پوتین؛ قدرت در سایه (بخش اول)

گردآوری: نادر مازوجی
اگرچه دیمیتری مدودف وکیل 42 ساله روسی، از چند روز قبل (هفتم می) رسماً در مقام ریاست جمهوری روسیه قرار گرفت و جانشین ولادیمیر پوتین رئیس جمهور بحث‌برانگیز و نسبتاً موفق این کشور شد، اما بیشتر کارشناسان داخل و خارج روسیه به صراحت تاکید می‌کنند که زمام قدرت در این کشور باز هم در دستان پوتین باقی خواهد ماند. مدودف که پیش از این معاون پوتین و از دوستان دیرینه وی است، تکیه بر کرسی ریاست جمهوری را مدیون پوتین است که با نفوذ و قدرت خود توانست مدودف را در انتخابات ریاست جمهوری دوم مارس این کشور بر رقبای قدرتمندش پیروز و بر مسند کرملین بنشاند. پوتین از چند ماه قبل از انتخابات ریاست جمهوری، نام مدودف را که نزد افکار عمومی چهره شناخته‌شده ای نبود بر سر زبان‌ها انداخت زیرا قصد داشت با این کار همچنان کنترل قدرت در روسیه داشته باشد و اگر به موجب قانون اساسی کشورش نمی‌تواند بیش از دو دوره پیاپی در مقام ریاست جمهوری اعمال قدرت کند، با قرار دادن دوست نزدیک خود در این منصب، همواره به عنوان قدرت اول تصمیم‌گیری در روسیه باقی بماند. اکنون مدودف رئیس جمهور شده و پوتین به عنوان نخست وزیر وی مشغول به کار است و در حقیقت خواسته‌های این عضو برجسته سابق «کا.گ.ب» تحقق یافته است. پوتین اکنون در مقام نخست وزیر به یک ساختمان شیک با نمای بیرونی مرمرین در مسکو نقل مکان کرده که روسها به آن «کاخ سفید» می‌گویند. در واقع وی فقط از کاخ کرملین خارج شده و به کاخ سفید رفته است. اکثر تحلیلگران روسی بر این باورند که پوتین برای مدتی طولانی زمام امور را در روسیه در دست خواهد داشت و سعی می‌کند نقش نخست وزیر را که در زمان ریاست جمهوری خود او، یک منصب تشریفاتی بود با قدرت بیشتری ایفا کند. از سوی دیگر آنچه که سبب شده پوتین با خیال راحت به قدرت تکیه زند و نفوذ خود را حفظ کند، حضور قدرتمند حزب او در پارلمان است که بیش از دوسوم کرسی‌های پارلمان را در اختیار دارد و از این نظر، وی می‌تواند به پارلمان تکیه کند. پوتین البته در روسیه از محبوبیت زیادی برخوردار است زیرا این کشور را از هرج و مرجی که میراث افول اتحاد شوروی و سوء تدبیر بوریس یلتسین بود نجات داد. به زعم کارشناسان، مدودف جوان، برای اعمال اراده در موارد اختلاف‌زای احتمالی برای اینکه بتواند در آغاز کار، پوتین را در صورت لزوم مورد مؤاخذه قرار دهد، حاشیه مانور زیادی ندارد. براساس نظرسنجی که چندی قبل مؤسسه «لوادا» در مسکو انجام داد، 67 درصد روسها معتقد بودند که مدودف کاملاً تحت کنترل پوتین و شبکه کاری او قرار خواهد گرفت. پوتین به عنوان نخست وزیر بر سیاست اقتصادی و اجتماعی روسیه نظارت خواهد داشت و این موضوع از آنجا اهمیت مضاعف می‌یابد که نفت و گاز دو ابزار واقعی قدرت در روسیه جدید است. در مقابل، سیاست خارجی و دفاعی از اختیارات رئیس جمهور است. پوتین برای همه مناصب حساس قدرت، مردانی دارد، اما تیم مدودف دارای تعداد اندکی حقوقدان است که مانند او از دانشکده حقوق سن‌پترزبورگ فارغ‌التحصیل شده‌اند. در عین حال طبق قانون اساسی روسیه، رئیس جمهور می‌تواند نخست وزیر را از مقام خود برکنار کند، اما پوتین قدرت کافی برای واکنش به چنین تصمیم احتمالی از سوی رئیس جمهور جدید را دارد و می‌تواند خواستار تعدیل قانون اساسی به زیان رئیس جمهور شود، زیرا اکثریت پارلمانی از پوتین حمایت می‌کند. بسیاری این احتمال را بعید نمی‌دانند که اگر مدودف از محدودیت‌هایی که پوتین بر او تحمیل می‌کند، ناراحت شود، همکاری میان این‌ دو دوست قدیمی به سرعت از مسیر خود خارج خواهد شد. برخی تحلیلگران روسی می‌گویند؛ پوتین نمی‌خواهد قدرت خود را حفظ کند، بلکه قصد دارد به آرامی آنرا تحویل دهد تا مطمئن شود که مدودف رهبری واقعی است، اما برخی دیگر بر این باورند که هدف از تمام این مانورها بازگشت پوتین به کرملین در سال 2012 است و در حقیقت این شعار مطرح است: «رفتن برای بقای بهتر.» به هر حال چگونگی روابط پوتین و مدودف بر آینده روسیه تأثیرگذار خواهد بود. آنچه در روسیه مهم است، اقدامات و حتی نهادهای رسمی نیست، بلکه توافقات غیررسمی در دالان‌های قدرت است. سیاست واقعی همان نبرد پنهان بین گروهها است که مالکیت و قدرت را در دست دارند. موضوع دیگری که قابل تأمل است اینکه مدودف در سیاست خارجی روسیه فردی کم‌تجربه است و رهبری کشوری را برعهده دارد که صاحب زرادخانه هسته‌ای و یکی از پنج کشور دارای حق وتو در شورای امنیت سازمان ملل است و با همسایگانش از جمله گرجستان روابط متشنجی دارد. اگرچه مدودف وانمود می‌کند که شیوه رویکرد به غرب را دارد، اما این اعتقاد وجود دارد که وی به رویکرد سیاست خارجی پوتین پایبند می‌ماند و زمانی که احساس کرد در وضعیت مناسبی قرار دارد به امور داخلی نیز خواهد پرداخت. در هر حال طرح آمریکا در خصوص استقرار سپر موشکی در لهستان و جمهوری چک، گسترش ناتو، فشارهای جدایی‌طلبانه، اختلاف بر سر انرژی و پرهیز از ورود به منازعات آشکار با کشورهای همسایه مانند گرجستان، از جمله چالش‌های پیش روی مدودف است. در کنار این‌ها، مسئله تأثیر سیاست‌های آمریکا بر سیاست خارجی روسیه است که هم مهم‌ترین و هم دشوارترین بخش ماجرا برای مدودف است و میراثی که برای رئیس جمهور جدید در این زمینه باقی می‌ماند، چندان امیدوارکننده نیست. بنابراین شاید بتوان گفت که رویارویی با چنین چالش‌های دشواری، فرد قدرتمندی همچون پوتین را می‌طلبد و البته غرب نیز باید به این موضوع فکر کند که از این به بعد در مسئله روسیه باز هم خود را در برابر سیاستهای پوتینی خواهد دید.
8 سال حضور در کرملین‌
«پایان سکان‌داری هشت ساله‌ دولت روسیه توسط ولادیمیر پوتین (هفتم مه 18 - اردیبهشت) لحظه‌ مناسبی برای نوشتن خلاصه‌ای از این دوران است. در این هشت سال قدرت روسیه در عرصه‌ سیاست داخلی و خارجی تقویت شد. روسیه به جمع هفت قدرت برتر اقتصادی ملحق و از ابرقدرت‌های صنعت انرژی شد.»
خبرگزاری ایتارتاس روسیه در گزارشی تفصیلی به‌شرح جزئیات حضور هشت‌ساله‌ ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهوری پیشین فدراسیون روسیه پرداخت. در این مطلب، گزارش سال‌های 2006 و 2007 ارائه شده که در پی از نظر خوانندگان گرامی روزنامه اطلاعات می‌گذرد:
سال 2006
ولادیمیر پوتین، در 25 ژانویه در سنت‌پترزبورگ در نشست همکاری اقتصادی کشورهای آسیایی و اروپا، طرح ساخت مرکز بین‌المللی غنی‌سازی اورانیوم را در خاک روسیه تحت کنترل سازمان بین‌المللی انرژی اتمی مطرح کرد. در 10 مه سال 2007 در آستانه، پایتخت قزاقستان موافقتنامه‌ تاسیس این مرکز در «آنگارسک» واقع در استان «ایرکوتسک» در جنوب شرق روسیه امضا شد.
- ولادیمیر پوتین در 20 فوریه دستور ساخت شرکت متحد ساخت هواپیما را امضا کرد.
- ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه در 10مارس به طور رسمی از الجزایر دیدن کرد. این دیدار نخستین دیدار در تاریخ روابط این دو کشور بود.
- روسیه در 11 آوریل عضو کامل سازمان خواروبار و کشاورزی (فائو) سازمان ملل متحد شد. روسیه از سال 1987 تا سال 2006 تنها ناظر این سازمان بود. قانون پذیرش فدراسیون روسیه در منشور فائو در 20فوریه‌ سال 2006 توسط پوتین امضا شد.
- در 28 آوریل در استان ایرکوتسک، ساخت طولانی‌ترین خط لوله‌ نفت سیبری شرقی - اقیانوس آرام به طول بیش از چهار هزار کیلومتر در روسیه آغاز شد.
- ولادیمیر پوتین در 10 مه در پیغامی سالانه از مجمع فدرال فدراسیون روسیه خواست تا به مشکلات خانواده‌ها و همین‌طور مشکل جمعیتی و قدرت دفاعی کشور توجه خاص شود.
- ولادیمیر پوتین، در 27ژوئیه به آمریکا پیشنهاد داد روند مذاکرات جایگزینی قرارداد کاهش و محدودیت پتانسیل‌های حملات استراتژیکی را که در سال 2009 مدت اعتبار آن به اتمام خواهد رسید، شروع کند.
- رئیس‌جمهور فدراسیون روسیه در 6 ژوئیه قانون فدرالی را امضا کرد که بر اساس آن از اول ژانویه‌ سال 2008 خدمت نظامی 12 ماه خواهد بود.
- در 9 ژوئیه در فرودگاه ایرکوتسک هنگام به زمین نشستن هواپیمای ایرباس 310A - ، در اثر یک سانحه، 125 تن جان خود را از دست دادند. در 10 ژوئیه به دستور رئیس‌جمهور روز عزا اعلام شد.
- در 10 ژوئیه در منطقه‌ی روستای «اکاژوا» در جمهوری اینگوش در جنوب غربی روسیه در نتیجه‌ عملیات ویژه نظامی، «شامیل باسایف»، یکی از رهبران گروه‌های چچنی کشته شد.
- از 15 تا 17 ژوئیه در شهر کوچک «استرلنا» در نزدیکی سنت پترزبورگ برای نخستین بار به ریاست روسیه نشست سران گروه هشت بزرگ برگزار شد. از مفاد مهم این نشست امنیت انرژی، مبارزه با بیماریهای عفونی و همین‌طور آموزش بود.
- در اول اوت دادگاه حکمیت مسکو شرکت نفتی «یوکاس» را ورشکست اعلام کرد.
- «روسیه در 21 اوت تمام برآوردها و ارزیابی‌های خود را از تسویه‌ حساب زودهنگام قرض اتحاد سابق شوروی جماهیر سوسیالیستی به باشگاه پاریس را تمام کرد و هم‌اکنون مقروض این باشگاه نیست. از آن زمان به بعد روسیه در چارچوب این سازمان به عنوان کشور اعتباردهنده فعالیت می‌کند.
- در 22 اوت در 45 کیلومتری «دونتسک» در اوکراین حادثه‌ هواپیمای مسافربری توپولوف ‌451‌M روی داد. تمام 170 سرنشین این هواپیما در این حادثه جان باختند. در 24 اوت به دستور رئیس‌جمهور در کشور روز عزا اعلام شد.
5 - و 6 سپتامبر ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه به طور رسمی از جمهوری آفریقای جنوبی دیدار کرد و نخستین مقام روسیه بود که تا کنون از این کشور دیدن کرده‌ است.
- موشک کروز زیردریایی اتمی به نام \"یکاترینبورگ\" برای نخستین بار ظرف 10 سال گذشته پرتاب با موشک بالستیک را در قطب شمال آغاز کرد. رئیس‌جمهور روسیه دستور داد به خدمه‌ این موشک جایزه‌ دولتی اهدا کنند. به فرماندهی این زیردریایی اتمی نیز در سال 2007 لقب قهرمان روسیه اعطا شد.
- جمهوری خلق چین در 19 اکتبر از آزمایش موفقیت‌آمیز هسته‌ای خبر داد. در همان روز رئیس کشور در نشستی با اعضای دولت گفت: روسیه آزمایش‌های هسته‌ای جمهوری دموکراتیک خلق چین را که به روند عدم گسترش سلاح‌های کشتار جمعی صدمه‌ بزرگی وارد آورده است، محکوم می‌کند.
‌ - پوتین در 5 دسامبر قانونی را در مورد اعمال تغییر و افزودن بخشی به قانون‌گذاری انتخاباتی تصویب کرد که بر اساس آن به طور مشخص آستانه‌ حضور رای‌دهندگان در هر سطحی از انتخابات برداشته شد.
- ولادیمیر پوتین در 5 دسامبر قانون فدرال را در مورد اعمال تغییراتی در لوایح جداگانه‌ قانون‌گذاری فدراسیون روسیه در بخش حمایت دولت از شهروندانی که صاحب فرزند هستند، امضا کرد و در 29 دسامبر قانون فدرال با عنوان «سرمایه‌ مادرانه» به تصویب رسید.
- ولادیمیر پوتین در 22 دسامبر در کی‌یف، پایتخت اوکراین، در نخستین نشست کمیسیون بین کشوری روسیه - اوکراین به نام پوتین - یوشنکو شرکت کرد. دومین نشست این کمیسیون در 12 فوریه‌ی 2008 در مسکو برگزار شد.
سال 2007
- در اول ژانویه‌ این سال بان‌کی‌مون، دبیر کل جدید سازمان ملل متحد شروع به کار کرد. وی 9 تا 11 آوریل سال 2008 نخستین دیدار خود را از روسیه انجام داد.
- در 10 ژانویه قانون فدرال در مورد اقدامات ویژه‌ اقتصادی که رئیس‌ کشور توانست آنها را در وضعیت ویژه و اضطراری بین‌المللی اجرا کند، به اجرا درآمد.
- ولادیمیر پوتین، در 27 ژانویه در نشست ویژه‌ بررسی اقدامات آماده سازی پیش از ریاست روسیه بر نشست همکاری اقتصادی کشورهای آسیا - اقیانوسیه در سال 2012 در ولادی‌وستوک شرکت کرد.
- در 9 سپتامبر همین سال (2007) رهبران کشورهای همکاری اقتصادی آسیا - اقیانوسیه در نشست سران این سازمان در سیدنی استرالیا از طرح برگزاری این نشست در سال 2012 در ولادی‌وستک حمایت کردند.
- ولادیمیر پوتین، در 5فوریه قانونی را درباره‌ ایجاد تغییر در قانون فدرال در مورد دادگاه قانون اساسی فدراسیون روسیه امضا کرد که بر اساس آن مکان دادگاه قانون اساسی سنت پترزبورگ خواهد بود. از 21 مه 2008 دادگاه قانون اساسی در سنت پترزبورگ (پایتخت شمالی روسیه) کار خود را آغاز کرد.
- ولادیمیر پوتین، در 10 فوریه در چهل و سومین کنفرانس بین‌المللی مسائل سیاست و امنیت در مونیخ آلمان، شرکت کرد.
وی در این کنفرانس از طرح آمریکا برای استقرار سیستم سپر دفاع ضد موشکی در لهستان و جمهوری چک شدیدا انتقاد کرد. وی همچنین با ساختار رفتار تک‌قطبی در جهان کاملا مخالفت کرد. ادامه دارد...