گروه سیاسی: روز پنجشنبه در کتابخانه ملی ایران جلسهای برگزار شد تا در آن ضمن رونمایی کتاب جامعه مدرسین از آغاز تاکنون به تحولات تاریخ معاصر ایران حضور داشتند. آیتالله محمد یزدی نایب رئیس جامعه روحانیت که روزگاری در کسوت ریاست قوه قضائیه سخنها گفته و احکام مختلف را اجرا کرده بود و همچنین روحالله حسینیان رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران.
حاشیهنگاری امام در پیشنویس قانون اساسی
در این مراسم آیت الله یزدی طی سخنانی به نقش روحانیت و نیروهای مذهبی در انقلاب اسلامی اشاره کرد و گفت: هنوز مدت زیادی از انقلاب نگذشته است، اما بعضا شاهدیم که برخی میخواهند تحریفها و تغییراتی را در تاریخ انقلاب اسلامی به وجود آورند. برخی قلمهای آلوده یا مغرض به گونهای تلاش میکنند تا نقش روحانیت را در انقلاب اسلامی زیر سوال ببرند و این انقلاب را با همه عظمتش به گونهای تحلیل میکنند که گویی این انقلاب بر اساس عوامل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی ایجاد شده است.
البته ما قبول داریم که این عوامل در ایجاد انقلاب موثر بودهاند، ولی امام(ره) و روحانیت نقش اصلی را در ایجاد انقلاب داشتهاند. یزدی در ادامه به حضور خود در جامعه مدرسین نیز اشاره کرد و گفت: من جزو اولین افرادی بودم که در جریان شکلگیری این تشکل قرار داشتم و خاطرات فراوانی را از جلسات این تشکل از قبل و بعد از انقلاب به یاد دارم.
متاسفانه قبل از انقلاب آنقدر امکانات نبود که بتوان جلسات جامعه مدرسین را ضبط و پیاده کرد و فقط صورت جلسهها و بیانیههای این تشکل در ارتباط با قبل از پیروزی انقلاب اسلامی وجود دارد ولی بعد از پیروزی انقلاب اسلامی ابزارهایی ایجاد شد که ما توانستیم جلسات خود را ضبط و پیاده کنیم. مثلا اگر میخواستند مرجعی را از مرجعیت بیاندازند، فکر میکنید کار آسانی بود ولی شما میبینید که این امر در تاریخ این تشکل دیده شده و یک مرجعی از مرجعیت انداخته شده و یا یک عضو از جامعه مدرسین حکم خروج از مجموعه را دریافت کرده است و اینها همه اتفاقاتی است که در جامعه مدرسین رخ داده است.
وی با بیان اینکه «جامعه مدرسین دارای سابقهای 40 ساله است» اظهار داشت: من خود روزی یک مدرک میخواستم و مطمئن بودم که آن مدرک تاریخی در جامعه مدرسین حوزه علمیه قم وجود دارد، به همین بابت به جامعه مراجعه کرده و از آنها خواستم که این مدرک را در اختیار من قرار دهند و دوستان بعد از بررسیها اعلام کردند که بر اساس جابجاییهای صورت گرفته این مدرک در حال حاضر در جای دیگری است به همین بابت و در همان زمان فکر کردم که لزوم دارد اسناد جامعه مدرسین حفظ شود. پیشنویس قانون اساسی کشور ما به وسیله دکتر حبیبی که زمانی معاون اول رئیسجمهور بودند در فرانسه تنظیم شد و امام پیشنویس این قانون را حاشیهنگاری کردند و مطالب خود را در حاشیه آن پیشنویس نگارش کرده بودند.
بعد از اینکه شورای انقلاب تشکیل شد، ما هنوز دولت و مجلس نداشتیم این پیشنویس در اختیار آقایان قرار گرفت که در مورد آن نظرات خود را بیان کنند بنابر این در جامعه مدرسین نیز این پیشنویس به ریاست آیت الله مشکینی مورد بحث و بررسی قرار گرفت و اعضای جامعه مدرسین در ساختمانی که مربوط به حضرت معصومه بود دور هم جمع شدند و یک دور پیشنویس را که خط امام نیز در حاشیه آن بود بررسی کردند و بعد این پیشنویس در مجلس خبرگان قانون اساسی مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
چندی پیش مجلس خبرگان اجلاسیهای را در ارومیه برگزار کرده بود و من دیدم یکی از آقایان در آن جلسه و هنگام سخنرانی به پیشنویس قانون اساسی استناد کردند و من بعد از پایان جلسه از آن آقا پرسیدم که این پیشنویس را از کجا آورده است که وی گفت: من برای مطلبی به جامعه مدرسین مراجعه کردم و چون اصل این پیشنویس در جامعه مدرسین بود از آن کپی کردم. من در آن هنگام مصمم شدم که زمینهای فراهم کنم که مجموعه اسناد جامعه مدرسین گردهم آید و در قالب کتبی منتشر شود. مثلا؛ جامعه مدرسین در مورد اتفاقاتی که در مورد خلع شاه رخ داد، اسنادی دارد و اسناد منتشر شده در کتاب «جامعه مدرسین از آغاز تاکنون» شاید برای اولین بار منتشر شده باشد.
حسینیان: ما را به دیکتاتوری متهم میکنند
همچنین در این مراسم روحالله حسینیان رئیس مرکز اسناد انقلاب اسلامی اظهار داشت: نیروهای مذهبی در تاریخ معاصر ایران نقش موثر و تاثیرگذاری داشتند ولی با کمال تاسف، کمتر همت کرده و خاطرات و تجربیاتشان را به نگارش در آورند؛ این درحالی است که آنها حداقل در تاریخ معاصر نقش اول را ایفا کردهاند. وی با بیان اینکه نیروهای مذهبی و روحانیون در نهضت تنباکو، مشروطه و ملی شدن صنعت نفت، نقش ممتاز و تاثیرگذاری داشتهاند افزود: بعد از سقوط رضاشاه، اولین کسانی که اندیشه و تفکر ملی شدن صنعت نفت را در جامعه مطرح کردند، نیروهای مذهبی بودند، ولی متاسفانه نقش آنها در این سه واقعه مهم چندان در تاریخ تعیین نشده و خود آنها نیز به امر نگارش در این زمینه نپرداختهاند؛
مثلا در نهضت تنباکو مشاهده میکنیم که شیخ حسن کربلایی از شاگردان میرزای شیرازی اقدام به انتشار کتابی در ارتباط با مبارزات این سید بزرگوار در نهضت تنباکو کرده است که به گفته محققان، بهترین منبع است؛ ولی دیگر در مورد این نهضت، کتابی را که از سوی روحانیون و نیروهای مذهبی نگارش شده شده باشد، نداریم. در انقلاب مشروطه نیز بیشترین کتاب را دشمنان و مخالفان نیروهای مذهبی نوشتهاند و متاسفانه نیروهای مذهبی که در این ارتباط تاثیرگذار بودهاند، اقدام به انتشار خاطرات خود نکردهاند؛ چنانکه در حال حاضر از هر کسی بپرسیم بهترین کتاب منبع در مورد مشروطه چیست متاسفانه میگوید، تاریخ مشروطه کسروی؛
در حالی که کسروی فردی ضد مذهب، متعصب و ضد نیروهای مذهبی و روحانیت بوده است. روحانیون در حال حاضر نباید متاثر شوند که چرا شیخ فضلالله نوری به خاطر اندیشهاش اعدام میشود؛ چرا که در این دوره کسانی که تحمل مخالف را نداشتهاند، به آزادیخواهی مشهود شدهاند و کتابهایی را نیز در ارتباط با مشروطه نوشته و بعضا شیخ فضلالله نوری را مستبد نشان دادهاند که اینها همگی ناشی از کمکاری نیروهای مذهبی است که نقش نیروهای مذهبی و روحانیت را به درستی در این نهضت تبیین نکردهاند. وقتی به ملی شدن صنعت نفت فکر میکنیم، اول کسی که در این ارتباط به ذهن همه میآید مصدق است؛
در صورتی که اگر به منابع مراجعه کنیم میبینیم در ابتدا نیروهای مذهبی به رهبری آیتالله کاشانی، نهضت ملی شدن صنعت نفت را آغاز کردند و مصدق آخرین نفری بود که به این نهضت پیوست. در ابتدا بسیاری از روحانیون مثل آیتالله خوانساری و علمای بلاد از شیراز، مشهد، اصفهان و گیلان بیانیههایی را در ارتباط با ضرورت ملی شدن صنعت نفت صادر کردند و مصدق برای اولین بار با توجه خاص مردم و تلاش روحانیت در 27 خرداد 1329 اولین نطق خود را در ارتباط با ضرورت ملی شدن صنعت نفت قرائت کرد که این نطق در واقع بیانیه آیتالله کاشانی بود ولی متاسفانه روحانیت اقدام به نگارش کتاب در ارتباط با نقش خود در این نهضت نکرده و کم کاری کرده است.
در مورد انقلاب نیز بسیاری از روحانیون هنوز اقدام به نگارش و انتشار خاطرات خود نکردهاند. حسینیان در ادامه به نقش روحانیت و نیروهای مذهبی در پیشبرد انقلاب اسلامی و ایجاد آزادی واقعی در جامعه اشاره کرد و گفت: بنده خدایی ما را به دیکتاتوری متهم میکرد، در صورتی که باید گفت روحانیت جزو اولین اقشاری بود که برای آزادی قربانی داد و اگر بنا باشد کسی از آزادی صحبت کند ما هستیم نه افرادی که به تازگی به قدرت رسیدهاند. آزادی در بطن و جان ما جای دارد چرا که به خاطر آن قربانی دادهایم، ولی متاسفانه در سالیان اخیر کسانی شعار آزادی را میدهند که برای کسب آن مبارزه نکرده و آزادی جزئی از ماهیت آنها نشده است. آزادی جزو جوهرههای حوزههای علمیه و روحانیت است.
شما میدانید که در حوزههای علمیه چگونه شاگردان با حفظ احترام در برابر استاد خود میایستند و نظریه استاد خود را زیر سوال میبرند. وی در ادامه به ارتباط جامعه مدرسین و حضرت امام اشاره کرد و گفت: بین جامعه مدرسین و حضرت امام نامههای زیادی رد و بدل شده که این نامهها گاهی با انتقاد همراه بوده است، ولی این انتقادها نه امام را وادار به سکوت کرد و نه مدرسین به احترام استاد سکوت کردند و این جزو بالاترین افتخارات است. ما شاهد یک رابطه خوب بین استاد و شاگردانش هستیم. در این نامهها و مناظرهها هم شاگردان (جامعه مدرسین) و هم امام سعی میکردند احترام یکدیگر را حفظ کنند.