سند مکه و آینده عراق

سیامک کاکایی
جمعی از علمای شیعه و سنی عراق در نشستی که اخیرا در مکه برگزار شد. سندی را امضا کردند که می‌تواند در کاهش خشونت‌ها در عراق نقش موثر و مهمی داشته باشد. این سند که به میثاق مکه نیز مشهور است در ده بند تنظیم شده است و در آن بر ضرورت حفظ جان و اموال مسلمانان و حفظ و صیانت از اماکن مقدس مسلمانان و غیر مسلمانان در عراق تاکید شده است. در این سند از تمامی تلاشها و ابتکاراتی که با هدف ایجاد وحدت ملی و حفظ صلح و امنیت در عراق انجام گیرد حمایت شده است و از شیعیان و سنی‌ها نیز خواسته است تا صفوف خود را به منظور حفظ استقلال و تمامیت ارضی عراق مستحکم کنند.
اجلاس مکه در شرایطی برگزار شد که اوضاع سیاسی و امنیتی عراق بسیار پیچیده و حساس شده است. گسترش ناامنی و خشونت‌ها در مناطق مختلف عراق نگرانی‌ها را از بروز جنگ داخلی در این کشور افزایش داده است. در این شرایط نیز مقامها و رسانه‌های آمریکا از وقوع جنگ فرقه‌ای و مذهبی در عراق خبر می‌دهند. بوش و رایس یکی از دلایل گسترش ناامنی‌ها در عراق را به خشونت‌های فرقه‌ای در این کشور ربط داده‌اند. همزمان فشارهای آمریکا بر دولت نوری‌المالکی به منظور پایان خشونت‌ها در عراق افزایش یافته است.
حتی در محافل سیاسی و مطبوعاتی آمریکا صحبت از تعیین ضرب‌الاجل یا جدول زمانی از سوی آمریکا برای دولت مالکی است. مقامهای آمریکایی با ناکارآمد جلوه دادن دولت عراق در کنترل اوضاع و برقراری امنیت در صدد اجرای طرح جدید امنیتی تحت عنوان تغییرات راهبردی در عراق هستند. پیش از این آیت الله سیستانی مردم و گروههای عراقی را به حفظ هوشیاری در برابر فتنه جویی و توطئه دشمنان فرا خوانده بود. چرا که هدف عاملان ناامنی عراق ایجاد جو بدبینی میان گروههای عراقی و سوق دادن این کشور به سمت جنگ مذهبی است. در این میان اظهار نظر و موضع گیری آمریکایی‌ها و جهت گیری سیاست پنتاگون در عراق دامن زدن به اختلافات میان گروههای قومی و مذهبی عراق ارزیابی شده است.
بنابر این در چنین شرایط حساسی تفاهم جمعی رهبران و علمای مذهبی عراق اعم از شیعه و سنی و تاکید آنها بر حفاظت از حقوق و جان شهروندان عراقی گام موثری در جهت جلوگیری از اختلافات مذهبی و خشونت‌های فرقه‌ای است. از این رو هم اندیشی علمای شیعه و سنی عراقی و تفاهم و وحدت آنها ضروری بوده و در واقع اجرای سند مکه نقش موثری میتواند در رفع اختلافات موجود بین گروههای عراقی داشته باشد. پیشتر نیز نوری مالکی نخست وزیر عراق در چارچوب طرح آشتی ملی علمای دینی عراقی را به حمایت از این طرح و کمک در فرو نشاندن درگیری‌های داخلی در عراق فرا خوانده بود.
چنین اجماع و تفاهمی راه را بر هرگونه تحرکات توطئه گرانه و فتنه مذهبی در عراق می‌بندد. چنانچه علمای دینی عراق و بویژه مراجع تقلید شیعه همواره نقش تاریخی در ایجاد وحدت ملی و مذهبی در این کشور داشته‌اند.