گوانتانامو و نقض قرارداد 1949 ژنو
هادى محمدىفر
هنگامى که در اوت 1949 امضا کنندگان قرارداد رفتار با اسیران جنگى به تصویب رسید والحق گامى در راستاى تقویت حقوق بشردوستانه و تکامل و توسعه حقوق مربوط به زندانیان تلقى مىشد، کمتر کسى فکر مىکرد که نقض آشکار حقوق زندانیان در نسلهاى آینده با شدت انجام گیرد. همگان فکر مىکردند که دیگر دولتهایى که این قرارداد را امضا نمودهاند به اجراى آن پایبند خواهند ماند.
بعد از اعتصاب زندانیان سیاسى در زندانهاى ترکیه در فاصله سالهاى 1982 تا 2000 و کشتار وسیع زندانیان شیعه مذهب در دولت بعثى عراق این بار جهانیان شاهد یکى از هولناکترین جنایات در زندان گوانتانامو هستند. سازمانهاى حقوق بشر و ان.جی.اوها وضعیت نابسامان زندانهاى گوانتانامو را وخیم مىدانند. در زندان گوانتانامو فجیعترین رفتارهاى غیرانسانى که هیچ انسان آزادهاى حتى طاقت دیدن یا شنیدن آن را ندارد انجام مىگیرد. بى احترامى به قرآن مجید که جزء مقدسات زندانیان محسوب مىشود در گوانتانامو انجام مىگیرد، زندانیان وضع مناسبى از نظر امکانات بهداشتى و رفاهى ندارند، زندانیان گوانتانامو حتى جواب نامههایى که به خانواده خود مىنویسند را نمىگیرند، زندانیان گوانتانامو از ابتدایىترین حقوق هم برخوردار نیستند آنان از حق گرفتن وکیل نیز محروم گشتهاند.
اعتصابهاى غذایى پى در پى که به مرگ دهها تن از زندانیان منجر شده است، هنوز نتوانسته است مفرى براى زندانیان فراهم آورد. غذا ندادن به زندانیان براى جلوگیرى از تداوم اعتصاب به یک شیوه براى شکستن اعتصاب تبدیل شده است. حال این سوال مطرح مىشود آیا نگهدارندگان این زندانیان این حق را دارند که در مورد کشورهایى دیگر قضاوت نمایند که حقوق بشر در فلان کشور نقض شده است یا در فلان کشور حقوق بشر رعایت مىشود؟
آنچه که در این زمینه باید گفته شود این است که دولت کنونى ایالات متحده بدون توجه به اینکه در وضع زندانیان گوانتانامو تجدید نظر اساسى نماید دیگر کشورها را به نقض حقوق بشر متهم مىنماید و سعى دارد با استفاده از این ابزار زمینه دخالت سیاسى خود را در آن کشورها فراهم نماید و بتواند از طریق قطعنامههاى شوراى امنیت با نام مداخلات بشردوستانه حاکمیت و تمامیت دیگر کشورها را نقض نماید.
ایالات متحده کشورهاى چین، ایران و سودان را به نقض حقوق بشر متهم مىنماید. بدون اینکه نیم نگاهى حتى به خاطر افکار عمومى جهانیان به گوانتانامو بیندازد. از وضع حقوق بشر در چین ابراز نگرانى مىکند و دولت هوجینتائو را متهم مىنماید که آزادىهاى سیاسى و دموکراسى در کشور چین وجود ندارد. در شاخ آفریقا دولت اسلامى سودان را با استفاده از ابزارهاى سازمان یافته یعنى تصویب قطعنامههاى شوراى امنیت تحت فشار قرار مىدهد و دولت سودان را به نسلکشى برعلیه سیاهان دارفور متهم مىنماید.
جمهورى اسلامى ایران را به اتهام نقض حقوق اقوام و مذاهب متهم مىنماید و از پیشرفت وضع حقوق بشر در ایران ابراز نگرانى مىنماید. اما آنچه که براى افکار عمومى جهان جاى سوال است این است که معیار و مبانى ایالات متحده در متهم نمودن دیگر کشورها از جمله سه کشور فوقالذکر چیست؟اگر معیار قراردادهاى ژنو مىباشد پس چرا خود پایبند نیست؟
با کمى تامل متوجه مىشویم که امروز حتى معیارهاى لازم براى سنجش وضع حقوق بشر در کشورها یعنى قراردادهاى ژنو به صورت یک ابزار در آمده است جایى که به نفع من باشد آن را قبول دارم اما جایى که منافع من را تامین نمىکند نسبت به اجراى آن بىتوجه هستم. این عمل در رفتار آمریکاییان کاملا دیده مىشود یعنى در سیاست اعلامى خود بارها اعلام نمودهاند که درصدد گسترش دموکراسی- آزادى حقوق بشر هستند در حالى که در سیاستهاى اعمالى وضع کاملا 180 درجه فرق مىکند. امروزه در گوانتانامو آن جزیرهاى که در جوار مرزهاى کوبا مىباشد، خودکشى به یک شیوه براى گریز از وضع موجود براى زندانیان تبدیل شده است ولى در عمل سیاستمداران آمریکایى با تروریست خواندن زندانیان بدون هیچ دلیل و مدرکى که داراى بار حقوقى باشد، از اجراى عدالت واحترام به حقوق زندانیان طفره مىروند.
براساس اصل صلاحیت سرزمین زندانیان گوانتانامو مىتوانند در کشورهاى محل اقامت خود مورد محاکمه قرار گیرند، اگر اصل صلاحیت سرزمینى در برخورد با زندانیان لحاظ شود این زندانیان مىتوانند در کشورهاى متبوع خود محاکمه شوند، اما آمریکاییان اجازه محاکمه داخلى را هم نمىدهند. زندانیان در زندانهاى گوانتانامو بلاتکلیف ماندهاند، نه امکان اقامه دعوا و تشکیل دادگاه ویژه براى آنان فراهم مىشود و نه امکان آزادى و بازگشت به خانواده خود. کدام منبع اجرایى مىتواند وضعیت زندانیان را مشخص کند؟ اگر شوراى امنیت درصدد است که عامل اجراى وضعیت پیشبرد حقوق بشر با نام مداخلات بشردوستانه مىباشد، پس چرا در گوانتانامو وارد عمل نمىشود؟به نظر مىرسد در آنجا نیز یک عامل بازدارنده وجود دارد و از تصویب قطعنامه مداخلات بشردوستانه در گوانتانامو جلوگیرى مىکند و آن وتوى ایالات متحده در آن شورا مىباشد.
ماده 22 قرارداد رفتار با اسیران 1949 ژنو با بیان اینکه اسیران جنگى را در نواحى غیرسالم و یا در نواحى که آب و هواى آن براى اسیران مضر باشد باید هرچه زودتر به محل دیگر انتقال دهند. آنچه که مسلم است آمریکاییان سالهاى سال است که اسیران جنگى را در گوانتانامو که آب و هواى مناسبى ندارند نگه داشتهاند. ماده 25 و 26 همین قرارداد در رابطه با مسکن، غذا و لباس اسیران جنگى مقرراتى وضع نموده است که در گوانتانامو این مقررات اجرا نمىشود.
ماده 31 قرارداد ژنو 1949 در رابطه با اسیران جنگى اشعار مىدارد که لااقل ماهى یک بار بازرسى طبى از اسیران جنگى به عمل خواهد آمد این کار شامل بررسى و ثبت وزن هر اسیر خواهد بود و منظور از آن بالاخص رسیدگى به وضع عمومى سلامت و تغذیه و نظافت و کشف بیمارىهاى واگیردار منجمله سل و مالاریا خواهد بود، در زندان گوانتانامو سالهاى سال است که زندانیانى وجود دارند که حتى یکى از ناظران حقوق بشر را هم ندیدهاند.
نگاهى به ماده 34 قرارداد ژنو اوج نقض آشکار حقوق زندانیان را در گوانتانامو نمایان مىسازد. ماده 34 اشعار مىدارد که اسیران جنگى براى اجراى مذهب خود و حضور در مراسم مذهبى خود آزادى عمل دارند و امکان مناسب براى مراسم مذهبى آنان اختصاص داده خواهد شد.”
در گوانتانامو نه تنها مکان مناسب و احترام به مقدسات زندانیان رعایت نمىشود بلکه با فحش و ناسزا به حضرت رسول(ص) و هتک حرمت به قرآن مجید شدیدترین فشارهاى روحى را بر زندانیان اعمال مىنمایند.
انتقال اسیران گوانتانامو از یک نقطه به نقطهاى دیگر بدون آگاهى قبلى شخص زندانى از دیگر موارد نقض حقوق بشر است. انتقال زندانیان همواره با شیوهاى غیرانسانى صورت مىگیرد. ماده 46 قرارداد ژنو 1949 با تاکید بر این موارد بیان مىدارد که “تصمیم به انتقال اسیران توسط دولت بازداشت کننده باید منافع خود اسیران را مورد توجه قرار دهد.”
با توجه به آنچه گفته شد امروزه در گوانتانامو نقض حقوق زندانیان نهادینه شده است و در این راستا جامعه بینالمللى بویژه سازمان ملل متحد وظیفه دارند که با جدیت مسئله زندان گوانتانامو را پیگیرى نمایند و از دولت بازداشت کننده به خاطر اعمال غیرانسانى و نقض قرارداد ژنو تدابیر لازم را براى محاکمه عادلانه زندانیان به کار گیرد.
شوراى امنیت سازمان ملل که وظیفه صلح و امنیت بینالمللى را برعهده دارد باید براى جلوگیرى از نقض حقوق بشر وارد عمل شود و از وخامت اوضاع جلوگیرى نماید.
سازمان کنفرانس اسلامى واتحادیه عرب و نیز افکار عمومى جهان باید در ارتباط با زندانیانى که بدون هیچ مدرک مستند سالهاست در بازداشت به سر مىبرند مقدمات محاکمه عادلانه آنان را فراهم نماید.
افکار عمومى جامعه جهانى ایالات متحده را به خاطر نقض حقوق بشر دوستانه و یکجانبهگرایى حقوقى در برابر با زندانیان گوانتانامو به طور خاص، مورد سرزنش قرار دهد و نکته آخر در رابطه با وضع اسفبار زندان گوانتانامو این است که نقض قراردادهاى 1949 ژنو در رابطه با اسیران جنگى و بىتوجهى به موازین حقوق بشر از سوى یکى از دول عضو ملل متحد بىتوجهى دیگر اعضا را به دنبال خواهد داشت واین امر حقوق بشر را با بحران جدى مواجه خواهد نمود.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
