کشش منفی روابط هند و پاکستان

* طرح‌های موجود برای حل و فصل مناقشه کشمیر بین هند و پاکستان به چه موضوعاتی اشاره دارند و اساساً چه راه‌حلی پیشنهاد می‌کنند؟
** سازمان ملل متحد در سال 1949 و 1951 دو قطعنامه صادر کرد که بر مبنای آنها الحاق کشمیر به هند یا پاکستان باید از طریق برگزاری همه‌پرسی و با نظارت کامل سازمان ملل صورت گیرد و این طرح با استقبال پاکستان مواجه شد اما دولت هند آن را نپذیرفت. در واقع پاکستانی‌ها امیدوارند که از طریق همه‌پرسی، کشمیر به آنان ملحق شود. در این میان یک سری گروه‌های استقلال‌طلب به وجود آمدند که خواهان استقلال کشمیر و باریکه تحت مالکیت چین بودند که در جریان جنگ چین و هند به تصرف چین درآمده بود. البته برخی گروه‌های کشمیری خواهان پیوستن به هند و برخی دیگر خواهان الحاق به پاکستان هستند. اما آنچه که الان در حال وقوع است این است که آمریکا تلاش دارد تا در راستای منافع خود در موضوع کشمیر ورود کند که هند و پاکستان چنین دیدگاهی را نمی‌پذیرند. آمریکایی‌ها بیشتر خط سوم را دنبال می‌کنند که خواهان استقلال منطقه کشمیر هستند. آمریکا درصدد است تا در صورت مستقل شدن کشمیر به ایجاد یک پایگاه نظامی در آنجا دست زند. چرا که موقعیت جغرافیایی کشمیر نوعی اشراف بر چین، هند، پاکستان، روسیه و آسیای مرکزی دارد. اما مقامات هند و پاکستان متوجه این خطر از سوی آمریکا شده‌اند و بر این اساس تمایل دارند تا مناقشه کشمیر در فرآیند تفاهم دهلی‌نو ـ‌ اسلام‌آباد مرتفع شود.
اخیرا پرویز مشرف نیز طرحی را ارائه کرده که ضمن غیرنظامی کردن منطقه کشمیر و عقب‌نشینی نظامیان هند و پاکستان از آنجا، دو کشور به اداره مشترک این منطقه مبادرت کنند که در ابتدا این طرح از سوی دولت مان‌موهان سینگ رد شد اما به نظر می‌رسد که این طرح پایه‌ مذاکرات آتی است. همچنین آمریکا به صورت دقیق‌تر در طرح خود کشمیر را به سه منطقه هندو و بودانشین تحت حاکمیت هند، کشمیر آزاد تحت نظارت پاکستان و دره کشمیر به صورت یک منطقه مستقل تقسیم‌بندی کرده است.
*به نظر جنابعالی موانع فراروی حل مناقشه هند و پاکستان در موضوعات مختلف از جمله مساله کشمیر چیست؟
** موانع متعددی در این راستا مطرح است. اولین آن، مانع روانی است که پاکستانی‌ها کل منطقه کشمیر را به دلیل مسلمان‌نشین بودن متعلق به خود می‌دانند و هندی‌ها نیز طبق توافق با سینگ خود را مالک این منطقه محسوب می‌کنند.
مانع دوم در این راه بروز یک خط سوم در جریان مناقشه است. بدین‌ترتیب کنفرانس حریت تاکید دارد که باید آنان نیز به عنوان یک طرف مذاکره در گفت‌وگوهای هند و پاکستان مشارکت داشته باشند و تصریح کرده‌اند که حصول توافق صلح بدون حضور کنفرانس حریت امکان‌پذیر نیست.مانع دیگر طرح‌هایی است که از طرف آمریکا و سازمان ملل مطرح می‌شود که هر کدام با مخالفت‌هایی از سوی پاکستان و هند مواجه است. اما شرایط کنونی به شکلی است که هند و پاکستان مجبورند دیدگاه‌های کنفرانس حریت را که شامل 24 گروه کشمیری است مورد توجه قرار دهند.
*وقوع حوادث تروریستی در هند و پاکستان و اتهام حمایت دو کشور از گروه‌های مختلف تروریستی از جمله انفجار در قطار دوستی تا چه اندازه بر این مناقشه موثر است؟
** در گذشته حوادث تروریستی در هند به لشگر طیبه، دولت پاکستان و سازمان ISI نسبت داده می‌شد که در جریان انفجار سال گذشته قطار در شهر بمبئی، دولت هند به صورت رسمی لشگر طیبه را عامل اصلی معرفی کرد که از حمایت دولت پاکستان برخوردار است. اما برای اولین بار در جریان انفجار قطار دوستی،‌ هندی‌ها از اتهام زدن به پاکستان مبنی بر دست داشتن در این حادثه اجتناب کردند. در اینجا این احتمال وجود دارد که گروه‌هایی که مخالف رفع تنش هستند، ‌مستقل از پاکستان می‌توانند به اقدامات تروریستی دست زنند. مشکل اصلی این است که توافق هند و پاکستان بدون حضور گروه‌های کشمیری میسر نیست. به نظر می‌رسد که از این پس پاکستان در خرابکاری‌ها در هند دخالت نکند و هند نیز در مقابل به دخالت در مناطق قبایلی اقدام نکرده که این موضوع شرایط جدیدی را به وجود می‌آورد.
اگر حادثه قطار دوستی توسط گروه‌های کشمیری صورت گرفته باشد، می‌توان گفت که سازمان‌های کشمیری از پاکستان فاصله می‌گیرند که امکان توافق دهلی‌نو ـ اسلام‌آباد را بیشتر می‌کند.