مافیای ساختاری در نفت وجود ندارد

*قیمت نفت بسیار بالا رفته و هر روز رکوردهای قبلی خود را می شکند. چشم انداز آینده قیمت نفت را چگونه می بینید؟
**فکر می کنم اگر بخواهیم تصویر واقعی داشته باشیم، بد نیست نگاهی به چگونگی مصرف انرژی، رشد اقتصادی و عوامل تشکیل دهنده این تغییرات داشته باشیم. تقاضای نفت در دنیا در سال 2007 ، 8/85 میلیون بشکه در روز بوده و پیش بینی شده در سال 2008 به 87 میلیون بشکه در روز برسد. سال 2007 از این مقدار 8/53 میلیون بشکه را غیراوپک تامین کرده و در سال 2008 ، 2/55 میلیون بشکه را غیراوپک تامین می کند. پس در سال 2007 سهم اوپک 9/31 و در سال 2008 ، 8/31 میلیون بشکه است یعنی تقریباً سهم اوپک ثابت باقی مانده است. اتفاق مهم دیگر افزایش ذخیره انرژی در کشورهای OECD است که میزان آن - از بالاترین حجم ذخیره در پنج سال گذشته - 53 میلیون بشکه بیشتر شده است.
*به رغم افزایش قیمت، ذخیره سازی در OECD بیشتر شده؟
**خیلی بیشتر شده است. رشد اقتصادی دنیا هم در سال 2007 ، 9/4 بوده و در سال 2008 پیش بینی ها از رشد 9/3 درصدی خبر می دهد. نکته دیگر آن است که قراردادهایی که دلالان و بورس بازان نفت در ماه مارس 2008، منعقد کرده اند، 88 هزار و 300 مورد بوده است. این تعداد 33 هزار و 300 فقره بیشتر از قراردادهای ماه فوریه بوده است. میزان قراردادها در ماه مارس سال قبل 48 هزار و 800 فقره بوده است یعنی تعداد قراردادهای نفتی در ماه مارس امسال نسبت به ماه مشابه سال قبل دو برابر شده است.
*یعنی با افزایش قیمت نفت یکسری از سرمایه گذاری های نفتی که قبلاً مقرون به صرفه نبوده، اقتصادی شده است؟
**یعنی پول به سمت بخش نفت و بازار آن آمده است. درست است که قیمت نفت در این روزها بالا رفته اما ارزش واقعی آن براساس قیمت پایه 2001 کمتر از قیمت اسمی آن است. ارزش دلار در ماه مارس گذشته در مقابل یورو، ین، پوند و فرانک به ترتیب 3/5 ، 6 / 2 و 31/7 درصد کاهش پیدا کرده است.
*مارس امسال نسبت به مارس سال قبل؟
**نخیر، در عرض یک ماه ارزش دلار اینقدر افت کرده. در فوریه قیمت نفت اوپک 64/90 دلار بوده و در مارس شده 3/99 دلار. اما همین اعداد بر مبنای قیمت ثابت دلار در سال 2001 می شود 42/57 و 43/60 دلار.
*مبادلات ما که دیگر به دلار نیست.
**مبادلات ما دیگر به دلار نیست. ما نفت خود را به ارزهای مختلف می فروشیم. واردات ما هم عمدتاً به ارزهای دیگر - غیر از دلار - است. آن چیزی که باعث افزایش قیمت شده، رشد تقاضا، کمبود نفت در بازار و عرضه نکردن نفت توسط اوپک و غیراوپک نیست. عرضه حتی از سال قبل هم بیشتر شده در حالی که رشد اقتصادی دنیا پایین آمده است. قاعدتاً دنیا باید نفت کمتری بخواهد اما عرضه هم بیشتر شده است. هر دو منحنی تقاضا و رشد قیمت صعودی هستند. این یک حرکت اقتصادی نیست. قطعاً عوامل دیگری در آن نقش دارند، به همین دلیل امکان پیش بینی جدی در آینده وجود ندارد.
*شما گفتید به رغم افزایش قیمت، ذخیره سازی بیشتر شده، این حرکت چه پیامی دارد؟
**پیام آن است که کشورهای اروپایی چون می دانند قیمت ممکن است فردا گران تر باشد، ذخایر خود را با قیمت امروز افزایش می دهند. وضعیت اقتصادی آنها هم پایدار است و رشد اقتصادی شان نزولی نبوده. از جمله فاکتورهایی که قبلاً در دنیا وجود داشت و براساس آن وضعیت بازار نفت پیش بینی می شد، وضعیت اقتصادی، روند تقاضا و روند تولید بود. اگر کشوری از مدار تولید خارج می شد، چون تقاضا ثابت بود یا رشد می کرد، قیمت بالا می رفت. یا اگر عرضه اضافه می شد، قیمت پایین می آمد. اما امروز هم عرضه و تقاضا اضافه شده، هم رشد اقتصادی پایین آمده، هم قیمت بالا می رود، شاید دو عامل افزایش ذخیره سازی و دلالان و خریداران کاغذی نفت بر رشد قیمت اثرگذار باشند. همچنین براساس مطالعات موجود، وضعیت اقتصادی امریکا و کاهش ارزش دلار، در یک سال گذشته 77 میلیارد دلار به اروپا زیان وارد کرده و خود امریکا حدود هزار میلیارد دلار خسارت دیده است. این مجموعه عوامل نشان می دهد حرکت افزایش قیمت نفت را نمی توان به دو عامل سفته بازی، افزایش ذخیره و کاهش ارزش دلار نسبت داد. دست هایی دخیل هستند که صلاح آنها در افزایش قیمت است و نباید از نظر دور داشت که افزایش قیمت نفت به نفع کشورهای تولیدکننده نفت نیست. کشورهای تولیدکننده علی الظاهر نفت را 30 درصد گران تر از قبل می فروشند اما قیمت تاسیسات نفتی که ایران وارد می کند بعضاً 5/2 برابر شده است.
*یعنی 250 درصد افزایش؟
**بله.
*پس عملاً بخشی از مصرف کنندگان نفت در دنیا براساس یکسری اغراض سیاسی قیمت را بالا نگه می دارند. با این شکل رشد ذخایر و سرمایه گذاری ها می شود پیش بینی کرد اگر به هر دلیلی تولید یکی از کشورها از مدار خارج شود، امکان جبران آن در مقطعی وجود دارد؟
**برای آن منطقه، همه دنیا ذخایرشان به یک نسبت بالا نمی‌رود.
*همان منطقه هم بر سیاست های جهانی نفت اثرگذار است.
**مصرف امریکا از همه بیشتر است.
*منظور من خروج نفت یکی از کشورهای اوپک از مدار بود. امریکا استفاده چندانی از نفت اوپک ندارد.
**بله، اما کشورهای ضعیف یا کشورهایی مثل چین و هند وضعیت وخیمی پیدا می کنند. کشورهایی که مصرف و رشد اقتصادی بالا دارند، افزایش قیمت یا قطع شدن نفت به آنها ضربه اقتصادی سنگینی می زند.
*تحلیل هایی که به ویژه از طرف تحلیلگران امریکایی منتشر می شود، دال بر آن است که از طریق افزایش قیمت نفت و کاهش ارزش دلار امریکا به کشورهایی مثل عربستان کمک کرده بخشی از ذخایر خود را که قبلاً بهره برداری از آنها مقرون به صرفه نبوده، به مدار تولید بیاورند و همزمان مقداری از بدهی های خارجی خود را تسویه کنند. در همین حال امریکا دارد به صورت جدی با کشورهایی مثل چین مقابله می کند، شما این تحلیل ها را می پذیرید؟
**ظاهراً همه این موارد واقعی است، به اضافه نکته دیگری که شما نگفتید؛ وقتی قیمت نفت بالا می رود، تولید انرژی های غیرهیدروکربوری یا انرژی های نو افزایش پیدا می کند و جایگزینی آنها با سوخت های هیدروکربوری افزایش می یابد. از سویی ذخیره سازی انرژی رواج پیدا کرده است. این دو عامل همواره با اثرگذاری بر تقاضا و کاهش آن، موجب کاهش قیمت شده است. اما در دو سال اخیر تقاضا، قیمت و ذخیره افزایش پیدا کرده است. اینها نشان می دهد ناامنی در راه است. شاید من بدبین باشم، ولی فکر می کنم وضعیت نگران کننده است.من البته قضایا را اقتصادی می دانم برای منافعی که طراحی کرده اند. تصور من آن است که این وقایع بازی با اقتصاد است و مقداری هم مربوط به ورود دلالان به بازار نفت است. آنها پول زیادی در اختیار دارند و بازار کاغذی نفت به شدت رشد کرده است.
*اوپک در این مدت چه عکس‌العملی داشته؟ آیا اوپک نظاره‌گر صرف بوده یا حرکتی هم انجام داده است؟
**اوپک در سال 85 که قیمت نفت به سرعت پایین می آمد، با اجلاس فوق العاده و بحث و گفت وگوی نسبتاً طولانی که در قطر انجام شد، با کاهشی که در تولید داد، روند نزولی قیمت را به روند صعودی تبدیل کرد. این حرکت کاملاً حساب شده بود. در حال حاضر همه وزرا و حتی دبیرکل اوپک رسماً اعلام کردند این قیمت ها هیچ ارتباطی به عرضه و تقاضا ندارد. نفت در بازار کم نیست که اوپک بتواند با افزایش عرضه آن را جبران کند. علاقه مندی اوپک هم به تثبیت قیمت ها است. اگر قیمت نفت روند ثابت داشته باشد، برنامه ریزی کشورهای تولیدکننده هم پایدار می شود و رشد اقتصادی بالا می رود. این قیمت های متغیر - که در عرض یک روز 10 دلار تغییر می کند - به گونه یی است که کشورهای اوپک نمی توانند روی آن حساب کنند. اوپک علاقه مند به تثبیت بازار است. قیمت هم باید معقول باشد.