آپک، اهداف و چالشها

محمدمهدی غفاری
همزمان با فروپاشی شوروی و حذف یک قطب قدرت از عرصه جهانی و با پایدار شدن برخی شرایط و روندهای نو، ایده تاسیس مجمع همکاری آسیایی اقیانوس آرام شکل گرفت بیست و یک عضو آپک از 1990-1989 تا کنون چنین اجلاس در سطح وزرای دارایی و سران برگزار کردند و شهرهایی نظیر بانکوک تایلند، شانگهای چین، لوس‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کابوس مکزیک، سانتیاگوی شیلی و هانوی ویتنام میزبان این نشست‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها بودند.
واقعیت امر این است که محدوده گسترده آبهای سرزمینی منابع بسیار بزرگ نفت و گاز، سواحل بسیار استراتژیک، خطوط مواصلاتی دریایی،هوایی و زمینی،همچنین منابع بسیار گسترده طبیعی نظیر جنگلها، رودخانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ها جهت کشت مواد خوراکی و استحصال منابع دریایی و... فرصتهای بسیار مطلوبی جهت تقویت همکاری‌های اقتصادی در میان اعضای آپک قرار داده است. بر پایه گزارش دریافتی از هانوی، 21 عضو آپک پیشنهادی را مطرح می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کنند که براساس آن موافقتنامه گسترده تجاری آزاد را به رسمیت خواند شناخت. به همان میزان که برای اعضای آپک فرصتها برای تعمیق همکاری‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اقتصادی و تاسیس منطقه آزاد تجاری فراهم آمده است. چالشهایی نیز وجود دارد.
بعد از حادثه 11 سپتامبر 2001 در آمریکا واشنگتن پیوسته سعی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کرد در نشستهای آپک با طرح موضوع مبارزه با تروریسم دیگر اعضا را با خود همراه کند. البته گسترش پدیده تروریسم در گستره آسیا از جمله در میان برخی کشورهای عضو آپک. آنها را بر آن داشت تا با آمریکا در این زمینه همکاری کنند. اما از آنجا که آمریکا سعی می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌کند کشورهای عضو بر مبنای تعریفی که واشنگتن از تروریسم ارائه می‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌دهد. هماهنگ شوند، در واقع به نوعی چالش در میان آپک تبدیل شده است. در همین حال موضوعات مربوط به فعالیت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های موشکی و هسته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای کره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شمالی بویژه آزمایش اخیر هسته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای کره‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌شمالی به یکی از محورهای مورد بحث در آپک تبدیل شده است اصرار شینزو آبه نحست‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌وزیر ژاپن مبنی بر طرح جدی این مساله در حاشیه اجلاس آپک در هانوی موید همین دیدگاه است.
در هر حال این برداشت وجود دارد که اگر آپک‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌انرژی، وقت و دقت خود را مصروف موضوعات فرعی ولی مهم مثل مبارزه با تروریسم و حذف تصمیمات هسته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای که تقویت بنیان‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اقتصادی و تاسیس منطقه آزاد تجاری است. دور خواهد ماند. چرا که فعالیت‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اقتصادی رونق بخشیدن به زندگی نزدیک به 4 میلیارد نفر از ساکنان این حوزه از اهداف اصلی آپک بوده است. با وجود این آپک هنوز در میان دو گزینه مبارزه با تروریسم و مجورهای هسته‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای یا تقویت همکاری‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌های اقتصادی مانده است. قدر مسلم اعضای آپک در اجلاس هانوی، راه میانه‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌ای را برای پیشبرد اهداف اقتصادی خود انتخاب خواهند کرد اما این موضوع را که فعالیت اقتصادی در شرایط امن میسر است از نظر دور نخواهند داشت.