تعلیق معاملات دلاری با ایران

تحت فشار واشنگتن بانک‌های جهانی UBS و بانک HSBC و بانک کردیت سوییس، فعالیت‌های بانکی برمبنای دلار خود را با ایران به حالت تعلیق در آوردند که اعلام شده که این تعلیق در چند روز آینده عملی خواهد شد. احمدی‌نژاد روز سه‌شنبه، به نظر می‌رسد در واکنش به تصمیم مشترک این بانک‌ها در مورد ایجاد محدودیت برای عملیات بانکی ایران گفت "ما برای هر شرایطی آماده هستیم و برای رشد اقتصادی به اینها نیازی داریم. ما می‌توانیم نظامات جدیدی را در این عرصه در نظام بین‌الملل ایجاد کنیم." منظور او از نظامات جدید، تغییر مبنای مالی معاملات تجاری ایران از دلار به یورو است. ایالات متحده آمریکا طی ماه‌های گذشته به صورت گسترده‌ای تلاش کرده است که از طریق سیستم پولی و بانکی جهان ایران را به انزوا بکشاند، عملیاتی که به ظاهر چندان موثر نیست اما در عمل برای گردش اقتصاد کشور آزار دهنده و هزینه‌ساز خواهد بود. آمریکا ادعا می‌کند ایران برنامه هسته‌ای خود را معطوف به تهیه سلاح‌های اتمی دنبال می‌کند. از همین جهت برنامه‌ریزی برای تحت فشار قرار دادن ایران و از جمله تدارک انزوای اقتصادی عملیاتی است که مخالفی ندارد. کارشناسان معتقدند این نوع محدودیت‌ها بیش از همه بازرگانان را زیر فشار خواهد گذاشت و دولت از آن جا که با استفاده از درآمد رو به افزایش نفت در بازار معاملات جهانی حضور دارد چندان مشکلی نخواهد داشت. گرچه مطابق آمار بیش از 70 درصد اقتصاد ایران به اشکال مختلف به دولت وابسته است، اما درصد باقی مانده به هر حال بخش خصوصی را در کار بازرگانی خارجی زنده نگاه می‌دارد. با این وجود شرکت‌های کوچک و بخش خصوصی نحیف ایران اولین قربانی اقداماتی از این دست خواهد بود که طبق روال سال‌های گذشته فرار سرمایه‌ها را به عنوان اولین پیامد از ایران به همراه خواهد داشت. در گزارش آمده است بانک‌های یاد شده به طرف‌های ایرانی خود زمانی را برای پایان مناسبات بانکی خود اعلام کرده‌اند. پس از این مهلت، حساب‌های بانکی دلاری بسته خواهد شد. بانک Suisse Credit از اینکه مشخص کند به موجب این معلق کردن، ایران یا ایرانی‌ها از معامله منع خواهند شد خودداری کرده اما مقامات بانک یاد شده تصریح کرده‌اند که خارج شدن از نوع معامله و تجارت با ایران، در دستور کارشان قرار دارد. سخنگوی ایران بانک، جورج سوئنتگراث گفته است که این بانک برای معاملات خود با کشورهای مختلف به ارائه جزییات نمی‌پردازد: «ما گفته‌ایم که هیچ معامله‌ای دیگر با ایران نخواهیم داشت. ما هم اکنون تعهداتی داریم اما در نظر داریم که آنها را به پایان برسانیم.» سخنگوی بانک UBS نیز گفته است که این بانک توقف و کاهش معاملات و انتقالات ملی با کشورهای حساس مانند سودان، ایران، کره شمالی و کوبا را از سال 2005 به عنوان یکی از سیاست‌های خود مدنظر داشته است. بانک HSBC در خصوص تعلیق فعالیت‌های خود با ایران هیچ اطلاعیه‌ای صادر نکرده است. موسسات مالی در سراسر جهان طی ماه‌های اخیر تحت فشار آمریکا برای رابطه با ایران بوده‌اند. توصیه‌هائی که نادیده گرفتن آن می‌تواند به روابط مالی گسترده بانک‌های بزرگ با ایالات متحده صدمه بزند. صدمه‌ای که برای هیچ یک از آن‌ها قابل تحمل نیست. و می‌تواند به کاهش سود و اعتبار آنها همراه باشد. وزارت خزانه‌داری آمریکا هشتم سپتامبر جاری به ممنوع کردن فعالیت‌های بانک صادرات – حتی به صورت غیرمستقیم آن که قبلا امکان‌پذیر بود – پرداخت. مقامات آمریکائی در توجیه عمل خود گفته اند دولت ایران از این بانک برای تغذیه مالی گروه‌های تروریستی استفاده می‌کند. مقامات ایرانی بارها آمریکا را تهدید کرده‌اند که معاملات خود را به جای دلاربا ارزهای دیگری مانند یورو به انجام خواهند رساند. اما مسوولان کشور اذهان دارند که با این کار ارزش دلار کاهش پیدا خواهد کرد. مقامات کشور در سه ماه گذشته که پرونده هسته‌ای ایران راهی شورای امنیت شد تمامی فشار تبلیغاتی خود را بر دو نکته گذاشتند. اول آن که ایران از تحریم صدمه نمی‌بیند و دیگر این که به علت اختلافات بین اعضای شورای امنیت چنین تفاهمی صورت نخواهد گرفت. همزمان با این موضع‌گیری، مقامات ایرانی بیش‌ترین کوشش‌های خود را به کار گرفته اند که به هر ترتیب ممکن مانع از تصویب قطعنامه تحریم گسترده شوند. در این کار علاوه بر تفاهم‌های دراز مدت اقتصادی‌– مانند فروش بیست ساله گاز به چین‌– سایر زمینه‌های وارداتی هم در نظر بوده است. اما آخرین گام که حضور دبیر شورای عالی امنیت ملی در مسکو و پذیرش تلویحی طرح روسیه برای غنی سازی مشترک اورانیوم در خاک آن کشور نشان می‌دهد که امتیازهائی که تاکنون داده شده تا جائی نبوده است که روسیه را در حمایت از ایران راضی کند و نیاز به افزودن بر بهای معامله پیش آمده است. با این همه گفته می‌شود که اگر اعضای دائم شورای امنیت بر طرحی هر چند محدود به توافق برسند، که به ظاهر چنین خواهد شد؛ همه کشورهای جهان موظف به تبعیت از مفاد قطعنامه خواهند بود. روز دوشنبه الهام به رییس جمهوری گفت که ایران برای هر شرایطی آماده است و از تحریم نگرانی ندارد. از سوی دیگر داوود دانش جعفری وزیر اقتصاد نیز در واکنش به محدودیت‌های به عم امده گفته است که ایران تلاش می‌کند معاملات مبتنی بر دلار را در جواب محدودیت‌هایی که آمریکا برای بانک‌های ایران ایجاد کرده به حداقل کاهش دهد. به گفته او بانک‌های آمریکای مدتهاست که معامله با ایران را متوقف کرده اند به همین جهت وابستگی ایران به دلار کاهش یافته است. این در حالی است که به گفته برخی از فعالان عرصه اقتصادی برخی معاملات تنها به دلار صورت می‌گیرد و امکان چنین انتقالی در صورت پرداخت‌های اضافی به بانک‌های واسطه خواهد بود و از طرف دیگر در دست بانک مرکزی را در بازی با دارائی‌های ایران در بازار پولی جهان تا به جائی می‌بندد که در بیست و هفت سال گذشت که همیشه تمایل برای تعویض دلار از مبنای محاسبات بهای نفت وجود داشته، به علت زیان‌های فراوانش مسوولان از آن خودداری کرده اند. به این ترتیب مقامات ایرانی مجبور خواهند بود تا بیش از پیش از بانک‌های آسیایی به عنوان محلی برای انجام معاملات خود استفاده کنند. کاری که زحمات و هزینه‌ها و ریسک‌های خود را دارد.