شوک نفتى با هدایت غرب

*آقاى دکتر امروز با مسئله بسیار مهمى به نام افت تولید یا به عبارتى افت فشار مخازن نفتى روبه رو هستیم.
با توجه به اهمیت این موضوع از جنبه نقش آفرینى در حوزه اقتصاد جهانى، جلوگیرى از افت تولید نفت یا افزایش ضریب بازیافت نیاز به تکنولوژى جدید دارد و از طرفى منوط به انجام سرمایه گذارى هاى لازم است. وزارت نفت براى رفع این چالش چه برنامه ریزى استراتژیکى کرده است؟
**ما نفت درجاى خوبى داریم؛ در اینکه تکنولوژى و سرمایه عنصر گرانسنگى براى حفظ سقف تولید هستند شکى نیست ولى ما مؤلفه بالاترى را در اختیار داریم که آنها متخصصین صالح و کارآمد صنعت نفت هستند. بویژه آنکه همزمان با صد سالگى نفت بخصوص بعد از پیروزى انقلاب اسلامى توانسته ایم این اهرم بسیار قوى را در اختیار داشته باشیم.
ما با داشتن نیروى انسانى توانا و فهیم مى توانیم بر هر دوى این چالش ها فائق شویم.
مى دانید که در دولت نهم رکورد افزایش تولید نفت شکسته شد. رسیدن به رقم تولید ۴ میلیون و ۲۱۰ هزار بشکه نشان مى دهد بعد از پیروزى انقلاب اسلامى این حجم از تولید بى سابقه بوده است و ضمن آنکه با برنامه ریزى هاى جدید ۱۰۰ تا ۱۵۰ هزار بشکه به تولید نفت ایران باز هم اضافه خواهد شد.
این در شرایطى بود که ما هم با محدودیت سرمایه مواجه بوده ایم و هم مسیر راه تکنولوژى بر ما بسته بوده است. رسیدن به این ارقام از تولید از یک سو به این معنى است که ایران طى این سال ها موفق شده است هم افت تولید سالانه چاه هاى نفت را پوشش دهد و هم به ظرفیت هاى تولید خود بیفزاید.
سرمایه گذارى در نفت یک کار اقتصادى است و اگر کسانى بخواهند جلو منابع مالى را سد کنند قطعاً سرمایه ها راه خودشان را پیدا مى کنند.
گرچه نفت ایران در حوزه تکنولوژى محدودیت دارد اما این محدودیت عمده نیست چرا که سرمایه همیشه تکنولوژى را با خود به همراه آورده است.
البته باید بگویم طى این سال ها ۶۰ درصد تکنولوژى نفت داخلى شده و این به دلیل توجه خاصى بوده که نسبت به نیروهاى داخلى نفت انجام شده است و ما تا زمانى که این نیروى انسانى متخصص را در اختیار داریم تکنولوژى را چالشى جدى نمى بینیم.
*شما براى اینکه نیروى انسانى لازم را در حوزه نفت تربیت کنید چه راهکارى دارید؟
**در صنعت نفت فقط نیاز به مهندس نداریم، نفت یک صنعت چند وجهى است. مهندسى هم یکى از منابع انسانى است که به آن نیاز داریم.
شرکت هاى بزرگ نفتى دنیا مثل BP و شل هم امروزه از فارغ التحصیلان ایرانى استفاده مى کنند که این نشان از کفایت تحصیلکردگان ایرانى دارد.
نیروهاى انسانى ما در عرصه جهانى حرف اول را مى زنند. ما باید زمینه دانش روز را فراهم کنیم. چه در حوزه آموزش، ارتباطات، حسابدارى گفت وگوهاى اقتصادى، سیاستگذارى و هم در حوزه مهندسى لزوم ارائه هرچه بیشتر دانش روز وجود دارد. من معتقدم اگر مى گوییم که دومین شرکت تولیدکننده منطقه هستیم پس باید مسئولیت پذیر باشیم و بتوانیم کار را بپذیریم که این خود با توانمندى نیروى انسانى متخصص هرچه بیشتر فراهم خواهد شد.
*ولى گفته مى شود خیلى از نیروهاى انسانى متخصص نفت در حوزه هاى دولتى ماندگار نشده اند و به بخش هاى خصوصى تمایل پیدا کرده اند.
**بخش خصوصى هم مال ماست اگر به اندازه کافى نیروى انسانى تربیت کنیم این براى ما یک امتیاز است که آنها علاوه بر بخش خصوصى ایرانى در خارج از کشور نیز حضور یابند. چرا که هم به لحاظ سرآمدى فنى در عرصه نفت و هم به لحاظ ارزآورى نیروهاى ایرانى این رویه مى تواند ظرفیت هاى ایرانى صنعت نفت را بیشتر به جهانیان معرفى کند. ما در این رابطه باید کرامت نیروى انسانى نفت را حفظ کنیم و این اصلى است که ما آن را محفوظ نگه خواهیم داشت. گام بعدى به لحاظ فرهنگى این است که این نیروها ارضاى روحى شوند و گام سوم اینکه بایستى نسبتى تعریف شود که حقوق و دستمزدهاى کارکنان نفت با میزان تولید رابطه پیدا کند. اگر این نسبت در تولید بخش هاى بالادستى، میان دستى و پائین دستى با دستمزدهاى کارکنان گره بخورد قطعاً هم حجم تولید افزایش خواهد یافت و هم در حفظ ارزش هاى نیروى انسانى گام هاى مؤثرترى برخواهیم داشت.
*براى همین شما الآن دارید نفت را از نظام هماهنگ پرداخت کارکنان دولت جدا مى کنید؟
**نه. ما این کار را هنوز انجام نداده ایم. ما این طرح را به سیاستگذاران عرضه کردیم تا آن را از همه لحاظ در سنجش قرار دهیم.
*الآن این کار را کردید؟
**خیر، داریم انجام مى دهیم.
*آقاى دکتر اخیراً گفته شده است که دولت تصمیم دارد تا از خام فروشى نفت جلوگیرى کند. این طرح چقدر جدى است؟
**این طرح کاملاً جدى است ولى شرایط اجرایش کمى زمان بر است؛ البته این پروژه جزو سیاست هاى کلى نظام هم هست.
آقاى رئیس جمهور به شدت دنبال این کار است ومجموعه به نفت گفته که بررسى هایشان را در این مورد به دقت انجام دهند.
ما اگر بخواهیم دیگر نفت را خام فروشى نکنیم هم نیاز به سرمایه داریم و هم زمینه سازى، که این کار در حال برنامه ریزى است.
*ارکان این برنامه ریزى را مى فرمایید به چه صورت است؟
**ما قصد داریم نفت را تبدیل به فرآورده بکنیم و فرآورده ها را صادر کنیم. این طرح هم فردا صبح جواب نمى دهد. ولى در یک دوره زمانى مى تواند این کار به خوبى انجام گیرد.
*ولى هنوز هم گفته مى شود که پالایشگاه سازى صرفه اقتصادى ندارد و سودهاى پالایش حتى در شرایط افزایش قیمت نفت چندان هم بالا و پایدار نیست؟
**ما که مى توانیم حداقل نیازهاى داخلى خودمان را تأمین کنیم.
منطق اقتصادى مى گوید تا زمانى که بضاعت مالى وجود دارد حداقل باید با سرمایه گذارى ها نیازهاى داخلى کشور را به لحاظ استراتژیک تأمین کرد.
*وزارت نفت برنامه پالایشگاه سازى در خارج از کشور را هم دنبال مى کند این طرح ها در چه مرحله هستند؟
**بله ما قصد داریم در کشورهاى آفریقایى و اندونزى در طرح هاى مشترک با آن کشورها پالایشگاه بسازیم اصل فکر هم درست است چون با کشور مقابل هم در محصول شریک مى شوید و هم در ایجاد پالایشگاه و به جاى نفت فرآورده مى فروشید ضمن آنکه علاوه بر پاسخگویى به نیازهاى داخلى مؤلفه دیگرى را به موفقیت هاى سرمایه گذارى ایران خواهد افزود که در قبال آن ایران مى تواند با حضور نزدیک در بازارهاى مصرف که پیش از این مقاصد صادراتى ما بوده است قدرت ویژه اى را در جذب بازارها نسبت به رقبا به دست آورد.
حذف هزینه حمل و نقل و عرضه پایدار محصولات تولید شده به بازارهاى بزرگ صادراتى فرآورده ها به ما قدرت اقتصادى ویژه اى خواهد بخشید.
*مایلم کمى به موضوع مهم قیمت هاى نفت بپردازیم؛ مقام معظم رهبرى در یکى از سخنرانى هاى خود فرمودند اگر خود غربى ها این نفت را در اختیار داشتند امروزه یک بطرى از این نفت را به قیمت یک بشکه مى دادند. بفرمایید با توجه به افزایشى که در قیمت هاى جهانى نفت به وجود آمده است شما چقدر این قیمت ها را عادلانه مى دانید؟
**به اعتقاد من قیمت هاى امروز نفت بهئ نفع تولیدکنندگان نیست الآن یک دلار آمریکا معادل ۱۱ سنت ارزش این واحد پولى در۳۰ سال گذشته است. به عبارت بهتر مى توان گفت که اگر بهاى هر بشکه نفت را ۱۲۵ دلار در نظر بگیریم بهاى واقعى آن (هر بشکه نفت) کمتر از ۱۴ دلار خواهد بود.رکودى که در آمریکا به وجود آمده عامل این افزایش اسمى و البته کاذب قیمت هاى نفت بوده است. از طرف دیگر کشورهایى همچون ایران که باید فرآورده هاى نفتى را وارد کنند بسیار برایشان زیان آور و هزینه بر است چرا که اکنون قیمت فرآورده ها به بالاى ۱۰۰۰ دلار در هر تن رسیده است.
تلقى افکار عمومى این است که با افزایش قیمت نفت درآمد افزوده اى نصیبش شده است در حالى که این طور نیست، اما واقعیت آن است که علت اصلى گرانى نفت را باید در جاى دیگرى جست وجو کرد.
*یعنى معتقدید که این روند هدایت شده است؟
**بله، دسترسى آمریکا و کشورهاى غربى به نفت کاهش پیدا کرده و آنها در حال پیش بردن جریانى هستند که افزایش قیمت نفت بهره بردارى از میادینى که قبلاً توجیه اقتصادى نداشت را انجام دهند. در شرایط فعلى با این سطح از قیمت ها تولید در بسیارى از میادین اقتصادى شده و کشورهاى غربى با این حربه توانسته اند بخشى از نیازهاى داخلى خود را تأمین کنند تا بیش از این به خلیج فارس وابسته نباشند.
در حال حاضر ۲۵ درصد از منابع نفت و گاز جهان در دل اقیانوس هاست. آمریکا، کانادا، استرالیا، کشورهاى اسکاندیناوى و اخیراً روسیه به این طرح پیوسته اند تا هر چه بیشتر بتوانند این مأموریت را انجام دهند تا روابط خود را با خلیج فارس به حداقل برسانند.
*پس یعنى معتقدید قیمت ها باید بالاتر باشد؟
**معتقدم رشدى نداشته.
*آقاى دکتر در شرایط خیز قیمت هاى نفت، دیپلماسى نفتى ایران در مواجهه با سایر کشورها به چه صورتى خواهد بود آیا شیوه هاى جارى تغییر خواهد کرد؟
**وزارت نفت نمى تواند نسبت به این سؤال شما پاسخ شفاهى بدهد. این سؤال را باید از وزارت خارجه بپرسید اما وزارت نفت با وزارت خارجه تعاملى فعال دارد چرا که نفت کالایى اثرگذار بوده و مدیریت آن نیاز به تعاملات ویژه اى دارد. ما کارها و هماهنگى هاى لازم را براى انتخاب دیپلماسى فعال انجام مى دهیم.
*ایران برنامه اى در دست داشت که در خرید و فروش نفت بتواند یورو را جایگزین دلار کند تاکنون چه اقدام مؤثرى انجام داده اید؟
**ما الآن خرید و فروش نفت را کاملاً براساس یورو محاسبه مى کنیم.
*ولى قیمت گذارى نفت در جهان کماکان دلارى است؟
**ما به همراه اوپک در حال بررسى این پروژه هستیم که مبناى قیمت گذارى را هم به یورو تغییر دهیم.
*فکر مى کنید چقدر موفق باشید آیا همه کشورهاى عضو اوپک شما را در این طرح همراهى خواهند کرد؟
**آنها هم موافق این طرح هستند ولى ما به اندازه بضاعت خودمان این کار را انجام خواهیم داد.