رویکردهای جدید در اقتصاد سیاسی بین‌الملل (بخش سیزدهم)

دکتر رضا جلالی
به نظر می‌رسد که صندوق بین‌المللی پول در ارائه راه‌حل‌های کلان اقتصادی تدابیر نامطمئنی اتخاذ می‌نماید،‌اما این امر نمی‌تواند دلیل کافی برای نامناسب بودن این سازمان باشد. بسیاری از تحلیلگران که به کشورهای شرق و جنوب شرقی آسیا به عنوان معجزه اقتصادی می‌نگریستند، پیش‌بینی نمی‌کردند که آینده این کشورها با چنین سرعتی تغییر نماید. رهبران سیاسی شیوه‌های متفاوتی را برای حل این مشکلات اغلب تناقض‌آمیز در پیش گرفته‌اند و این میان صندوق بین‌المللی پول در نقش آخرین بازیگر و به عنوان وام‌دهنده ظاهر شده است. از سازمان بنیادین اقتصادی بین‌المللی، بانک جهانی در نامطمئن‌ترین وضعیت قرار دارد. بانک بین‌المللی بازسازی و توسعه و یا بانک جهانی اساساٌ برای بازسازی اروپا و توسعه جهان سوم از طریق اعطای وام‌های بلندمدت ایجاد گردید، اما زمانی که بانک جهانی توجهش را به جهان سوم معطوف کرد وظیفه بازسازی خود را از دست داد. به هر حال در سالهای اخیر حمایت عمومی کشورها برای توسعه کمک‌های مالی کاهش یافته که پیامدهای مختلفی داشته است. پایان جنگ سرد اهداف کشورهای کمک‌دهنده را تغییر داده و منطق امنیتی را بر کشورهای ارائه‌دهنده کمک‌ها حاکم ساخته است.
در فضای مابعد جنگ سرد،‌کشورها تمایل کمتری برای هزینه نمودن در محیط رقابت‌آمیز جهانی نشان می‌دهند. مضافاً کاهش کمک‌های کشورهای صنعتی به بانک‌ جهانی نیز تاثیر نامطلوبی بر عملکرد این بانک داشته است. بحران بدهی خارجی در اوایل دهه 1980 مسوولیت جدیدی را برای بانک جهانی ایجاد نمود. در این مقطع بانک جهانی و صندوق بین‌المللی پول اقدام به ارائه وام‌های تنظیم ساختاری برای جهان سوم کردند. البته صندوق بین‌المللی پول در این راستا مسئولیت بیشتری را جهت پاسخگویی به بحران بدهی خارجی برعهده گرفت. به هر حال بانک جهانی تا کنون فعالیت زیادی از خود نشان داده است و احتمال می‌رود به فعالیت خود به عنوان مؤسسه‌ای مستقل ادامه دهد. در حال حاضر کشورهای آفریقایی با بحران‌های توسعه روبه‌رو هستند و بانک جهانی تنها سازمان چند جانبه‌ای است که با منابع اقتصادی و کارشناسان کارآزموده خود توانایی مقابله با این گونه بحران‌ها را دارد. بانک جهانی در گزارش سال 1997 خود بر ایجاد پایگاه‌های علمی قوی و منطقی برای حمایت از فعالیت‌های توسعه‌ای در کنار فعالیت‌های وام‌دهی تاکید نمود. در مجموع این گونه پیداست که بانک جهانی به عنوان یکی از ستون‌های اساسی سازمان‌های اقتصادی بین‌المللی به کار خود ادامه خواهد داد.