بمب دیپلماتیک در زمین بوش

سیدمجید زوارى
بار دیگر احمد‌ی‌نژاد جهان را شگفت‌زده کرد و با ارسال نامه براى بوش، توجه همگان را به سمت این اقدام جسورانه خود جلب کرد. در این نامه ضمن تحلیل وضعیت جهانى و ریشه‌یابى مشکلات، راه‌هاى جدیدى براى برون‌رفت از شرایط شکننده موجود جهانى ارایه شده است.
چنین اقدامى‌ که برخى آنرا به بمب دیپلماتیک تعبیر کردند، آن هم در مقطع کنونى اهمیت فوق‌العاده‌اى دارد که نگاهى گذرا به ابعاد مختلف آن مى‌اندازیم.
این اقدام در حالى صورت مى‌گیرد که دو کشور تقریباً براى سه دهه فاقد روابط دیپلماتیک بوده‌اند و این نخستین بار است که اعلام مى‌شود رییس‌جمهورى اسلامى ‌ایران نامه‌اى براى همتاى آمریکایى خود نوشته است.
به طور قطع احمد‌ی‌نژاد با این گام جسورانه خود بوش را در معرض امتحان بزرگى قرار داده و توپ را در زمین وى انداخته است، اینکه آیا بوش بازیکن خوبى براى این اقدام خواهد بود یا نه؟ باید منتظر ماند. این اقدام با نشان دادن تلاش ایران براى ارایه یک راه‌حل مسالمت‌آمیز، عملکرد مثبتى در جهت تنویر افکار عمومى ‌جهان به خصوص در کشورهاى غربى خواهد داشت. احمد‌ی‌نژاد با نامه خود به دنیا نشان داد که برغم تهدید امریکا به اقدام نظامى، وى به دنبال رویارویى با غرب یا بالا گرفتن بحران نیست و حتى حاضر است با جرج بوش به عنوان بدترین دشمن خود تماس برقرار کند. برخى کارشناسان سیاسى نیز معتقدند پس از آنکه بسیارى از مقامات اتحادیه اروپا و کوفى‌عنان از امریکا خواستند با جمهورى اسلامى ‌به گفت‌وگوى مستقیم بپردازد اکنون محمود احمد‌ی‌نژاد خود ابتکار به خرج داده و گام نخست را برداشته است، مساله‌اى که به مذاق اکثر ناظران بین‌المللى خوش خواهد نشست و در حقیقت این نامه نه تنها خطاب به بوش بلکه به افکار عمومى ‌تمام دنیاست.
به نظر بسیارى از ناظران و کارشناسان سیاسى اقدام بى‌سابقه احمد‌ی‌نژاد تصمیمى‌ نبوده که به تنهایى اتخاذ شده باشد و نشان از یک اجماع سیاسى در میان رهبران جمهورى اسلامى ‌براى کاهش تنش‌هاى موجود بر سر برنامه اتمى‌ دارد. این نامه ضمن تاکید بر صلح‌آمیز بودن مقاصد فعالیت‌هاى اتمى، به امریکا یادآور مى‌شود که ایران طى سه دهه گذشته به هیچ کشورى حمله نظامى ‌نکرده است.
همچنین این نامه مى‌تواند به معناى دادن اولتیماتومى‌ در برابر هرگونه اقدام آتى امریکا در پى جدى‌تر شدن تهدیدهایش نسبت به ایران باشد. به هر حال ارسال این نامه در فضاى مصلحت‌اندیشى و شرایطى که روسیه و چین اثبات کرده‌اند که دوستان قابل اعتمادى نیستند و فقط به دنبال تامین حداکثرى منافع خود مى‌باشند، اقدامى ‌در خور توجه بود و در آستانه جلسه شوراى امنیت فضاى بین‌المللى را تا حدودى به نفع ایران تغییر داد. این نامه در ادامه روند پرونده هسته‌اى ایران بسیارتاثیرگذار خواهد بود و ممکن است معادلات بازى را به کلى تغییر دهد. در اولین واکنش به این نامه و کاهش تنش بین ایران و امریکا قیمت نفت به میزان پنج دلار کاهش یافت و به کمتر از ۷۰ دلار در هر بشکه رسید. پس از ارسال این نامه على لاریجانى در گفت‌وگو با شبکه NTV ترکیه درباره این نامه اظهار داشت: رفتار ایران شامل بختى براى گشایش دیپلماتیک است و باید آن را با دورنماى عمیقى در نظر گرفت. وى افزود: این نامه بسیار مهم است زیرا مسایل بسیار مهم بین‌المللى در آن قراردارد اما به معناى نرمش ایران نیست.
به هر حال با ارسال این نامه بعید به نظر مى‌رسد چرخش کلى در مواضع ایران صورت گرفته باشد و احتمالاً این حرکت با هدف بهبود چهره بین‌المللى نظام، به عنوان نظام صلح طلب که دغدغه‌هاى جهانى را نیز در سر دارد صورت گرفته است.
این نامه همچنین از طرفى راهى براى گرفتن وقت در مورد مساله هسته‌اى محسوب مى‌شود و باید دید عکس‌العمل جامعه بین‌المللى به آن چیست، ولى باید توجه داشت این نامه خواه به مذاکره بینجامد یا نه، وزن دیپلماسى را در تعادل میان دو کشور بالا مى‌برد.