نظارت توام با عملیات

صادق مهر آیین
امروز سالروز تاسیس سازمان بازرسی کل کشور است. این سازمان طبق اصل 174 قانون اساسی و براساس حق نظارت قوه قضاییه نسبت به حسن جریان امور و اجرای درست قوانین در دستگاههای اداری کشور تشکیل شده است. به عبارت دیگر سازمان بازرسی کل کشور ضامن اجرای قوانین در سیستم اداری جامعه ما به حساب می‌آید.
قوه قضاییه به طور اعم و سازمان بازرسی به طور اخص، باید روح عدالت را در جامعه تزریق کنند. در سازمان‌های اداری بنا به شاکله‌ای که از آن برخوردارند، امکان و احتمال وقوع رفتارهایی که از دایره عدالت بیرون است، وجود دارد. در واقع ضرور تا نیازی نیست که مدیر یا کارمندی با تخلف خود، عدالت را خدشه دار کند، بلکه گاه سازوکارهای حاکم بر نظام اداری و نیز وجود قوانین و مقررات متناقض و گاه دست و پاگیر می‌تواند نارضایتی مراجعان را فراهم کند.
حال اگر در همین سیستم، افرادی بخواهند با رای خود و از راههای فراقانونی سوء استفاده کنند، زمینه مناسب وجود خواهد داشت. شاید به همین دلیل است که در اکثر گزارش‌های سازمان بازرسی، پیشنهادهایی مبنی بر تغییر و اصلاح قوانین به چشم می‌خورد.
از طرفی بازرسی، مزاحم مدیران نیست و به عنوان سدی در برابر اعمال مدیریت ها به شمار نمی‌آید. به بیان بهتر، بازرسی ابزاری است که مدیران با بهره‌گیری درست از آن می‌توانند به بهبود سیستم بپردازند و اشکالات و نشتی‌های مجموعه تحت مدیریت خود را بازشناسی کنند.
بازرسی برای مدیران ارشد نظام نیز این فرصت طلایی را پدید می‌آورد که از آسیبهای نظام اداری و بوروکراسی جامعه آگاه شوند و منفذهای ورود بی‌عدالتی را سد کنند.
بازرسی اگر چه ممکن است برای افرادی که با آن آشنا نیستند یک روش پلیسی تصویر شد و عده‌ای آن را معادل بگیر و ببند فرض کنند، اما در عالم واقع چنین نیست و عملکرد سازمان بازرسی کل کشور نیز چنین فرآیندی را نشان نمی‌دهد. با این همه باید بر این نکته تاکید کرد که متخلفان و عناصری که به بیت المال چنگ‌اندازی می‌کنند هرگز دل خوشی از نظارت ندارند و سازمان بازرسی را مزاحم خود می‌دانند.
نکته دیگر اینکه با وجود دستگاه‌های مختلف که متکفل بازرسی و نظارت هستند، همچنان شاهد تخلفاتی هستیم که برخی از آنها ناراحت کننده و زجرآور است. ورود مشکوک و زیر دستانه برخی افراد سودجو به دستگاه‌های دولتی و آلوده کردن سازمان‌هایی که گاه ظاهری صحیح و منطقی دارد، فضا را به سمت و سویی می‌کشاند که در میان مدت یا دراز مدت، کارمندان دستگاه‌ها نیز با توجیه‌های عوام پسند دست به خلاف می‌زنند. به همین دلیل سازمان بازرسی ناگزیر است به جای آنکه صرفا به بازرسی بعد از عملیات. آن هم پس از گذشت یکی دو سال بپردازد. حوزه فعالیت خود را به نظارت حین عملیات گسترش دهد. همین رویکردی که در دو سال اخیر با اقدامات جدید سازمان بازرسی کل کشور گامهای مثبتی در جلوگیری از تخلف و خسارت به بیت‌المال برداشته شده است.