بهترین و بدترین تصمیم اقتصادی دولت

برنامه مثلث شیشه یی جمعه شب یک مهمان ویژه داشت. صدای تلفنی مهمان که پخش شد بسیاری از خبرنگاران اقتصادی به هم پیام دادند که اتفاقی در شرف وقوع است. دانش جعفری به این برنامه آمده بود تا در گفت وگویی نظرات خود را پیرامون شرایط امروز اقتصادی کشور بیان کند. پس از جلسه تودیع این سومین بار بود که دانش جعفری در فضاهایی ظاهر می شد تا به اظهارنظر پیرامون عملکرد دولت بپردازد؛ بار اول در جمع اعضای جمعیت ایثارگران، بار دوم در جمع بخش خصوصی اصفهان و آخرین بار در برنامه مثلث شیشه یی.
نحوه طرح سوالات به گونه یی بود که می شد پیش بینی کرد، قرار است بار دیگر سیاست های دولت از سوی وزیر سابق زیر سوال رود.
نظر دانش جعفری درباره شرایط کنونی
اولین سوال ارزیابی وزیر از شرایط اقتصادی بود که برآیند سخنان دانش جعفری این گونه بود؛ رشد نقدینگی به دلیل تبدیل دلار های نفتی بیش از ظرفیت بازار در سال 84 بود و توزیع اعتبارات بانکی در سال 86 به افزایش تورم منجر شد. به طوری که نرخ تورم در ابتدای سال به 1/19 رسید.
سود تسهیلات
سوال بعدی مربوط به سود تسهیلات بود، بحثی که این روزها بازار خبری آن داغ است. وزیر سابق اقتصاد ابتدا به آماری اشاره کرد که از آن طریق بتواند نظر خود را بیان کند.
به گفته او 50 درصد منابع که در بانک ها سپرده گذاری می شود با هدف سود است و اگر نرخ سود تسهیلات کاهش پیدا کند بانک ها ناچارند نرخ سود سپرده های خود را کاهش دهند.
دانش جعفری ادامه داد؛ رشد سپرده ها در سال 85 حدود 35 درصد بوده، با کاهش نرخ سود در سال گذشته این رشد به 5/27 درصد رسیده است.
وی نتیجه گیری کرد؛ اگر سودی که به پس اندازهای مردم پرداخت می شود کمتر از تورم باشد، آنان منابع خود را به سمت خرید هدایت می کنند که چنین کاری موجب کاهش مراجعه به بازار کالا و در نهایت کمبود عرضه در بازار کالا خواهد شد.
گریه مراسم تودیع
در این برنامه وزیر سابق اقتصاد در پاسخ به سوال مجری درباره علت احساساتی شدن در نطق تودیع خود گفت؛ من برای رفتن به دولت سه مسوولیت مهم در دفتر رهبری، مجمع تشخیص مصلحت و کمیسیون اقتصادی مجلس را رها کردم و با همه وجود و عشق برای خدمت به دولت رفتم، اما متوجه شدم عشقم واقعی نبود.
وزیر سابق اقتصاد درباره علل خروج اش از کابینه گفت؛ از حدود یک سال پیش احساس می کردم مورد اعتماد رئیس جمهور نیستم. ماجرای بیمه ایران [دستور رئیس جمهور برای عزل هیات مدیره بیمه ایران بر اثر گزارش ناقص رئیس دیوان محاسبات]، که آن را از صداوسیما شنیدم، شوک عجیبی بود و بعد از آن به آقای احمدی نژاد گفتم استنباط من این است که اعتماد لازم وجود ندارد پس بهتر است از فرد دیگری برای وزارت اقتصاد استفاده کنید البته تا پیدا کردن جایگزین ادامه می دهم و پیدا کردن جایگزین یک سال طول کشید.
دانش جعفری در پاسخ به سوال رشیدپور درباره استعفا یا خروج از کابینه گفت؛ سابقه استعفا ندارم. استعفا ندادم ولی گلایه داشتم، چون با آن شرایط نمی شد کار کرد.
مافیا عامل گرانی نیست
دکتر دانش جعفری در پاسخ به سوال مجری برنامه که پرسید باندهای مافیای اقتصادی که رئیس جمهور از آنها نام می برد، چقدر آنها را شناسایی کرده اید، گفت؛ مفاسد اقتصادی همیشه هست، اما این پدیده در کشور ما سازمان یافته نیست. این مجموعه تصمیمات و سیاست های مصوب است که باعث می شود موج سوارها، رانت خواران و کسانی که به دنبال فرصت های طلایی هستند، راحت تر به اهداف شان برسند. مجری باز هم از نقش مافیا در اقتصاد پرسید که وزیر مجدداً تاکید کرد این سیاست های دولت است که اجازه می دهد شرایطی ایجاد شود که میل به مفسده به وجود آید. وی ادامه داد؛ وقتی تورم بالا می رود و انتظارات تورمی بالا است خیلی ها به سمت استفاده از رانت می روند. وی کاهش نرخ سود در شرایط تورمی را مصداق کمک به شکل گیری حرکت های رانت جویانه عنوان کرد.
ریشه تورم
وزیر سابق اقتصاد درباره علل و ریشه های تورم موجود با اشاره به رشد شدید نقدینگی در اثر بودجه های استنباطی دولت در سال های اخیر گفت؛ دلیل اصلی تورم این است که بیشتر از جیب مان پول خرج کرده ایم. دانش جعفری تاکید کرد نیت دولت در افزایش طرح های عمرانی خیر بوده است ولی در اقتصاد به نیت ها نمره نمی دهند.
وزیر سابق اقتصاد افزود؛ آقای رئیس جمهور و همکارانشان و وزرا خیلی زحمت می کشند ولی نتیجه یی که می گیرند متناسب زحمت شان نیست چرا که در تعیین روش ها و اهداف مشکل دارند.
دانش جعفری در این ارتباط که وقتی مصارف بیشتر از منابع باشد، گفت؛ وقتی که رشد اقتصادی 7 درصد باشد،رشد مصارف هم باید 7 درصد باشد. بیشتر از این باعث رشد نقدینگی می شود که تورم به وجود می آورد. در این خصوص مصارف هزینه های عمرانی دولت بیش از 10 درصد بود.
بانک‌ها مقصر گرانی مسکن نبودند
رضا رشیدپور در ادامه پرسید آقای رئیس جمهور از مافیای مسکن و چند بانک خصوصی و نقش آنها در گرانی سرسام آور مسکن صحبت کرده اند، آیا شما درباره مافیای مسکن و اثر فعالیت این بانک ها در تورم اخیر مسکن پیگیری کردید؟
دانش جعفری پاسخ داد؛ تحقیق کردیم ولی به نتیجه نرسیدیم که بانک خاصی این کار را کرده باشد. وی با یادآوری اینکه سال گذشته رشد تسهیلات مسکن در بانک های دولتی و غیردولتی کمتر از رشد نقدینگی بوده، تصریح کرد سال گذشته تحت شرایط خاص نقدینگی سرگردان متوجه بخش مسکن شد و باعث افزایش شدید قیمت مسکن شد. وی با اشاره به برخی حرف های ابتدایی خود تاکید کرد؛ اگر اقتصاد کشور قوی باشد به فرض که عده یی به دنبال حرکت های مافیایی باشند فرصت چنین کاری به آنان داده نمی شود.
مجری سوال کرد سه سال زمان کمی نیست؟ چرا نتوانستید به چنین هدفی نائل شوید که دانش جعفری جواب داد در بسیاری از مسائل تصمیم ها در اختیار یک دستگاه نبود و در راس اتخاذ می شد.
در دقایق پایانی برنامه، رشیدپور مجری مثلث شیشه یی چند سوال پی در پی به ترتیب از وزیر سابق اقتصاد پرسید و خواهان پاسخ کوتاه وی شد:
*رشیدپور؛ اگر به شما بگویند برگردید به وزارت اقتصاد آیا برمی گردید؟
**دانش جعفری؛ چون دلایل جدا شدنم از دولت هنوز برقرار است، دلیلی برای بازگشت وجود ندارد.
*بهترین تصمیم دولت نهم چه بود؟
**مهار رشد بودجه جاری به سطح چهار درصد در سال گذشته.
*بدترین تصمیم دولت نهم چیست؟
تصمیم هایی که منابع مالی اش پیش بینی نشده و بی مورد در مردم انتظار ایجاد می کند که تعدادشان هم زیاد بود. غمصوبات سفرهای استانیف
*طعم ذهنی شما هنگام تشویق پرشور کارکنان وزارت اقتصاد در روز تودیع؟
**احساس می کردم باید از آنها دفاع کنم به خصوص از سیستم بانکی که قدر تلاش هایش دانسته نشد.
*آقای رئیس جمهور را در سه جمله تعریف کنید.
**در سه جمله خیلی سخت است اما در سه کلمه پرتلاش، مردمی و غیرقابل پیش بینی.
رئیس‌جمهور غیرقابل پیش‌بینی
«پرتلاش، مردمی و غیرقابل پیش بینی». این تعریفی بود که دکتر داود دانش جعفری از رئیس سابق خود، یعنی محمود احمدی نژاد در گفت وگو با برنامه مثلث شیشه یی ارائه داد.
این تعریف سه کلمه یی از محمود احمدی نژاد حاصل همکاری دو و نیم ساله وزیر سابق امور اقتصادی با رئیس جمهور است. اما آیا این تعریف را باید مدح شمرد؟
کاراکتری که دانش جعفری از احمدی نژاد توصیف کرد بر مبنای تفارق می توان آن را به دو قسمت تقسیم کرد؛ «پرتلاش و مردمی» و «غیرقابل پیش بینی». این دو بند در عین حال که جدا از هم هستند، اما پیوستگی عمیقی با یکدیگر دارند؛ به طوری که می توانند نه فقط بر هم تاثیر بگذارند بلکه در صورت ضرورت یکی بر دیگری غلبه یابد.
اما قضاوت درباره اینکه کدام یک از این دو بند «غیرقابل پیش بینی» و «پرتلاش و مردمی» بر دیگری غلبه دارد به تجربه دو و نیم سال گذشته رئیس دولت برمی گردد. ولی آن گونه که از تجربه تاریخی 32 ماهه گذشته دولت برمی آید به طوری که هر آن احتمال بروز حادثه یی در دولت می رود و حتی خود دولتمردان هم این حادثه ها را انتظار دارند، وصف «غیرقابل پیش بینی» وجه تمایز رئیس دولت نهم است. به عبارت دیگر وجه تمایزی است که بر صفت «پرتلاش و مردمی» غلبه دارد.