چنی تندروتر از رایس

آزاده افتخاری: با وجود آنکه کاندولیزا رایس وزیر امور خارجه آمریکا است و روابط نزدیک وی با رئیس‌جمهور در محافل خصوصی و علنی، سوژه بسیاری از خبرنگاران است، دیپلمات‌ها و تحلیلگران در واشینگتن می‌گویند قدرت پشت پرده، دیک چنی معاون بوش، کلام آخر در رایزنی‌های سیاسی خارجی آمریکا ـ شامل ایران ـ است. آنها بر این عقیده‌اند که با وجود برخی موضع‌گیری‌های تند رایس وی از انعطاف بیشتری برای تعامل با ایران نسبت به چنی برخوردار است.
معاون بوش و همفکران وی در گروه نومحافظه‌کاران آمریکایی، مخالف برقراری هرگونه ارتباط با ایران بوده و به کارگیری اهرم‌های فشار به منظور مقابله با اهداف هسته‌ای و سیاسی ایران را پیشنهاد می‌کنند اما کاندولیزا رایس که به عنوان اولین زن آمریکایی در پست مشاور امنیت ملی فعالیت کرده است بارها از لزوم به کارگیری دیپلماسی در مورد ایران سخن گفته است. برخی بر این عقیده‌اند که سوابق سیاسی محدودتر رایس نسبت به چنی که فعالیت سیاسی خود را با دولت نیکسون آغاز کرده، موجب شده است تا بوش در تصمیم‌گیری‌های سیاست خارجی از مشاوره‌های پیرمرد سیاسی آمریکا استفاده کند.
اما این رایزنی‌ها تا جایی پیش رفته است که روزنامه فایننشال تایمز به نقل از تحلیلگران و دیپلمات‌ها می‌نویسد: بازهای آمریکا به رهبری دیک چنی، تلاش‌های اروپاییان با هدف ارائه مشوق‌هایی به ایران را به منظور متوقف ساختن فعالیت‌های هسته‌ای این کشور به چالش کشیده‌اند. یک دیپلمات می‌گوید: کاندولیزا رایس تا حدودی در جهت حمایت از مجموعه مشوق‌های سه بزرگ اروپایی حرکت می‌کرد اما با مخالفت چنی روبه‌رو شد که نقشی غیرقابل انکار در صحنه سیاست خارجی آمریکا ایفا می‌کند.
دیپلمات دیگری می‌گوید: اختلاف نظرهای داخلی در دولت بوش، تفاهم با اروپائیان را به تاخیر انداخته است. برخی دیگر از دیپلمات‌های اروپایی بر این باورند که در صورت موافقت روسیه با اجرای فصل هفتم منشور سازمان ملل به دنبال مخالفت ایران با توقف عملیات غنی‌سازی، واشینگتن از مجموعه پیشنهادی اروپا ـ شامل احداث رآکتور آب سبک در ایران، تامین سوخت هسته‌ای و چارچوب جدید امنیت منطقه‌ای ـ حمایت می‌کند. این در حالی است که چنی از مخالفان سیاست روسیه به شمار می‌آید و در اظهارات اخیر خود به نحوی از سیاست روسیه در زمینه انرژی، منطقه‌ای و داخلی مسکو انتقاد کرد که سرگئی لاوروف وزیر امور خارجه روسیه را به شدت متاثر کرد. این موضع‌گیری موجب شد که لاوروف در ضیافت شام نیویورک به میزبانی رایس با لحن بسیار تندی با سیاست اعمال فشار آمریکا بر ایران مخالفت کند. این جلسه پر تنش و احتمال تداوم مخالفت‌های مسکو با واشینگتن بسترساز ایده جدید اروپاییان برای ارائه مشوق‌های سیاسی، اقتصادی و امنیتی به ایران شد.
روزنامه فایننشال تایمز به نقل از یک دیپلمات اروپایی می‌نویسد: ایده اروپاییان مجموعه‌ای است که در صورت حرکت همه اجزا، جزء مورد نظر حرکت می‌کند و نکته مثبت این مجموعه امکان ارائه آن همزمان با اقدام شورای امنیت است. با وجود آنکه مقامات آمریکایی از اظهارنظر درخصوص مناظرات داخلی واشینگتن خودداری می‌کنند، مخالفت چنی با تشویق رفتار ایران واضح است. تحلیلگران می‌گویند: باز‌های آمریکایی شامل جان بولتون نماینده آمریکا در سازمان ملل و باب جوزف یک مقام متخصص در امور تسلیحاتی، از تکرار الگوی کره شمالی ابراز نگرانی می‌کنند. آمریکا در سال ۱۹۹۴ تفاهمنامه‌ای با کره شمالی منعقد کرد اما این تفاهم در توقف اهداف هسته‌ای این کشور موثر واقع نشد.