مجلس خبرگان، عامل تقویت رهبری

اسداله افشار
1 ـ23 تیرماه 1362 اولین نشست مجلس خبرگان رهبری (پس از انتخابات نخستین دوره مجلس خبرگان در 19 آذر (1361) افتتاح شد. این دوره از مجلس خبرگان رهبری با شرکت 69 تن از نمایندگان خبره مردم سراسر کشور گشایش یافت. مجلس خبرگان رهبری بر اساس قانون اساسی وظیفه رسیدگی به امور و وظایفی را دارد که بر اساس اصل 110 قانون اساسی بر عهده مقام رهبری نهاده شده است.
2ـ در جمهوری اسلامی ایران، رهبری رکن اساسی و محور اصلی نظام است و این جایگاه رفیع، در قانون اساسی به عنوان ضامن عدم انحراف سازمان‌های مختلف از وظایف اصیل اسلامی خود شناخته شده است. حوزه وسیع و سنگین مسئولیتهای رهبری نقش بنیادین و کلیدی آن در سلامت نظام سیاسی و کلان حاکمیت ایجاب می‌کند که شایسته‌ترین فرد، عهده‌دار آن شده و شخص رهبر داراری بالاترین صلاحیت‌های علمی، اخلاقی، سیاسی و از برترین تواناییها برخوردار باشد. از این رو، برای آنکه انتخاب این مقام بر طبق معیارهای لازم صورت گیرد، انتخاب رهبر از سوی مردم، به وسیله نمایندگان خبره آنان صورت می‌پذیرد. به این ترتیب که خبرگان منتخب مردم هستند و رهبر منتخب خبرگان ایشان ولایت امر و همه مسئولیتهای ناشی از آن را بر عهده خواهد داشت.
همچنین در صورتی که رهبری از انجام وظایف قانونی خود که در قانون اساسی مذکور است، ناتوان شود، از مقام خود برکنار خواهد شد که تشخیص این امر نیز بر عهده خبرگان رهبری است. مجلس خبرگان یکی از نهادهای عالی است که در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران پیش‌بینی شده و سه وظیفه مهم شناسایی، انتخاب و نظارت بر رهبری را عهده‌دار می‌باشد اعضای این نهاد عالی عالمانی متعهد، مجرب، کارشناس و آگاه به مقتضیات زمان و مکان هستند که از سوی مردم برگزیده می‌شوند.
3ـ اولین مجلس خبرگان رهبری در شرایطی که کشور، در حال نبردی نابرابر با حکومت بعثی عراق و دنیای استکبار بود و متجاوزان عراقی با حمایت همه جانبه آمریکا و یادیش باری شکست ملت سلحشور ایران، لحظه‌شماری می‌نمودند و هر روز متوسل به شیوه‌ای جدید در جنگ می‌شدند تشکیل شد. حضور گسترده و پرشور مردم در صحنه‌های گوناگون انقلاب، از قبیل انتخابات مجلس خبرگان چون همیشه ارمغانی از یاس و ناامیدی را برای اردوگاه دشمنان فراهم آورد. در این میان انتخابات اولین دوره مجلس خبرگان رهبری، با شرکت هجده میلیونی مردم فهیم، شجاع و مقاوم مثال زدنی ایران در 19 آذر 1361 برگزار گردید و 75 نفر از نمایندگان مجلس خبرگان تعیین شدند.
در نهایت اولین نشست مجلس خبرگان رهبری که در واقع نخستین مجلس خبرگان جامعه‌اسلامی پس از خبرگان قانون اساسی بوده در 23 تیرماه 1362 تشکیل گردید و با پیام امام خمینی(ره) افتتاح شد. مهمترین اقدام در کارنامه مجلس اول خبرگان رهبری، تلاش به موقع آن پس از ارتحال حضرت امام خمینی(ره) در تعیین رهبر معظم انقلاب‌اسلامی، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای می‌باشد مدت هر دوره مجلس خبرگان هشت سال و دوره سوم مجلس خبرگان نیز از سال 1378 آغاز شد.
4ـ حضرت امام خمینی(ره) به عنوان معمار و بانی انقلاب‌اسلامی از سالهای نخستین شکل‌گیری این نهاد و به تعیین جایگاه این مجلس و تشویق و ترغیب مردم به حضور در انتخابات خبرگان پرداخت و نیز خبرگان منتخب مردم را به موقع در انجام وظیفه توصیه فرمود. امام (ره) در قسمتی از پیامی که به هنگام گشایش اولین دوره مجلس خبرگان ارسال داشتند، فرمودند: ... و اکنون شما ای فقهای شورای خبرگان و ای برگزیدگان ملت ستمدیده در طول تاریخ شاهنشاهی و ستم‌شاهی، مسئولیتی را قبول فرمودید که در راس همه مسئولیت‌ها است و آغاز به کاری کردید که سرنوشت اسلام و ملت رنجدیده و شهید داده و داغدیده در گرو آن است.
امام (ره) در بخش‌هایی از سخنان گهربار خود توصیه‌هایی به ملت عزیز ایران در خصوص انتخابات مجلس خبرگان رهبری داشته‌اند که نگارنده با توجه به حوصله بحث‌ به فرازهایی از آنها در ذیل اشاره می‌نماید:
ـ من توصیه می‌کنم که خبرگان خودتان را اشخاص متدین، اشخاص عالم، علمای بزرگ بلاد، اشخاصی که نه به راست و نه چپ انحراف دارند، اشخاصی که به صراط مستقیم انسانیت صراط مستقیم اسلام، در صراط مستقیم اسلام هستند، اشخاص معتبر، اشخاص امین، اشخاص وطن‌خواه، اشخاص اسلام خواه؛ این اشخاص را تعیین کنید و برای سرنوشت خودتان (صحیفه نور ـ جلد 8 ص112)
ـ مهم این است که خبرگان باید خبرگان اسلامی،امین، مسلمان باشند. متوجه غرب وشرق، تحت تاثیر غربی وشرقی نباشند، تحت تاثیر مکتب‌های انحرافی نباشند، اینهایی که می‌خواهید قرار بدهید این‌طور نباشند تحت تاثیر مکتب‌های ماکس یا امثال اینها باشند اینها باید اسلامی باشند (صحیفه نور ـ جلد 8 ص21)
ـ لازم است علماء جمیع بلاد، از مرکز تا دورترین استانها و شهرستانها برای رسیدن به هدف اسلامی تشریک مساعی نمایند و باری انتخاب مجلس خبرگان منجمله در انتخاب کاندیدا مشترک باشند و هریک از هر محل کاندیدای جداگانه نداشته باشند که در این تفرق خوف شکست و مخاطره عقب راندن اسلام از مقاصد دیگر دست برداشته و همه علما و قشرهای علاقمند به اسلام، خصوصا جوانان پرشور در تعیین خبرگان متحد شوند، در این صورت خداوند تعالی با شماست. (صحیفه نور ـ جلد 8 ص218)
5ـ مجلس خبرگان در نظام اسلامی ایران عهده دار وظایفی است که با عنایت به آن می‌توان گفت یکی از اساسی‌ترین وجوه ممیزه این نظام با دیگر نظام‌های سیاسی دنیا، به این مجلس بازگشت دارد. این مجلس از یک سو عهده‌دار تشخیص و تعیین مصداق مقامی است که ضمن در اختیار داشتن عالی‌ترین وظایف و مسئولیت‌های هدایت و رهبری جامعه، معرف خاستار نوینی از نظامات سیاسی است که ریشه رد اندیشه «امامت» در فلسفه سیاسی تشیع دارد. از آنجا که همه به لحاظ وسعت دامنه اختیارات و مسئولیت‌های این رهبری و هم به لحاظ عمق رابطه ایمانی و معنوی که می‌تواند بین امت و امام در این نظام برقرار گردد، این نوع رهبری عالی‌ترین سطح رهبری در نظام‌های سیاسی دنیا است.
بر این اساس، اهمیت مجلس که عهده‌دار تشخیص فردی برای تصدی مسئولیت هستند معلوم می‌گردد. اما اهمیت مجلس خبرگان صرفا به ایفای این نقش محدود نمی‌گردد بلکه این مجلس عهده‌دار نقش مکملی است که ایفای صحیح و همه جانبه این نقش است که صلابت و سلامت رهبری را تضمین می‌کند. از آنجا که ولایت فقیه، تداوم نظام امت در عصر غیبت امام معصوم است، اعطای آن همه اختیارات و مسئولیت را به ولی‌فقیه که در عین همه شایستگی‌ها، معصوم نیست، جز در پرتو عنایت به نقش مکمل مجلس خبرگان که نقش نظارت آنها بر رهبری است قابل توجیه نمی‌باشد. ایفای نقش نظارتی مجلس خبرگان، هم تضمین کننده و کنترل کننده صحت تشخیص اولیه صلاحیت‌های مقام رهبری است، هم استمرار سلامت و صلاحیت وی راه در عرصه عمل به عهده دارد.
الف ـ دشمنان و بیگانگان: دشمنان و بیگانگان بخوبی آگاهند که در پرتو اصل تدین و اعتقاد به ولایت فقیه که از پشتوانه محکم مردمی برخودار است، نظام اسلامی نه تنها در ایران ضربه‌پذیر نخواهد بود که شعاع جاذبه آن منافع آنهارا در سراسر جهان به ویژه کشورهای اسلامی با خطر مواجه خواهد ساخت. لذا ایجاد و تشکیک و تردید در مبانی این اصل و سلب پایگاه مردمی آن را در وجهه همت خود قرار داده‌اند و در این راستا، از همه امکانات علمی، پژوهشی و همکاری اسلام‌شناسان و مستشرقین وابسته یا غافل سود می‌جویند.
ب ـ دینداری که به علل و دلایل گوناگو، جوهره دیانت را به رابطه قلبی و نفسانی مومن با خدا محدود می‌دانند و هرگونه حضور و تسری حوزه دین به عرصه اجتماعی وسیاسی و جامع را منافی و مزاحم آن جوهره می‌دانند! اینان نیز بر اساس این باور و نگرش، تشکیل حکومت دینی و تصدی امر زعامت سیاسی و اجتماعی جامعه توسط رهبران دینی را نفی می‌نمایند!
ج ـ دینداران و مسلمانانی که ضمن قبول اصل ولایت فقیه، شرایط و اختیارات و وظایفی مغایر با برداشت مصرح در قانون اساسی فعلی از آن منظور می‌کنند. اینان که خود نظریه‌پردازان ولایت فقیه نیز محسوب می‌شوند، بر اساس برداشت‌ها و استنباط خاص خود، نظریه‌ای فقهی ارائه می‌کنند که صرف نظر از بحث درباره قوت و ضعف استدلال‌هایشان، بانظریه فقهی حاکم بر اصول مربوط به ولایت فقیه در قانون اساسی مغایرت دارد.
دـ پاره‌ای از مردم به ویژه نسل جوان ممکن است بدون آنکه مبانی نظری ـ اقتصادی مغایری داشته‌باشند، به علت عدم آشنایی کافی با جوهره اصل ولایت فقیه ـ که خود این امر حاکی از ضعف و نارسایی دستگاه‌های فرهنگی و تربیتی ما برای طرح و دفاع منطقی از اصول و محکمات نظام است در مواجهه با القاآت و شبهه ‌افکنی‌های مخالفین، ممکن است نوعی همدلی و همآوایی با مخالفین این اندیشه نشان دهند.
ذـ یکی از مجاری و عوامل ایجاد شبهه در مردم، و اقدامات نسنجیده و نابخردانه قوای سه‌گانه کشور و دوستان جاهل یا حامیان دروغین و فرصت‌طلب است. شاید بتوان ادعا کرد که مواضع و عملکرد این گروه از یک سو عمده‌ترین فرصت‌ها را برای سوء استفاده دشمنان در اختیار آنان می‌گذارد و از سوی دیگر خمیر مایه دل نگرانی‌ها و استدلالهای گروههائی را که در بندهای فوق‌الذکر از آنها یاد کردیم فراهم می‌آورد.