رویکرد جدید دولت به قاره آفریقا

علیرضا جلندی
قاره آفریقا با جمعیتی در حدود 750 میلیون نفر با دارا بودن 40 درصد از کل ذخایر طبیعی جهان از جمله مناطق سرشار و بکر برای سرمایه‌گذاری بخشهای خصوصی و دولتی جمهوری اسلامی ایران است که از نظر اقتصادی می‌تواند درآمد شایان توجه یرا عاید جمهوری اسلامی ایران سازد. توجه به قاره آفریقا و مردم مظلوم و ستمدیده آن از بدو پیرزی انقلاب اسلامی ایران در راس اولویت‌های سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفت و تحت رهنمودهای حضرت امام(ره) هیات‌های سیاسی، فرهنگی مختلفی رهسپار بخشهای گوناگون این قاره شدند و تلاش کردند شعار انقلاب اسلامی ایران را که همانا استقلال و رهایی از ظلم و جور استعمارگران بود در سرتاسر قاره آفریقا توسعه بخشند. در این راستا طی مدتی کوتاه دهها سفارتخانه و رایزنی فرهنگی در کشورهای مختلف آفریقایی که در دوره پهلوی هیچ رابطه‌ای با ایران نداشتند تاسیس شد.
با این حال در آن دوران که مصادف با دوره دفاع مقدس بود روابط ایران با کشورهای آفریقایی بیشتر معطوف به گسترش مناسبات فرهنگی و سیاسی بود و توجه چندانی به بهره‌برداری از ظرفیت‌ها و پتانسیل‌ بالای این کشورها از نظر بازار فروش محصولات صنعتی و تولیدی جمهوری اسلامی ایران صورت نگرفت.
نگاه جدید مسوولان عالی‌رتبه جمهوری اسلامی ایران به قاره آفریقا به عنوان سرزمینی مملو از فرصتها و ظرفیت‌های بالای مناسب بخشهای اقتصادی ایران از اولین سالهای دهه 1370 آغاز شد و نقطه اوج آن سفر منطقه‌ای آیت‌الله هاشمی رفسنجانی رئیس‌جمهور وقت به چند کشور آفریقایی شرق و جنوب آفریقا در سال 1375 بود که متعاقب آن شورای عالی آفریقا به ریاست جمهور وقت آغاز به کار کرد. توسعه مناسبات اقتصادی و صدور کالاها و تجهزات مختلف صنفی به کشورهای مختلف این قاره از مهمترین اهداف شورای عالی آفریقا بود که به دستاوردهای مهمی نیز نائل آمد. توجه به قاره آفریقا از آن زمان به صورتی سازماندهی شده دنبال شد و در این راستا علاوه بر صدور تجهیزات و ماشین‌آلات مختلف صنعتی و کشاورزی به دهها کشور آفریقایی خط تولید برخی از مصنوعات کشاورزی ساخت ایران در برخی از کشورهای آفریقایی آغاز شد. علاوه بر آن بانک توسعه صادرات جمهوری اسلامی ایران ضمن اعطای چند وام کوتاه‌مدت و بلندمدت در قالب اعتبار به برخی از کشورهای آفریقایی زمینه صدور کالاهای صنعتی مختلف ساخت کارخانجات داخلی را به آفریقا فراهم آورد. این سیاست که نتایج آن در درازمدت مشخص خواهد شد در مجموع سیاست خردمندانه‌ای محسوب می‌شود که در راستای آن علاوه بر واگذاری وامهای کوتاه و درازمدت به کشورهای نیازمند موجبات فروش تولیدات صنعتی شرکتهای دولتی و خصوصی ایرانی را فراهم آورده و کمک بزرگی که در پیشبرد صادرات غیرنفتی جمهوری اسلامی ایران و رهایی تدریجی از اتکا به درآمد نفت محسوب می‌شود.
دولت جدید از ابتدای استقرار خود رویکرد مثبتی به قاره آفریقا داشته است و حضور آقای دکتر احمدی‌نژاد در اجلاس اتحادیه آفریقا در گامبیا ابتکاری در توسعه مناسبات هر چه بیشتر بخشهای دولتی و خصوصی داخلی با کشورهای مختلف آفریقایی به شمار می‌شود. براساس شواهد موجود ریاست محترم جمهوری پس از حضور در اجلاس اتحادیه آفریقا و ملاقات با روسای جمهوری و نخست‌وزیران دهها کشور آفریقایی توسعه روابط با قاره آفریقا را از اولویت‌های مهم سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران دانسته و به وزارتخانه‌های مختلف نیز تاکید کرده‌اند در این خصوص برنامه‌ریزی‌های کوتاه و درازمدت خود را تدوین و سیاستگذاری کنند.
این نگاه جدید به قاره آفریقا که همواره از سوی مسوولان جمهور اسلامی ایران با فراز و نشیب‌هایی همراه بوده است در صورت تداوم نویدبخش آینده روشنی در تدوین استراتژی ثابت برای گسترش مناسبات جمهوری اسلام یایران با قاره آفریقا خواهد بود که مطمئنا نتایج بسیار ثمربخشی به دنبال خواهد داشت.