تبلیغ مستقیم، اثرگذاری گذشته را ندارد

*همان طور که می‌دانیم، هر فرهنگی در هر زمان و مکان با آسیب‌هایی همراه است. به نظر حضرت عالی، چه نهادهایی وظیفه پالایش فرهنگی را بر عهده دارند و نهادهای مرتبط تا چه اندازه در انجام وظایف محوله موفق عمل کرده‌اند؟
**به نظر من، خانواده مهمترین نهادی است که فرهنگ هر جامعه در آن شکل می‌گیرد بویژه در جامعه ایرانی که نقش خانواده از دیرباز در آن تعیین کننده بوده است. بر این اساس است که دشمنان انقلاب اسلامی از طرق گوناگون این نهاد را مورد تهاجم خویش قرار داده‌اند. اگر در خانواده افراد نتوانند فرهنگ صحیح و مذهبی را بیاموزند، وظیفه دیگر نهادهایی که ارتباط نزدیکتری با خانواده‌ها دارند،‌ جزء مسوول‌ترین آنها در مقوله پالایش فرهنگی هستند. از این منظر، آموزش و پرورش و سپس دانشگاهها و به طور کلی نهاد تعلیم و تربیت نقشی بسیار اساسی دارد و دیگر نهادهای فرهنگی همچون رسانه‌ها بویژه صدا و سیما به عنوان رسانه ملی، حوزه‌های علمیه، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و سازمان تبلیغات اسلامی باید مکمل فعالیت‌های هدفمند آموزش و پرورش در بسترسازی فرهنگی جامعه باشند. البته، ‌نباید از نقش نخبگان بویژه هنرمندان در ارائه الگو به نسل نو غافل شد.
*چرا نسل جوان بیشترین تأثیر را از فرهنگ مهاجم پذیرا هستند؟
**پس از خروج از مدرسه، حضور بسیاری از جوانان در دانشگاهها، آنان را با واقعیتی متفاوت روبه‌رو می‌کند. از سویی، ارتباط خانواده‌ها با جوانان دانشجو به علل مختلف از جمله دوری مسافت و حضور دانشجویان در شهرهای دیگر کم‌رنگ می‌شود و از سوی دیگر، روحیه نوگرایی و تحول‌پذیری جوانان و برخورد دانشجویان با متون درسی اغلب غربی، آنان را دچار چالش جدی می‌نماید. لذا فعالیت صحیح فرهنگی در دانشگاهها امری ضروری است و باید جدی گرفته شود. پاسخ به سوالهای متعددی که برای دانشجو در فضای جدید فراهم آمده است و اقناع افکار جستجوگر آنان،‌ می‌تواند سدی محکم در برابر تهاجم فرهنگی برای دانشجویان فراهم سازد.
*برای جلوگیری از این اتفاقها تأسی به فرهنگ ملی کارساز خواهد بود. فرهنگ به معنای خاص آن،‌ چه زمانی تاثیر گذارتر خواهد بود؟
**هرگاه فرهنگ بر مبانی دینی و ملی یک کشور تکیه کرده و در همه شوون، متاثر از مشخصه‌های یک ملت متمدن و ریشه‌دار باشد و در عین حال در تعامل سازنده با دیگر فرهنگ‌ها عنصر پویایی خود را حفظ و متناسب با زمان رشد کند، می‌تواند نقش تأثیرگذاری در همه عرصه‌های جامعه ایفا نماید. فرهنگ «ایرانی- اسلامی» ما با باروری شایسته و برخورداری از مولفه‌های مثبت عصر جدید،‌ می‌تواند بسیار تاثیرگذار باشد.
*در این میان، کتاب به عنوان یک رسانه سازنده در فرهنگ‌سازی مطرح است، نقش کتاب را در تاثیرگذاری بیشتر فرهنگ چگونه ارزیابی می‌کنید؟
**کتاب، بدون شک یکی از مهمترین عناصر ترویج و نیز پویایی یک فرهنگ است. هر فرهنگی برای ماندگاری لزوماً باید مکتوب شود تا هم امکان نقد و هم امکان رشد برای آن فراهم گردد. البته، کتابخوانی و ترویج این فرهنگ موضوعی است که باید به صورت خاص توسط همه نهادهای ذی‌ربط بدان پرداخته شود.
*چه عواملی دست به دست هم می‌دهند تا تأثیر یک فرهنگ پررنگ‌تر شود؟
**اگر یک فرهنگ از مولفه‌های قوی تشکیل شده، دارای ریشه‌های عمیق بوده و با فطرت انسان سازگار و همچنین از عناصر غیرمعقول خالی باشد(که در مورد فرهنگ ناب اسلامی و ایرانی ما چنین است) برخورداری و به کارگیری ابزارهای مناسب فرهنگی در تاثیرگذاری آن نقش بسزایی دارد. امروز در جامعه ما که در معرض هجوم فرهنگ بیگانه آن هم با استفاده از ابزارهای جدید قرار گرفته است،‌نگاهی نو به ابزارهای انتقال و گسترش فرهنگ ناب «اسلامی- ایرانی» ضروری است. هنر، یکی از مقوله‌های بسیار مهم است که در شکل متعالی آن بسیار تأثیر گذار است. ما باید در ترویج فرهنگ غنی خود از شیوه‌های سطحی پرهیز کرده و به محتوا و عمق عناصر و مفاهیم فرهنگی، توجه بیشتری معطوف داریم.
*علت جایگزینی ارزشهای کاذب به جای ارزشهای اصیل و حقیقی را در جامعه در چه عواملی می‌دانید؟
**جامعه ما در یک دوره زمانی با رشد فزاینده جمعیت و تغییر هرم سنی و نیز تغییرات سریع اجتماعی، فرصت انتقال ارزشهای اصیل و حقیقی را از متولیان گرفته است و البته ضعف و کم‌کاری نهادهای فرهنگی را نیز باید به این علت افزود. درگیرشدن خانواده‌ها با مشکلات معیشتی، آنان را نیز از توجه به امور فرزندان خود بازداشته است. البته، ‌خوشبختانه به برکت انقلاب اسلامی و رشد انگیزه‌ها و ارزشهای معنوی در ایران، ‌رویکرد جامعه بویژه نسل جوان به ارزشهای اصیل دینی و اخلاقی گسترده و امید آفرین است و مسلماً در صورت تقویت عوامل و عناصر فرهنگی و دینی و حمایت نهادهای فرهنگی و هنری و مدیریت قویتر آنها،‌ آینده‌ای روشن‌تر را پیش‌رو خواهیم داشت. البته،‌ در برخی اقشار جامعه شهری، متاسفانه ضد ارزشهای غربی در حال گسترش است که باید همه دلسوزان با تفکر و تأمل در این زمینه چاره اندیشی کنند.
*با آنکه خوب می‌دانیم هر تصویر معادل هزار کلمه کارایی دارد، چرا در کشور ما به نیروی معجزه‌آسای دنیای صفر و یک در زمینه فرهنگ‌سازی کمتر توجه می‌شود؟
**برای گذر از فرهنگ شنیداری در جامعه، سرمایه‌گذاری فراوان لازم است. اگر چه همگی بر تأثیر شگرف تصویر در امر فرهنگ‌سازی اذعان دارند، ‌اما اقدامهای انجام شده در مقایسه با آنچه باید انجام گیرد، قابل توجه نیست. اخیراً در برخی مجموعه‌های تلویزیونی تلاشهایی برای ارائه مفاهیم عمیق فرنگی و دینی صورت گرفته که با توجه خاص همه دلسوزان این عرصه، ‌باید گسترش یابد. همه رسانه‌ها از جمله مطبوعات با تکیه بر این موضوع می‌توانند توجه دست‌اندرکاران عرصه فرهنگ را به این مقوله افزایش دهند. خلق آثار برجسته هنری بیشترین تأثیر را می‌تواند داشته باشد. در توسعه رسانه‌های تصویری؛ سیاستگذاری صحیح، برنامه‌ریزی دقیق، مدیریت قوی و پشتیبانی همه جانبه،‌ چهار عامل اساسی محسوب می‌شوند.
*چه اقدامهای حاشیه‌ای می‌توان انجام داد که تأثیرهای غیرمستقیم بر توسعه فرهنگ اسلامی داشته باشد؟
**فرهنگ اسلامی فی نفسه دارای غنا و برخوردار از عوامل متعدد تأثیرگذار در بین مسلمانان و حتی دیگر انسانهاست. لیکن، ‌به کارگیری شیوه‌های نوین در معرفی این فرهنگ و ارائه الگوهای عملی و زنده برای تقویت بنیانهای دینی و اخلاقی جامعه، ‌امروزه ضروری به نظر می‌رسد. تبلیغ مستقیم،‌ دیگر اثرگذاری گذشته خود را ندارد و قطعاً ‌باید تجدیدنظری اساسی در شیوه‌های فرهنگی و تبلیغی براساس نیاز و علایق مخاطبان صورت گیرد. از سویی، در جامعه ما که نظام جمهوری اسلامی ایران به استقرار کنونی خود رسیده است،‌عملکرد مدیران در دیگر عرصه‌های اجتماع بویژه برقراری عدالت اجتماعی، می‌تواند فرهنگ اسلامی را به صورت عینی و شفاف پیش چشم مشتاقان قرار دهد و مطمئناً این شیوه تأثیر بسزایی خواهد داشت.
*چگونه می‌توان تأثیر گذاری تمدن و فرهنگ غنی و ناب اسلامی و ایرانی را در مناسبات بین‌المللی افزایش داد؟
**هر چه می‌گذرد، بر میزان تأثیرگذاری فرهنگ در مناسبات بین‌المللی افزوده می‌شود. امروزه در عرصه بین‌الملل، فرهنگ به عنصری کاملاً ‌تعیین کننده تبدیل شده است. ارتباط افزونتر با سایر کشورها،‌ چه ملت‌ها و چه دولت‌ها، نقش تعیین کننده‌ای در عرصه فرهنگ و تمدن غنی اسلامی و ایرانی ما دارد. تامین نیازهای مالی پشتیبانی‌های لازم از این گونه ارتباطها و تأمین بودجه حضور موثر در صحنه‌های فرهنگی و هنری بین‌المللی، ضرورتی انکارناپذیر است.
اگر بتوانیم فرهنگ اسلامی و ایرانی خود را با حفظ تمام ویژگیها و زیبایی‌های آن به دیگران معرفی کنیم،‌ شاهد تأثیر بیش از پیش آن در عرصه مناسبات بین‌المللی خواهیم بود.
*چه طرحها و برنامه‌هایی در حفظ و صیانت میراث فرهنگی ایران موثر است؟
**توجه بیشتر مراجع سیاستگذاری به حفظ و صیانت میراث فرهنگی ایران، تصمیم سازی و تصمیم‌گیری کشور به جایگاه فرهنگ و تربیت مدیران نیرومند، دلسوز، کاردان و شایسته، ‌ازجمله مواردی است که در این مسیر راه‌گشا و تعیین کننده خواهد بود.