شیرین عبادی: دموکراسی کالا نیست

شیرین عبادی برنده جایزه نوبل سال‌2003 که روز سه‌شنبه نشان لژیون دونور‌-‌عالی‌ترین نشان نظامی و غیرنظامی فرانسه–‌را از رییس ‌جمهور فرانسه دریافت کرد، ‌به دعوت انجمن حقوقدانان کمپانی‌های اروپایی در محل مدرسه عالی بازرگانی سرژی در حومه شمالی پاریس سخنرانی کرد. عبادی در این نشست گفت: بعد از فروپاشی شوروی اسلام به دشمن شماره یک غرب به ویژه آمریکا تبدیل شده است. در جریان جنگ سرد بهترین دوستان و متحدین آمریکا کشورهای اسلامی بودند. در این دوران اساسا این سخن که اسلام با حقوق بشر سازگار است یا نه به میان نمی‌آمد. در آن دوران گروه‌های تندروی اسلامی همچون طالبان که مخالف گسترش حوزه نفوذ شوروی بودند،‌ دوست غرب به ویژه آمریکا بودند و مورد حمایت مالی و حتی تسلیحانی ایشان بودند.
در این دوران زنانی که حجاب داشتند در اروپا و آمریکا منزلتی برابر با یک راهبه مسیحی داشتند اما با فروپاشی شوروی و پایان جنگ سرد همه چیز دگرگون شد. کسانی که منافع خودشان را در جنگ‌افروزی جست‌وجو می‌کنند بحث تقابل و برخورد بین فرهنگ اسلام و غرب را مطرح کردند. این عده اقدامات تروریستی گروه‌های افراطی اسلام‌‌گرا را شاهدی بر مدعای خودشان ذکر می‌کردند.
برنده جایزه نوبل 2003 در بخشی از سخنان با بیان این که حذف اسلام مطمئناً راه خوبی نیست، به بیان ویژگی‌هایی از پیامبر اسلام(ص) در زمینه حکومت پرداخت و گفت: پیامبر اسلام حضرت محمد(ص) هیچ فرقی بین سیاه و سفید نمی‌گذاشت و دست دختر خودش فاطمه(س) را می‌بوسید و برای مقام زن احترام زیادی قائل بود. عبادی در ادامه با بیان این که امروزه بسیاری از حکومت‌ها پشت سپر اسلام پنهان شده و ظلم خود را با استناد به برداشتی غلط از دین توجیه می‌کنند یادآور شد که سوءاستفاده از مذهب و ایدئولوژی اختصاص به مسلمانان ندارد. حکومت استالین در اردوگاه‌های سیبری دست به جنایت زیادی زد و حکام چین دانشجویان بی‌گناه زیادی را به خاک و خون کشیدند. آنها با استناد به نظریه‌پردازی‌های مارکسیستی اهداف ضد حقوق بشری خودشان را پیش می‌بردند. تاریخ، سرشار از ظلم کلیسا در قرون وسطی است که آنها هم مدعی اجرای احکام مسیح بودند.
راه حل منطقی برای جلوگیری از این سوءاستفاده آن است که با تاباندن نور علم بر سپرهایی که مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرد آن را روشن کنیم و آن را تبدیل به شیشه کنیم تا افکاری که پشت آن پنهان شده را به جهانیان نشان بدهیم و آشکار نماییم. وی این کار را اقدام پیروان راستین راه بشریت دانست و از روشنفکران مسلمان خواست تا به هر روش و شیوه ممکن به توده‌های مسلمان دسترسی پیدا کنند و اسلام راستین را به آنها بشناسانند. عبادی در ادامه به کسانی که سعی دارند اسلام را با تروریسم هم‌ردیف معرفی نمایند اشاره کرد و گفت: این‌ها می‌خواهند با اثبات نظریه برخورد تمدن‌ها جنگ‌های خاورمیانه را توجیه کنند. وظیفه مسلمانان آگاه در این مقطع حساس تاریخی آن است که به ارائه چهره واقعی اسلام که سرشار از عطوفت و بخشش و مخالفت با خشونت و تروریسم است بپردازند.
وی با بیان این که مسلمانان، مسیحیان و یهودیان در خاورمیانه سال‌ها با همدیگر همزیستی و معاشرت داشته‌اند، گفت: در شرق آسیا مسلمانان با پیروان ادیان بودا، هندو و کنفوسیوس در ارتباط نزدیکی بوده‌اند. می‌توان با پیروان هر دین و آیینی به سر برد و به عقاید دیگران احترام گذاشت. دموکراسی و حقوق بشر نیاز مشترک همه فرهنگ‌ها و جوامع بشری است. عبادی با تاکید بر این که جهان زمانی روی آرامش را خواهد دید که قوانین حقوق بشر عالم‌گیر شود، افزود: متاسفانه اخیرا به بهانه مبارزه با تروریسم دولت‌ها اقدام به نقض حقوق بشر می‌کنند. البته ترور و خشونت در هر مرام و مسلکی عملی است ناپسند و مبارزه علیه تروریسم مبارزه‌ای است بر حق و مشروع اما این مبارزه نباید بهانه‌ای شود برای سرکوب مردم.
وی تصریح کرد که مجازات تروریست‌ها هر چند لازم است اما کافی نیست و باید با تروریسم به صورت بنیادی و ریشه‌ای برخورد کرد. عبادی، ریشه‌های دست زدن انسان‌ها به خشونت و ترور را دو عامل تعصب و و بی‌عدالتی دانست و افزود: تعصب ناشی از جهل است و بی‌عدالتی و فقر مفرط باعث عصیان می‌شود و گاهی هم انسان دست به خشونت و ترور می‌زند. چگونه می‌توان به آرامی زندگی کرد حال آن که هفتاد درصد ثروت جهان در دست یک درصد مردم دنیاست؟ چگونه می‌توان در آرامش و امنیت زندگی کرد حال آن که همه ساله چندین میلیون انسان به دلیل عدم دسترسی به آب آشامیدنی و بهداشت از دنیا می‌روند؟ طبقه گزارش سازمان ملل کشورهای زیادی هستند که بیش از هفتاد و پنج درصد مردم آنها با روزی کمتر از یک دلار زندگی می‌کنند. با بی‌عدالتی در سطح ملی و بین‌المللی مبارزه کنیم، مسلماً شاهد کاهش خشونت و تروریسم خواهیم بود وگرنه با کنترل نامه و ایمیل و تلفن شهروندان یا بدرفتاری و اخراج مهاجران یا تحقیر اقوام و نژادهای غیر اروپایی خشونت و ترور کاهش پیدا نمی‌کند.
عبادی افزود: همان‌طور که حکومت‌های اسلامی حق ندارند از نام اسلام سوءاستفاده کنند، ممالک غربی هم حق ندارند از نام دموکراسی و حقوق بشر سوءاستفاده کنند و آن را مجوز حمله به یک کشوری بنمایند. دموکراسی کالا نیست که بشود آن را به یک کشور صادر کرد،‌ دموکراسی هدیه نیست که بشود آن را پیشکش ملتی نمود، دموکراسی را با بمب‌های خوشه‌ای نمی‌توان بر سر مردم ریخت. هر عمل خشنی واکنش خشن‌تری به دنبال دارد. بعد از یازده سپتامبر 2001 مهم‌ترین مساله برای آمریکا مبارزه با تروریسم بوده است و به این بهانه به افغانستان و عراق حمله کرد اما متأسفانه نه تنها تروریسم در جهان کاهش نیافت بلکه روزبه‌روز هم شدت پیدا کرد. وی در انتهای سخنانش در خصوص فرایند جهانی شدن گفت: جهانی شدن در صورتی یک تحول تاریخی مثبت خواهد بود که بتواند امکان استقرار صلح جهانی را افزایش بدهد و از فقر و نابرابری موجود در جهان بکاهد. ما به نوعی از جهانی شدن نیازمندیم که با برقراری عدالتی بین‌المللی و با نظارت بر کار حکومت‌ها راه سوءاستفاده از قدرت را محدود کند.