قیام 15 خرداد صبح صادق پیروزی انقلاب اسلامی

حمید حسین‌زاده
قیام پانزده خرداد 42 به سان تمام قیام ها و جنبش های آزادیخواهانه ملت ایران از هدایت و رهبری روحانیت مبارز ومتعهد برخوردار بوده است و توانسته به پشتیبانی ملت در برابر استبداد داخلی واستعمار خارجی به مقابله برخیزد. قیام پانزده خرداد نیز رهبری امام خمینی(ره) را به همراه داشت که این قیام را از دیگر قیام های قبل خود متمایز می ساخت.
آنچه باعث این تمایز شد نوع رهبری منحصر به فرد حضرت امام(ره) بود. ایشان توانست با استفاده از تجارب همه نهضت ها و قیام های قبل از خود و ترکیب ماهرانه سیاست و دیانت قیامی را اغاز کند که سرانجامش نابودی رژیم 2500 ساله شاهنشاهی ایران بود. قیام پانزده خرداد قیامی بود که رهبری حرکت های مخالف رژیم را به مذهبی ها منتقل کرد و ملی گرایان و چپی ها را به حاشیه راند. در این قیام بود که چهره واقعی رژیم پهلوی را افشا نمود در نهایت اینکه قیام پانزده خرداد آغاز نهضت بازگشت به خویشتن بود. اما این قیام قیامی نبود که صرفا در پانزده خرداد آغاز شود وبه آن نیز ختم شود بلکه باید برای بررسی ریشه های این قیام سرنوشت ساز به دوره های قبل آن مراجعه کرد. به طور کلی تضعیف و از بین بردن نقش دین و روحانیت از اهداف مشترک سلطه استعماری انگلیس و آمریکا در ایران به شمار می رفت. در راستای این هدف از ابتدای رژیم رضا شاه اقدامات گسترده ای انجام شد و خسارات سنگینی نیز بر مذهب شیعه وارد آمد. در دوران سلطنت پهلوی علما و مراجع بزرگ هیچ گاه دست از مبارزه برنداشته و مشکلات و محدودیت های متعددی اعم از زندان، تبعید ، شکنجه و شهادت را تحمل کردند و به جان خریدند.
حضرت امام(ره) از جمله این روحانیون است که رهبری نهضت را برعهده گرفتند. ایشان به همراهی روحانیون ومراجع نارضایتی و نگرانی های زیادی از اوضاع واحوال کشور داشتند. حضرت امام(ره) به خوبی بر عمق قضایا پی برده بود و با سرعت و قاطعیت در مقابل برنامه های رژیم ایستادگی می کرده و از هر فرصتی برای بیان دیدگاه ها وافشاگری های خود استفاده می کردند. ایشان سال ها قبل از قیام پانزده خرداد زمینه ها و بستر یک چنین حرکتی را فراهم کرده بودند. انتشار کتاب گرانقدر کشف الاسرار یکی از فعالیت ها و موضع گیری های ایشان در زمان حکومت دیکتاتوری رضاشاه بود. امام(ره) با توجه به احساس خطر یک در آن زمان داشتند اقدام به انتشار این کتاب کردند. اما مطرح شدن لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی را می توان سرآ غاز شروع قیام پانزده خرداد دانست. لایحه ای که به دنبال کوتاه کردن دست روحانیت از اداره کشور به بهانه هایی چون دموکراسی، روشنفکری و ... بود . لایحه ای که در نهایت در پی اسلامی زدایی از کشور و امور اداری آن بود . 16 مهرماه سال 41 اولین اقدام دولت علم برای اجرای سیاست های جدید اعلام می شود . در پی آن لایحه انجمن های ایالتی و ولایتی در هیئت دولت به تصویب می رسد که این تصویب در غیاب مجلس حکم قانون را داشت. براساس آیین نامه اجرایی مصوب مجلس در زمان مشروطیت انتخاب شوندگان و انتخاب کنندگان باید دارای سه شرط متدین به دین اسلام، یاد کردن سوگند به قرآن مجید و مرد بودن باشند. این لایحه به دنبال تغییر این سه شرط و حذف آن از قانون اساسی بود . که به دنبال آن با مخالفت جدی روحانیت متعهد مواجه شد و موجی از اعتراضات را در کشور به راه انداخت. تامل در این لایحه واقعیت های شومی را برای ما روشن می سازد که حضرت امام(ره) و روحانیت متعهد این واقعیت را به خوبی درک کردند و به موقع در برابر آن موضع گیری نمودند. قانون اساسی وقانون مدنی کشور ما ایران محدودیت هایی را برای اهداف بلند مدت آمریکا به وجودآورده بود. از آنجایی که طبق قانون اساسی دین رسمی کشور ما اسلام بوداین اسلام مانع از اجرای سیاست های جدی آمریکا در کشور ما می شد. همچنین این لایحه به دنبال مسلط کردن فرقه های دست ساز استعمار غرب همچون بهائیت در امور اجرایی کشور بود به عبارت دیگر رسمیت بخشیدن به گروه های دست نشانده ای چون فراماسونری ها، صهیونیست ها، بهائیت و سایر فرقه ها و گروه های استعماری از اهداف این لایحه بود. اما یکی دیگر از بندهای این لایحه دادن حق رای به زنان بود. این بند اگر چه در ظاهر روشنفکرانه به نظر می رسد اما باید گفت شعار تساوی حقوق زن و مردم با الگوی غربی وهمچنین دادن حق را به زنان وسیله ای برای جذب عده ای از زنان و روشنفکران غرب زده و شرق زده بود. حقیقت این امر این است که در رژیم سلطنتی که مردان از حقوق اولیه و ابتدایی خود محروم بودند وانتخاب آزادی وجود نداشت تساوی حقوق زن ومرد به معنای تساوی در محرومیت از حقوق و آزادی بود. حضرت امام(ره) در این رابطه می فرمایند:” ما با ترقی زنان مخالف نیستیم با این فحشا مخالفیم، با این کارهای غلط مخالفیم، مگر مردها آزادندکه زن ها می خواهند آزاد باشند؟ در چه چیز آزادند؟” روحانیون به رهبر مراجع ،مخالفت صریح خود را به اشکال مختلف از جمله صدور اعلامیه و تلگراف به دولت وشاه و سخنرانی درمجالس اعلام نمودند. در پی فشار علما واحساس خطر رژیم در ابتدا تلویحا از لغو لایحه انجمن های ایالتی وولایتی سخن به میان آمد اما امام(ره) اعلام کردند همان طور که تصویب لایحه به صورت رسمی اعلام شد لغو آن نیز باید به صورت رسمی اعلام بشود. پس از لغو لایحه شاه تصور کرد که اگر خود مجری چنین اصلاحاتی شود با مخالفت جدی مواجه نخواهد شد. این کار البته بیشتر به خاطر تعهدی بود که او به آمریکا در قبال برکناری امنیتی داده بود. شاه در یک اعلامیه رسما اعلام کرد که قصد دارد اصول شش گانه ای را به رفراندوم بگذارد که البته اینها همان رفرم هایی بود که آمریکا به کشورهای توسعه نیافته دیکته کرده بود. اعلام این خبر یک بار دیگر موجی از اعتراضات را در کشور به راه انداخت که این واقعه نیز خود یکی از عوامل زمینه ساز قیام 15 خرداد شد .این لوایح شش گانه که به انقلاب سفید شاه معروف شدعبارت بودند از : القای رژیم ارباب رعیتی، ملی کردن جنگل ها، فروش سهام کارخانه های دولتیف سهیم کردن کارگران درسود کارخانه ها ، اصلاح قانون انتخابات و ایجاد سپاه دانش.
شاه تصمیم می گیرد این لوایح را به رفراندوم بگذارد که با مخالفت شدید روحانیت و بخصوص شخص امام(ره) مواجه می شود. امام اعلامیه ای در تاریخ 2 بهمن 41 منتشر کرده و به دنبال آن بازار تهران تعطیل و کسبه با سر دادن شعار علیه رفراندوم به تظاهرات پرداختند.
گروهی ازمردم و دانشجویان دانشگاه تهران نیز تظاهراتی برپا کردند. امام(ره) معتقد بود که در قوانین ایران رفراندوم پیش بینی نشده است معلوم نیست چه مقامی صلاحیت انجام رفراندوم را دارد رای دهندگان باید معلوماتشان به اندازه ای باشد که بفهمند به چه رای می دهند رای دادن باید در محیطی آزاد و بدون هیچ گونه فشار ،زور و تهدید باشد. امام از مردم خواست که در رفراندوم شرکت نکنند واین مخالفت خیلی سریع در شهرهای کشور پخش شد.
از دیگر عوامل زمینه ساز قیام 15 خرداد به رهبری امام خمینی(ره) اعلام ایشان مبنی بر عزای عمومی فروردین سال 1342 بود. امام در اعلامیه انقلابی خود مردم را نسبت به مصیبت های وارده به اسلام و مسلمانان هشدار داده و به شدت به دولت در این زمینه اخطار می دهند. مردم با مطالعه آن اعلامیه از موضع روحانیت و شخص امام آ گاه شده که خود منجر به تداوم قیام و وارد شدن آن به مرحله جدید خود شد. 2 فروردین 42 مصادف با 25شوال سالروز شهادت امام جعفر صادق(ع) در مدرسه فیضیه قم مراسم سوگواری برپا شده بود که این مراسم توسط نیروهای رژیم برهم خورده وعده زیادی از طلاب کشته و کتاب ها و وسایل شخصی آنان به آتش کشیده می شود. امام پس از این فاجعه با اعلام حرام بودن تقیه توطئه سکوت علیه اعمال رژیم را می شکند و به این ترتیب قیام وارد مرحله دیگری می شود . چهلم فاجعه فرصت مناسبی بود تا ضمن افشای حقایق ونشان دادن ماهیت رژیم با به صحنه آ وردن مردم دشمن را در موضعی دفاعی قرار دهد. امام در این رابطه اعلامیه ایمنتشر می کنند که مهمترین اهداف خود را این گونه اعلام می کنند: -1 عدم فراموشی فاجعه فیضیه و جنایات رژیم -2 دعوت عموم مردم به ادامه مبارزه وشکستن جو رعب و وحشت -3 حمایت و دفاع از اسلام و استقلال کشور که خواست عموم ملت است -4 مشخص شدن خط مبارزه و نهضت برای سایر مسلمانان -5 بیان توطئه ها و اقدامات رژیم در ماه های اخیر. با فرا رسیدن ماه محرم و اعتراضات و مبارزات رنگ وبوی دیگری پیدا کرد. امام(ره) دراعلامیه ای از وعاظ و اهل منبر خواستند تا همواره ذکر مصیبت های گذشته از مصیبت هیا امروز نیز سخن بگویند. در روزهای دهم ویازدهم محرم تظاهرات گسترده ای در تهران به راه افتاد. دراین روزها بود که برای اولین بار شعارهای مرگ بر دیکتاتور و مرگ بر شاه از میان تظاهرکنندگان شنیده شد. در روز عاشورا امام در طی یک سخنرانی در قم به سیاست های شاه اعتراض کرده و یک بار دیگر خطر اسرائیل را گوشزد می کنند. به دنبال سخنان افشاگرانه وصریح امام و خطاب قرار دادن شاه ماموران امنیتی وارد منزل امام شده وایشان را دستگیر کردند . در پانزده خرداد 42مردم تهران همچون سایر شهرها در اعتراض به دستگیری امام به خیابان های ریختند و قیام خونین خویش را آغاز کردند . شاه که در برابر قیام قهرآلود ملت تاج و تخت خود را در حال زوال می دید با رگبار مسلسل در جنگ ملت مظلوم رفت و در 15 خرداد 42به کشتار مخوف مردم پرداخت. قیام 15 خرداد جوششی از طرف مردم بود برای در هم کوبیدن رژیم سلطنت و گرچه به سرعت نتیجه قطعی ندارد اما آثار و برکات بسیاری به دنبال داشت .قیام 15 خرداد قیامی کاملامردمی بود و تکیه گاهی جز مردم رنج دیده و مظلوم ایران نداشت.در قیام 15 خرداد 42 شعارهایی که از حنجره های دردمند ملت ایران بلند شد صرفا اسلامی بود و به طور کلی حرکت 15 خرداد به دلیل توهین به اسلام و رهبری اسلام که از هر طرف مورد هجوم قرارگرفته بود برپا شد. لذا باید ریشه های 15 خرداد را در اعتقادات واندیشه های دینی ملت ایران جستجو کرد.15 خرداد صبح صادقی بود برای پیروزی انقلاب اسلامی ایران و در واقع بذرهای این حرکت عظیم در چنین قیامی افشانده شد. امام خمینی(ره) دراین خصوص فرمودند: سالروز خرداد 42 خمیرمایه نهضت مبارک ملت بزرگ ایران و روز بذر انقلاب بزرگ اسلامی ما است. ملت عزیزما باید این بذر پربرکت را در عصر عاشورای 1383 قمری جستجو کند.
سخن آخر
حضرت امام(ره) نهضت عظیم خود را در 15 خرداد سال 42 به صورت علنی آغاز کردند. امام با تمام وجود وارد صحنه شد چرا که ایشان معتقد به مبارزه وتشکیل حکومت اسلامی بود. اعتقادی که ازمتن قرآن برآمده بود. این اعتقاد مسبوق به یک دعوای قرآنی است دال بر اینکه دین پاسخگوی مسائل اجتماعی بشریت است . امام راحل پیوند دنی و سیاست و تشکیل حکومت اسلامی را از واجبات اولیه بلکه از اهم احکام اسلامی می دانست .15 خرداد یک موج ساده نبود بلکه نهضتی عظیم با پشتوانه عظیم تئوریک ومردمی بودکه در نهایت به سرنگونی رژیم حاکم وتشکیل نظام جمهوری اسلامی شد.
حضرت امام خمینی(ره) اثبات نمودند که دین می تواند و باید منشا اصول حیات جمعی و برنامه زندگی باشد وبا پیروی از آن می توان و باید به نیازمندی های مادی و معنوی انسان ها پاسخ داد. وقوع انقلاب اسلامی محصول تلاش رهبری دینی بود که توجه به امور سیاسی و سرنوشت مسلمانان و تلاش در جهت تاسیس جامعه ای مطابق با ارزش های دینی را جز اصول و اعتقادات اصیل اسلام می دید.
ملت ایران با الهام از راه و روند حماسه آفرینان 15 خرداد به عنوان اسوه های ایثار و شهادت درس جانبازی، فداکاری و پایداری آموختند روزهای شور و حماسه فراوانی پدید آوردند و نهضت اسلامی امام بر ضد طاغوت را تداوم بخشیدند. مبارزه پیگیر و مقاومت خستگی ناپذیر ملت ایران از سال 42 تا57 که به انقلاب اسلامی منجر شد ریشه در قیام خونین 15خرداد داشت و برگرفته از جانبازی های زنان و مردان قهرمان روز تاریخی بود انقلابی که به دنبال آن خورشید پرتشعشع اسلام بار دیگر در کشور ایران طلوع کردو آن را از ظلم و ستم رهانید . یاد و خاطره شهدای 15 خرداد و امام راحل گرامی باد.