روسیه و گرجستان همسایگان ناسازگار

سیدکاظم رضایی
مصوبه اخیر مجلس گرجستان مبنی بر خروج نیروهای صلح‌بان روسی از دو منطقه جدایی طلب «آبخازیا» و «اوستیای جنوبی» واقع در گرجستان روابط مسکو و تفلیس را بحرانی‌تر کرده است.
نیروهای صلح‌بان روسی در سال 1994زیر نظر سازمان امنیت و همکاری اروپا و به موجب انعقاد توافقنامه آتش بس میان دولت مرکزی گرجستان و رهبران جدایی‌طلب آبخازیا و اوستیای جنوبی به منظور برقراری نظم در این مناطق مستقر شدند. اما تفلیس همواره این نیروها را به تحریک جدایی‌طلبان آبخازیا و اوستیای جنوبی برای جدایی از گرجستان متهم کرده است.
به دنبال مصوبه اخیر پارلمان گرجستان نیروهای تحت فرمان دولت مرکزی این کشور به منطقه کوهستانی کودوری (kodori) واقع در جنوب آبخازیا که تنها منطقه تحت کنترل تفلیس بود. اعزام شده‌اند تا شورش مخالفان مسلح را سرکوب کنند. تفلیس، مسکو را به تحریک گروههای مسلح مستقر در کودوری برای نافرمانی از حکومت مرکزی گرجستان متهم کرده است. حال آن که روسیه اعزام نیروهای تحت فرمان دولت گرجستان به اطراف آبخازیا و همچنین اوستیای جنوبی را به منزله تدارک جنگ خواند و به عواقب آن هشدار داد.
سرگئی ایوانف، وزیر دفاع روسیه اعلام کرد کشورش در صورت لزوم از روس تبارهای ساکن در آبخازیا و اوستیای جنوبی که اکثر اهالی این مناطق را شامل می‌شوند. دفاع خواهد کرد. به دنبال این تهدیدهای لفظی، نظامیان روسیه و گرجستان در مرز مشترک دو کشور مستقر شده‌اند و نیروهای روسیه نیز به منظور قدرت‌نمایی، رزمایش بزرگ برگزار کردند. دولت گرجستان نیز پیشنهاد استقرار نیروهای بین‌المللی به جای صلح‌بانان روسی در مناطق آبخازیا و اوستیای جنوبی را ارائه کرد که با مخالفت شدید روسیه مواجه شد.
در کنار این مسائل، برخی رسانه‌های روسی، برکناری گئورگی خانیدراوا، وزیر حل و فصل مناقشات داخلی گرجستان که مخالف راه‌حل نظامی برای مشکلات موجود ارضی این کشور بود را به منزله تقویت حزب جنگ در گرجستان تلقی کردند.
اما به رغم این تحولات، گرجستان توانایی راه‌اندازی جنگ با روسیه را ندارد. بویژه این که توان نظامی روسیه و گرجستان بسیار فاحش است. همچنین گرجستان در رویارویی نظامی با روسیه نیز نمی‌تواند به حمایت امریکا و اروپا متکی باشد اما تحولات جدید حاکی از آن است که دولت میخائیل ساکاشویلی، رئیس جمهوری گرجستان قصد دارد با انجام تحرکاتی به تلاش خود برای حل بحران دیرینه جدایی‌طلبی در این کشور که یکی از وعده‌های مهم انتخاباتی وی به مردم بود. بیفزاید و در صورت برخورد با موانع روسیه را مقصر نشان دهد رئیس جمهوری گرجستان در ماههای اخیر بارها نیروهای صلح‌بان روسی را مانع حل مسالمت‌آمیز بحران جدایی‌طلبی در آبخازیا و اوستیای جنوبی معرفی کرد.
تنش فعلی در روابط مسکو و تفلیس، بازتابی از رقابت امریکا و روسیه در منطقه استراتژیک قفقاز است. گرجستان به لحاظ مسیر انتقال انرژی حوزه خزر به اروپا و همچنین همجواری با روسیه و حاشیه دریای سیاه برای مسکو و واشنگتن اهمیت دارد. پس از وقوع انقلاب مخملین در گرجستان در سال 2003 و در پی آن فاصله گرجستان از روسیه و همگرایی با غرب بویژه تلاش تفلیس برای پیوستن به ناتو و به موازات آن حضور نظامی آمریکا درگرجستان به بهانه مبارزه با تروریسم، رقابت مسکو و واشنگتن در قفقاز شدیدتر و آشکار شده است.
در ارزیابی نهایی از تحولات جاری می‌توان پیش‌بینی کرد که جنگ میان روسیه و گرجستان حداقل در آینده نزدیک روی نخواهد داد. اما تنش میان دو کشور ادامه خواهد یافت. این تنشها تنها با تفاهم سیاسی میان روسیه و گرجستان فروکش خواهد کرد.