جایگاه ایران در تأمین گاز جهان‌

یکپارچه‌ نبودن بخش‌های مختلف صنعت گاز برای ایجاد یک مدیریت کارآمد، یکی از اصلی‌ترین مشکلات موجود در تعیین استراتژی گاز ایران (تبدیل، تزریق، مصرف و صادرات) است.
این شرایط موجب سردرگمی شرکت‌های خارجی برای مذاکره در خصوص یک پروژه گازی با ایران می‌شود.
در حال حاضر اصلی‌ترین سوخت‌های مورد استفاده در جهان به ترتیب مربوط به نفت، ذغال سنگ و گاز است و پیش‌بینی می‌شود در سال 2025 به ترتیب مصرف این سوخت‌ها به نفت، گاز و ذغال سنگ تغییر کند و گاز در رتبه دوم قرار گیرد.
ایران با دارا بودن 13/28 تریلیون فوت مکعب ذخایر گاز درجا معادل 105 میلیارد بشکه نفت‌خام پس از روسیه دومین دارنده ذخایر گازی جهان است.
به گزارش ایسنا براساس آمار موجود، عمر ذخایر گازی ایران - معادل 5/15 درصد ذخایر جهان است که با تداوم روند کنونی تولید، حدود 202 سال خواهد بود. در این زمینه روسیه 65/47 تریلیون فوت مکعب ذخیره درجای گاز دارد که شامل 3/26 درصد ذخایر گازی جهان است و عمر ذخایر این کشور با تداوم روند کنونی تولید 8/77 سال خواهد بود.
قطر با دارا بودن 36/25 تریلیون فوت مکعب گاز درجا - معادل 14 درصد ذخایر گازی جهان - سومین دارنده گاز است که با تداوم روند کنونی تولید، عمر ذخایر آن بیش از 100 سال خواهد بود.
براساس این گزارش آمریکای شمالی، چهارمین دارنده ذخایر گازی دنیا در پایان سال 2006 میلادی شناخته شده است.
به گونه‌ای که این کشور با دارا بودن 98/7 تریلیون فوت مکعب گاز - معادل 4/4 درصد ذخایر گازی جهان - تا 6/10 سال دیگر امکان تولید گاز خواهد داشت. ‌
به این ترتیب خاورمیانه با داشتن 47/73 تریلیون فوت مکعب ذخایر گازی - معادل 5/40 درصد کل ذخایر گازی جهان - تا بیش از 100 سال آینده، تولید گاز خواهد داشت.
گفتنی است، مجموع ذخایر گازی جهان 46/181 تریلیون فوت مکعب است که با ادامه روند کنونی تولید، عمر این ذخایر 3/63 سال پیش‌بینی شده است.
به گفته یک کارشناس اقتصاد انرژی و عضو هیات علمی دانشگاه علامه طباطبایی بررسی تحولات حاکی از توسعه قابل توجه تجارت گاز طبیعی در جهان بیانگر این است که اگرچه مصرف گاز در کشورهای مختلف افزایش پیدا کرده، ولی از آنجا که تولید داخلی کشورها به تناسب آن رشد نیافته است، بنابراین تجارت گاز در آینده بسیار با اهمیت خواهد بود.
براساس آمار سه مرجع ‌ OVEN(مدل سازمان اپک)، IEO و WTO در خصوص چشم‌انداز تقاضای گاز طبیعی جهان طی سال‌های 2010 تا 2020 سالانه بین 50 تا 69 میلیارد مترمکعب بر تقاضای گاز در سراسر جهان افزوده می‌شود که این میزان بین سال‌های 2020 تا 2030 به سالانه 82 تا 88 میلیارد مترمکعب خواهد رسید که اصلی‌ترین افزایش متوجه کشورهای آسیایی است.
براساس آمار IEO مصرف گاز طبیعی جهان از 100 تریلیون فوت مکعب در سال 2004 به 163 تریلیون فوت مکعب در سال 2030 افزایش پیدا خواهد کرد. در حال حاضر آلمان، ایتالیا و فرانسه عمده‌ترین واردکنندگان و روسیه با تامین 41 درصد بازار اروپا، بزرگترین صادرکننده گاز در جهان است. ‌
ناگفته نماند حجم ذخایر گازی ایران 13/28 تریلیون فوت مکعب است که بدین ترتیب 5/15 درصد ذخایر گازی جهان را در اختیار دارد که عمر ذخایر گازی کشور براساس روند تولید کنونی حدود 202 سال خواهد بود. براین اساس ایران پس از روسیه، دومین دارنده ذخایر گازهای دنیاست. در این زمینه از سال 1986 تاکنون روند کشف ذخایر گازی جهان به نفع منطقه خاورمیانه بوده است. ‌
علی امامی میبدی با اشاره به این که ایران چهارمین تولیدکننده گاز در جهان است، می‌گوید: کشور ما پس از روسیه، آمریکا و کانادا با تولید 105 میلیارد مکعب گاز در سال 2006 (معادل 7/3 درصد از کل گاز تولید شده در آن سال) چهارمین تولیدکننده گاز است. متوسط تولید روزانه گاز کشور در سال گذشته حدود 5/446 میلیون متر مکعب بود که در سال جاری میزان تولید روزانه 524 میلیون متر مکعب برآورد می‌شود. همچنین متوسط مصرف امسال 677 میلیون مترمکعب برآورد شده که از کمبود 153 میلیون مترمکعبی گاز حکایت می‌کند.
باید خاطرنشان کرد: از سال 1369 صادرات گاز به شوروی سابق به میزان دو میلیارد مترمکعب درسال شروع شد که در سال 1370 به 8/2 میلیارد مترمکعب درسال افزایش پیدا کرد، ولی در سال 1374 عملیات صادرات گاز قطع شد.
پس از آن طی یک قرارداد 22 ساله با شرکت بوتاش ترکیه بحث صادرات گاز به آن کشور مطرح شد که از سال 1380 با صادرات سالانه 3/0 میلیارد مترمکعب عملیاتی و قرار شد در سال 2007 براساس قرارداد به سالانه 10 میلیارد مترمکعب برسد.
همچنین واردات گاز از ترکمنستان از سال 1376 با حجم 3/1 میلیارد مترمکعب آغاز شد که در سال 1386 به 2/6 میلیارد مترمکعب افزایش پیدا کرد؛ آمارها نشان دهنده این است که تراز گاز از سال 1374 به بعد منفی بوده است.
این کارشناس با بیان این که ایران سومین مصرف‌کننده گاز جهان است، اظهار می‌دارد: طبق شاخص‌های برنامه پنج ساله چهارم باید تا پایان برنامه، سهم گاز در حامل‌های انرژی به 62درصد برسد. این در حالی است که این سهم در سال 1384 حدود 59 درصد بوده است.
همچنین در پایان اسفند 1386 در مجموع 53 میلیون و 562 هزار نفر معادل 74 درصد جمعیت کشور، تحت پوشش گاز طبیعی بوده‌اند.
او در بخش صادرات گاز به طریق خط لوله به قراردادهای ترکیه و ارمنستان اشاره و یادآوری می‌کند: خط لوله صلح نیز در حال مذاکره برای نهایی شدن قرارداد است. همچنین برنامه‌های تولید ال.ان.جی در قالب سه پروژه پارس، ایران و پرشین ال.ان.جی در حال اجراست. ‌
95‌ درصد صادرات ال.ان.جی دنیا مربوط به کشورهای اندونزی، مالزی، الجزایر، قطر، استرالیا، برونئی، نیجریه، عمان و امارات است. البته در بسیاری از این کشورها حجم گاز تا دو دهه آینده به شدت کاهش و یا به صفر می‌رسد.
در حال حاضر اروپا به دنبال تنوع‌سازی منابع گازی است، در عین حال بازارهای بالقوه صادرات گاز ایران شامل کشورهای جنوب شرق آسیا، کره‌جنوبی، ژاپن، چین، هند، کشورهای اروپایی، کشورهای حوزه خلیج‌فارس و کشورهای حوزه شوروی سابق است.