس جمع‌آوری نشده است. آیا برآوردی از این که چند درصد آثار هنوز جمع‌آوری نشده دارید؟
** خب البته از آنجا که کار مطالعاتی فراگیری در این زمینه انجام داده آیم هر عددی که در اینجا مطرح کنیم براساس حدس و گمان است. اما بعد از 3 سال کار شبانه‌روزی بنده و همکارانم در این زمینه می‌توانم به شما اطمینان دهم که هنوز بخش قابل توجهی از آثار به جا مانده از سالهای دفاع مقدس جمع‌آوری نشده است. به عنوان مثال در بخش فیلم گمان می‌کنم چیزی حدود 10 هزار ساعت فیلم وجود دارد که هنوز هیچ کاری برای جمع‌آوری آنها صورت نگرفته است؛ 10 هزار ساعتی که باید به ثانیه مورد محاسبه قرار گیرد چون هر لحظه از آن از ارزشی غیرقابل تصور برخوردار است.
* این ‌آمار واقعا باعث تاسف است، شما می‌توانید به ما بگویید که چرا در این حوزه ما تا این حد عقب هستیم؟
** متاسفانه باید اعتراف تلخی بکنم، کارهایی که ما امروز انجام می‌دهیم کارهایی است که باید در یکی دو سال اول بعد از جنگ یعنی سالهای 69 ـ 68 انجام می‌گرفت و کارهای امروز ما در شان سال 85 نیست. ما الان در حال جبران عقب‌ماندگی این سالها هستیم و باید بگویم اگر امروز ما به عنوان نسلی که مستقیما جنگ را رد کرده نتوانیم این کار را بدرستی انجام دهیم، برای نسلهای بعدی انجام این کار در حد غیرممکن است.
* در بخش دوم کار مرکز ـ‌ یعنی کار بهینه‌ساز آثار ـ چه کارهایی تا به حال انجام داده‌‌اید؟
** آثاری که سالهای گذشته باقی مانده‌اند هر کدام دارای عمر مفیدی هستند و به طور طبیعی و با گذشت زمان نواقصی در آنها به وجود می‌آید،‌ لذا کار باید از فناوری‌های روز دنیا برای حفظ این آثار استفاده کنیم . به همین دلیل ما کار بهینه‌سازی که بسیار پر هزینه و زمان‌بر است را خیلی زود شروع کردیم. خوشبختانه موفق شده‌ایم همه آثار جمع‌آوری شده را به فرمتهای دیجیتالی تبدیل کنیم و هر اثر جدیدی که به دست ما برسد را بسرعت بهینه‌سازی می‌کنیم.
* با توجه به این که هنوز کار جمع‌آوری و بهینه‌سازی آثار به پایان نرسیده است، آیا کار نشر آثار جمع‌آوری شده را آغاز کرده‌اید یا آن را به زمانی که جمع‌آوری پایان یافت موکول کرده‌اید.
** خیر، ما کار نشر را شروع کرده‌ایم البته به طور محدود و همان‌طور که گفتم اولویت ما فعلا جمع‌آوری آثار و در واقع نجات آنها از خطر نابودی است، ‌ما درباره این که چرا ما مار تشر را همزمان با دو مرحله دیگر شروع کردیم باید بگویم که این کار فواید زیادی داشت؛ اولا این که هنگام انتشار آثار متوجه شدیم چگونه باید آثار را جمع‌آوری کنیم. در واقع همین فعالیت محدود در حوزه نشر آثار ما را متوجه اشتباهاتمان در مرحله جمع‌آوری و بهینه‌سازی کرد. ثانیا از وقتی که کار نشر را شروع کریم بیشتر مورد توجه و حمایت افراد مختلف اعم از مردم و مسئولان قرار گرفتیم و حتی خیلی‌ها که از وجود ما مطلع نبودند، با دیدن کارهای منتشر شده به سراغ ما آمدند و آلبوم‌های شخصی و آثار خود را در اختیار ما قرار دادند.
* به عنوان حسن‌ختام این گفتگو می‌خواهم به عنوان یک رزمنده سالهای دفاع مقدس و یک مدیر فرهنگی امروز، اهمیت و جایگاه آثار به جای مانده از سالهای جنگ را برای ما شرح دهید.
** بدون این که بخواهم شعار بدهم،‌ می‌گویم که به نظر شما اگر ما همه ظرفیت‌های فرهنگی خود را متوجه این بخش نکنیم تا سالهای سال حرف برای گفتن داریم و می‌توانیم تمام نیازهای فرهنگی جامعه خود را با انتقال پیامهای موجود در این آثار برطرف کنیم و نکته دیگر این که هر روز که می‌‌گذرد، ‌اهمیت آثار به جای مانده از جنگ بیشتر می‌شود؛ چرا که امروز اگر جوانی بخواهد جنگ را بشناسد می‌تواند به یکی از اطرافیان خود (پدر،‌ مادر،‌ برادر، معلم و...) رجوع کند و پاسخ سوالهای خود را تا حدودی بیابد، اما در سالهای آینده رابطه جامعه ما با جنگ صرفا از طریق این آثار خواهد بود. پس بر ماست که وظیفه خود ر در نگهداری آنها برای نسلهای آینده به خوبی انجام دهیم.