رئیس بعدی چه کسی است؟

بهنام صادق‌‌پور
چند روزی پس از رجعت امام (ره) به ایران، مرحوم مهندس بازرگان به عنوان نخست‌‌وزیر دولت موقت تعیین شد و ماموریت تشکیل دولت را برعهده گرفت. وی تا تاریخ 22 بهمن تقریباً اسامی اعضای کابینه را نهایی کرد. گرچه برخی از وزرای تعیین شده از جمله آقای صدر وزیر بازرگانی هنوز به ایران نیامده بودند. طبق دستور امام بسیاری از مردم هم به سر کار خود بازگشته بودند، اما مشکلی بزرگ باقی بود. مدیران و روسای بسیاری از شرکت‌‌ها و سازمان‌‌ متواری یا کشته شده بودند و بسیاری از کارخانجات، مواد اولیه نداشتند.
در شرایطی که هنوز برخی اعضای دولت موقت در مدرسه رفاه فعالیت می‌‌کردند، دو نفر از کسانی که پیش از پیروزی انقلاب در کمیته تنظیم اعتصابات بودند، به دلیل کثرت مراجعات مردم پیشنهادی ارائه کردند. آقایان علاء میرمحمدصادقی و لولاچیان در نامه‌‌ای به امام خواستار تشکیل کمیته‌‌ای برای حل مشکلات اقتصادی شدند. با موافقت امام دو عضو شورای انقلاب آقای مرحوم بهشتی و موسوی اردبیلی متولی تشکیل کمیته شدند و با کمک پیشنهاددهندگان ، 8 نفر را برای تشکیل کمیته تعیین کردند: آقایان مرحوم عالی‌‌نسب، علی‌‌اشترخانی، محمدعلی ‌‌نوید، ابوالفضل احمدی، علینقی ‌‌خاموشی، برادران میرمحمد صادقی و پورشهامی (پسر حاج‌‌ میرزا جواد تهرانی) این عده برای حل مشکلات اقتصادی به پیشنهاد علینقی خاموشی به اتاق بازرگانی ایران رفتند که دارای سازمان مشخصی بود و امکان انجام کار از مجرای آن وجود داشت.
کمیته منتخب امام از آن زمان تا سال 66 ریاست اتاق بازرگانی را در دست گرفتند. از سال 66 به اصرار مهندس میرحسین‌‌ موسوی تعیین هیات رئیسه و نمایندگان به برگزاری انتخابات منوط شد و تا کنون 5 دوره انتخابات با فواصل 4 ساله برگزار شده است. با وجود این هنوز تعدادی از اعضای کمیته منتخب امام به طور ثابت در ترکیب هیات رئیسه وجود دارند و علینقی خاموشی کماکان رئیس اتاق بازرگانی و صنایع و معادن ایران است. اسفند ماه سال جاری بار دیگر زمان انتخابات اتاق بازرگانی است. در دوره ششم انتخابات، هیات‌‌های نمایندگی 30 اتاق بازرگانی ایران تعیین می‌‌شوند. 29 اتاق بازرگانی شهرستانی هر کدام25 عضو دارند. اتاق بازرگانی تهران هم 40 عضو از بخش خصوصی دارد و تنها اتاقی است که 20 نماینده دولت هم به صورت انتصابی در ترکیب آن جای دارند.
یک ماه پس از برگزاری این انتخابات، ترکیب هیات نمایندگان اتاق ایران مشخص می‌‌شود. اعضای هیات نمایندگان اتاق ایران مجموعاً 192 نفر هستند. 39 عضو آن به صورت انتصابی از تشکل‌‌های پذیرفته شده اتاق هستند، 60 نفر اعضای هیات نمایندگان اتاق تهران و 93 نفر از نمایندگان سایر اتاق‌‌های شهرستانی. با تشکیل هیات نمایندگان اتاق ایران، در اولین جلسه، هیات رئیسه اتاق ایران تعیین می‌‌شود. برخلاف دوره‌‌ای قبل که تغییرات هیات رئیسه اتاق ایران ناچیز بوده و پیش از هر چیز از دنیا رفتن برخی اعضاء بر ترکیب آن اثر می‌‌گذاشت، این بار ندای دیگری به گوش می‌‌رسد. وجود سه جریان مشخص در انتخابات اسفندماه اتاق موجب شده زمزمه‌‌های احتمال تغییر هیات رئیسه اتاق ایران شنیده شود. به‌‌طوری که بسیاری می‌‌گویند انتخابات امسال با تغییر رئیس اتاق بازرگانی ایران توام خواهد بود. گرچه تا رسیدن زمان انتخابات تشکیل ائتلاف‌‌ها و جریانات دیگری محتمل است، سه جریان موجود را می‌‌توان به شرح زیر تقسیم کرد.
1- اولین جریان قدرتمند در انتخابات آتی اتاق بازرگانی، طیف دولتی‌‌ها خواهند بود. نفوذ دولت در NGO ها احتمالاً در خصوص اتاق‌‌های بازرگانی هم تکرار خواهد شد. دولتی‌‌ها نه خواهان تداوم حضور سنت‌‌گرایان هستند و نه حضور تحول‌‌خواهان را برمی‌‌تابند. شاید مهمترین دستاویز این طیف برای تسخیر اتاق ایران، تسخیر اتاق تهران باشد.
۲۰ عضو هیات نمایندگان اتاق تهران از سوی دولت تعیین می شود. از ۴۰ عضو باقیمانده اگر ۳۰ کرسی دیگر در اختیار دولت قرار بگیرد، عملا ۵۰ عضو دولتی وارد اتاق تهران و سپس اتاق ایران شده اند. حضور ۴۷ عضو دولتی دیگر از اتاق های شهرستانی یا تشکل ها به آسانی اکثریت اعضای اتاق بازرگانی ایران را در اختیار دولتی ها قرار می دهد و پس از آن هیات رئیسه هم در دست دولتی ها خواهد بود. برخی شایعات رایج در اتاق های بازرگانی ایران و تهران حاکی از آن است که احتمالا محمد نهاوندیان رئیس فعلی اتاق تهران با حمایت دولتی ها، کاندیداهای ریاست اتاق ایران خواهد بود. در این خصوص اما چند نکته وجود دارد. اولا برخی از سنت گرایان و تحول خواهان معتقدند نهاوندیان به دلیل داشتن پست دولتی، نمی تواند رئیس اتاق بازرگانی ایران شود. به هرحال حضور نمایندگان تمامی زیرمجموعه های شرکت های دولتی یا شبه دولتی اعم از ایران خودرو، شستا، سرمایه گذاری بانک ها و... سبب شده، احتمال برنده بودن طیف دولتی بیش از سایرین باشد.
۲ - دومین جریان قوی حاضر در انتخابات اتاق بازرگانی، سنت گرایان هستند. کسانی که سال هاست هیات رئیسه اتاق بازرگانی ایران را در اختیار دارند. این عده با اصلاح آیین نامه که هنوز نهایی نشده است نخستین زمینه حضور مجدد خود را فراهم کرده اند. چنانکه در ویرایش جدید آیین نامه اینکه «یک نفر نمی تواند بیش از دو دوره رئیس باشد»، تغییر کرده است. در عین حال اخیرا در جلسات اتاق های بازرگانی، سنت گرایان به منتقدان برخی سیاست های دولت تبدیل شده و این طور تلقین می کنند که دیگر قصد ریاست مجدد بر اتاق را ندارند. حال آنکه لابی های پنهان سنت گرایان و البته برخی اصلاحات آئین نامه، بر این نظریه، خط بطلان می کشد. نکته دیگری که در خصوص سنت گرایان اهمیت دارد و به چشم می خورد، ریاست اتاق بازرگانی ایران است. طی سالیان گذشته همواره علینقی خاموشی رئیس اتاق ایران بوده است. احتمالا او مجددا برای انتخابات آتی کاندیدای ریاست اتاق ایران خواهد بود. اما در کنار او هستند افراد دیگری که سال ها است در هیات رئیسه قرار دارند و اینک پایگاه محکم تری پیدا کرده اند. بنابراین احتمالا چند کاندیدای ریاست اتاق در میان سنت گرایان وجود خواهد داشت.
۳ - سومین جریان حاضر در انتخابات اتاق بازرگانی، تحول خواهان هستند. این گروه متشکل از نوگرایان صنفی هستند که نسبت به سنت گرایان تندروتر ارزیابی می شوند. گروهی که حول مدیریت رضا بهزادیان شکل گرفته است. البته بهزادیان به دلیل ابطال کارت بازرگانی، امکان حضور در انتخابات و اتاق را ندارد. این گروه با مدافعان خود در اتاق های شهرستانی، شانس خود را برای پیروزی افزایش داده اند. البته بر خلاف دو جریان قبلی، بر سر کاندیدای خود برای ریاست اتاق ایران، به اجماع نرسیده اند. در فهرست کاندیداهای تحول خواهان برای ریاست اتاق ایران نام برخی از شخصیت های اجرایی سابق یا اسبق هم به چشم می خورد. در درون تحول گرایان، دوطیف میانه روها و تندروها به گونه ای قابل تشخیص هستند و قطعا کاندیداهای متفاوتی در نظر دارند. در میان این گروه رضا بهزادیان به عنوان محور تجمع هنوز در انتظار رای دادگاه است.
در صورت برطرف شدن منع برگشت او به اتاق بازرگانی شاید اجماع بر سر او صورت گیرد. گرچه این احتمال بسیار ضعیف است و احتمال قوی تر، تعیین کاندیدای دیگری برای ریاست بر اتاق بازرگانی ایران است.همان طور که پیش تر گفته شده، علاوه بر سه جریان مشهود و فعال فعلی، احتمالا ائتلاف های دیگری از درون جریانات فوق الذکر شکل می گیرد. گرچه نمی توان پیروزی قاطع هیچ کدام از گروه ها را پیش بینی کرد، می توان دو نام را قوی تر از سایرین شنید: خاموشی و نهاوندیان روسای فعلی اتاق ایران و تهران که می توانند رقابتی پرسروصدا را رقم بزنند. هرچند هنوز ۶ ماه دیگر باقی است تا با وضوح بیشتر نام کاندیداهای ریاست اتاق را برشماریم.