کابوس امنیت در عراق

علی کرمی
هر واژه سیاسی در حوزه سیاست بین‌الملل دارای یک تعریف است. بحران یکی از این واژه‌هاست. در فرهنگ لغت روابط بین‌الملل، «بحران؛ وضعیتی است که نظم سیستم اصلی یا فرعی را مختل می‌کند و پایداری آن را برهم می‌زند».
اوضاع سیاسی و امنیتی عراق از زمان ورود آمریکا به این کشور را نمی‌توان در چارچوب یک بحران تعریف کرد. اوضاع فعلی عراق که در نوع خود بی‌سابقه است از مرز یک بحران گذشته است و سخت است با یک تعریف آکادمیک وضعیت کنونی عراق را تشریح کرد. با این شرایط بررسی عوامل بحران‌زای سیاسی و امنیتی در عراق با محاسبات پیچیده‌ای روبه‌رو است. درگیری‌های طایفه‌ای، قتل و خشونت‌های پی‌درپی در عراق که با خود شهروندان بی‌گناه این کشور را در کام مرگ فرو می‌برد را نمی‌توان در چارچوب یک بحران صرف تعریف کرد. بدین‌ترتیب مقوله امنیت در عراق تبدیل به یک کابوس شده است.
با اینکه طرح امنیتی جدید در عراق از طرف آمریکایی‌ها و با همکاری نیروهای عراقی به اجرا درآمده، ‌اما همچنان ناامنی در شهرهای مهم عراق از جمله بغداد و استان الانبار وجود دارد. از جمله منابع ناامنی در عراق می‌توان به گروه‌های تروریستی ملقب به القاعده و نیروهای بر جای مانده از حزب بعث که جایگاهی در قدرت و حکومت فعلی عراق ندارند، اشاره کرد.گروه‌ها و جناح‌های باقیمانده از حزب بعث، برخی از سلفی‌های افراطی و مخالفان دولت نوری المالکی نخست‌وزیر عراق با ایجاد موانع در فرآیند اجرای طرح امنیتی عراق، از یک‌سو به دنبال تضعیف دولت کنونی هستند و در نهایت با سنگ‌اندازی و عدم همکاری با دولت عراق پروسه برکناری نوری المالکی را دنبال می‌کنند. از سوی دیگر این موانع باعث حضور طولانی نظامی آمریکا در عراق می‌شود که کاملا به نفع تروریست‌هاست و آمریکا هم در راستای این فرآیند حضور نظامی خود را مشروعیت می‌دهد.
مهم‌ترین مولفه برای موفقیت طرح جدید امنیتی در عراق، آشتی ملی بین گروه‌ها و جناح‌های سیاسی این کشور است. هر چه آشتی ملی در عراق پررنگ‌تر شود به موازات آن طرح امنیتی کارسازتر خواهد بود، در غیر این‌صورت همچنان کابوس وحشتناک عدم امنیت در عراق ادامه خواهد یافت.از طرف دیگر هدف اصلی آمریکا در طرح جدید امنیتی عراق باید حمایت از نیروهای عراقی باشد، نیروهایی که در نهایت مسوولیت اصلی عملیات در این کشور را برعهده خواهند گرفت. همزمان در راستای طرح امنیتی، آمریکا در چند مورد باید همکاری جدی با دولت عراق داشته باشد. آمریکا می‌تواند با ارائه اطمینان سیاسی به دولت نوری المالکی، برای جلوگیری از فروپاشی دولت و تجزیه عراق همکاری کند تا امنیت برقرار شود. واشنگتن برای ایجاد امنیت در عراق باید آموزش و تجهیزات لازم را در اختیار آنان قرار دهد و نهایتاً اینکه موضعی شفاف برای مبارزه با تروریسم اتخاذ کند.آمریکا باید در راستای طرح جدید امنیتی عراق متعهد باشد. عدم تعهد نیروهای آمریکایی انگیزه لازم را به گروه‌های مخالف می‌دهد تا در فرآیند اجرای طرح امنیتی توسط دولت نوری المالکی سنگ‌اندازی کنند. این سنگ‌اندازی نتیجه‌ای جز تشدید درگیری‌های قومی نخواهد داشت.
به هر حال، صرفا حضور بلندمدت آمریکا در عراق امنیت ایجاد نمی‌کند و افزایش نیروهای آمریکایی هم بر مشکلات امنیتی عراق می‌افزاید. حضور نظامی بلندمدت آمریکا در عراق نیز تاثیر عکس بر توانایی نظامی آمریکا خواهد گذاشت. کشته شدن حدود 3160 سرباز آمریکایی در عراق گواه این مدعاست. بی‌تردید باید این واقعیت را پذیرفت که در شرایط کنونی عراق، گزینه بی‌خطر برای نیروهای آمریکایی وجود ندارد. در این شرایط هم افزایش نیروهای نظامی آمریکا و هم حفظ نیروهای آمریکایی مستقر در عراق، خطرات امنیتی خاص خود را دارد.