جنگ نرم در مونیخ

محمد ایمانی
چهل و سومین کنفرانس امنیتی مونیخ که شنبه و یکشنبه گذشته با حضور 300تن از مقامات سیاسی و نظامی بلندپایه 40کشور جهان برگزار شد، برای ناظران سیاسی و امنیتی متن و حواشی جالب توجهی داشت. در متن و حاشیه این کنفرانس امنیتی جهانی که در هتل بایریشرهوف مونیخ برگزار شد، اتفاقاتی رخ داد که حتماً در فهم چشم انداز آینده ترتیبات امنیتی- سیاسی جهان موثر خواهد بود اگرچه خود کنفرانس حاوی تصمیم سازی جدی نبوده باشد.
در روزگاری نه چندان دور، کنفرانس هایی از این دست به جای آن که صحنه نمایش تضادها و اختلاف جدی قدرت ها باشد، بیشتر عرصه تقسیم غنایم در دنیا بود و چند قدرت بزرگ، به راحتی برای باقی دنیا تصمیم می گرفتند. از این لحاظ کنفرانس مونیخ 2007، جزو بی خاصیت ترین کنفرانس ها در نوع خود بود و نشان داد هژمونی متفق جهانی کاملاً از بین رفته است. با این حال، در مونیخ خیلی خبرها بود، از مجادله لفظی که میان دو سیاستمدار کارکشته سابقاً امنیتی (ولادیمیر پوتین و رابرت گیتس) رخ داد تا بحث های هسته ای مربوط به ایران که حاشیه های کنفرانس را مهم تر و جذاب تر از متن آن ساخت و یکبار دیگر ثابت کرد که ایران نه تنها مورد تهدید جدی نیست بلکه بحث های مربوط به او در واقع به درد زایمانی می ماند که به جان نظام بین المللی و برخی مدعیان دایگی آن افتاده تا سرانجام با تولد قدرتی بزرگ به نام ایران کنار بیایند و به آن تن دهند.
مونیخ جایی بود که کارکشته ترین و قدرتمندترین سیاستمداران جهان با نگاه تیزبین امنیتی، پالس ها و پیغام هایی را با هم مبادله کردند تا آن جا که رابرت گیتس وزیر دفاع جدید آمریکا (مدیر پیشین سازمان سیا) در واکنش به سخنان پوتین (مامور عالی رتبه کاگ ب شوروی سابق) این گونه سخنان خود را آغاز کرد؛ «یکی از سخنرانان این کنفرانس به عنوان یکی از جنگجویان جنگ سرد با بیان مطالبی خاطرات آن دوران را در ذهن من تداعی کرد. من هم نظیر آن سخنران به عنوان یک فرد مسئول در بخش جاسوسی پیش زمینه متفاوتی دارم و حدس می زنم جاسوس های قدیمی عادت به ارائه سخنرانی های رک و صریح دارند.» با وجود این ورود اطلاعاتی به بحث، گیتس ترجیح داد به درگیری ادامه ندهد و بگوید «همان یک جنگ سرد کافی است.»
اما روسیه صرفاً به سخنان پوتین که ضمن تاکید بر چند قطبی شدن جهان، اصلی ترین تهدید برای مسکو را آمریکا معرفی کرده و از استقرار سامانه پدافند موشکی ناتو در مرزهای روسیه (لهستان و چک) به شدت انتقاد نموده بود، بسنده نکرد و از طریق «میخائیل کامینین» سخنگوی وزارت امور خارجه خود درباره اظهارات رابرت گیتس از آمریکا توضیح خواست. کامینین به خبرگزاری روسی رومیانووستی گفت: «ما از طریق سفیر آمریکا در مسکو درباره سخنان آقای گیتس توضیح خواستیم. او می گوید ما نمی دانیم در کشورهایی چون روسیه، چین، ایران و یا هرجای دیگر جهان روند مبارزه با تروریسم چگونه می تواند توسعه یابد و به تمامی امکانات نظامی برای مبارزه با ارتش های بزرگ نیاز داریم.» شاید این برخورد کامینین، برآمده از جمع بندی پوتین در کنفرانس مونیخ بود که می گفت «آمریکا از مرزهای خود در تمام حوزه ها عبور کرده و این، پذیرفتنی نیست.»
پس از این کش و قوس امنیتی روزنامه روسی نزاویسمایا گازتا طی تحلیلی نوشت «روسیه و آمریکا اعتراف کردند که از این پس یکدیگر را متحد راهبردی خود ندانسته و از مشارکت راهبردی به رویارویی روی آورده اند همچنان که فهرست دعاوی پوتین علیه آمریکا و بیانیه های ضدروسی اخیر نمایندگان آمریکا نشان می دهد.» اما در این میان سایت اینترنتی وابسته به دولت انگلیس (بی بی سی) ضمن طرح این احتمال که دوره جنگ سرد بازمی گردد، در تحلیل معناداری نوشت «روسیه در مسایل بین المللی از کوزوو تا تحریم حماس و برنامه هسته ای ایران جایگاه ممتازی پیدا کرده اگرچه شاید این نقش سازنده نباشد. اما روسیه در هر حال دیگر به مانند گذشته یک ابرقدرت نیست و آمریکا هم دیگر چنین موقعیتی ندارد. نفوذ و تسلط آمریکا رو به ضعف است و سخنرانی پوتین می خواهد یادآور قدرتمندی بر این نکته باشد.»
چنین بود که آقای گیتس به عنوان مقام اطلاعاتی- نظامی ارشد آمریکایی اگرچه با توپ پر سخنانش را در مونیخ آغاز کرده بود، در ادامه اذعان کرد «اگر آمریکا در گذشته مرتکب اشتباه یا خطایی می شد، افکار عمومی باز هم این کشور را یک قدرت و نیروی مطلوب می دانستند. امروز دیگر مثل گذشته نیست و شرایط فرق کرده و به جای زور باید از قدرت نرم ]ابزارهای فرهنگی و اقناعی[ برای پیشبرد اهداف استفاده کرد.» (سخنان گیتس بلافاصله در عمل تایید شد آن گاه که به دنبال انتشار عکس های ادعایی آمریکا از چند نارنجک و خمپاره و بمب دستی برای اثبات دخالت ایران در ناامنی های عراق، بلافاصله نشریه دفاعی معتبر جینز دیفنس چاپ انگلیس و مجله آمریکایی تایم و روزنامه انگلیسی ایندیپندنت ادعاهای کاخ سفید را کاملاً بی اساس و پایه خواندند و به استهزا گرفتند)
کنفرانس مونیخ البته خبرهای قابل تأمل دیگری را هم در حاشیه خود داشت. آقای خاویر سولانا دبیرکل سابق نیروهای نظامی اروپا (ناتو) که فعلاً به عنوان کمیسر سیاست خارجی و نماینده عالی این اتحادیه در امور سیاست امنیتی فعالیت می کند، تا دلتان بخواهد چهره امنیتی، اطلاعاتی و سیاسی است. شاید به همین دلیل هم بود که این سیاستمدار 65ساله، «مدال صلح از طریق دیالوگ» را در مراسم شام کنفرانس مونیخ از آن خود کرد. در همین حیص و بیص تجلیل از سولانا و ملاقات وی با دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران بود که یادداشت دفتر سولانا- تحت عنوان یادداشت داخلی برای نشست وزرای خارجه عضو اتحادیه اروپا- در روزنامه انگلیسی فایننشال تایمز منتشر شد. در این یادداشت داخلی از جمله آمده بود «اتحادیه اروپا به سختی بتواند ایران را از دستیابی به فناوری اتمی باز دارد. در شرایط کنونی باید این انتظار را داشته باشیم که ایران فعالیت غنی سازی اورانیوم را در سطح بالا نیز انجام دهد و در این میان ما نمی توانیم حتی با تحریم اقدام پیشگیرانه ای انجام دهیم. ایران در تمام مراحل سخت و دشوار، برنامه هسته ای خود را دنبال کرده و تحت هیچ شرایطی حاضر به دست کشیدن از آن نیست.»
در این یادداشت «داخلی» همان قدر برخی سیاست مداران و تحلیلگران اروپایی و آمریکایی را به شگفتی انداخت که سخنان چندی پیش ژاک شیراک رئیس جمهور فرانسه مبنی بر اینکه می توان ایران دارای حتی تسلیحات اتمی را به رسمیت شناخت چرا که تاریخ نشان داده دارندگان تسلیحات اتمی، مسئولیت شناسی می کنند و لطمه به امنیت جهانی نمی زنند. می توان ایران را هم وارد کلوپ هسته ای کرد و از این طریق مهارنمود. این سخنان شیراک که با برخی واکنش های تند مواجه گردید، باعث شد او در اقدامی تاکتیکی که هرگز جبران اظهارات عامدانه وی را نمی کرد، ادعا کند این سخنان در گفت وگویی «غیررسمی» با خبرنگاران بیان شده است. بلافاصله خبرنگاران رسانه های اروپایی تصریح کردند که «اتفاقاً حرف ها و خبرهای جدی و به دردبخور معمولاً در اظهارنظرهای غیررسمی به دست می آید و اظهارات رسمی چیزی جز تعارف و تشریفات نیست.» شاید شیراک از این واکنش بعدی هم بدش نمی آمد.
مرور این خبرها و تحلیل آنها دلیل بر این نیست که طی روزهای آینده شاهد ادامه هیاهوها و خط و نشان کشیدن های تبلیغاتی علیه ایران نباشیم بلکه کمک می کند تا عمق استراتژی کشورهای گوناگون درباره سیاست بین الملل و به ویژه جایگاه ایران را بهتر درک کنیم. از این زاویه طبیعی است که همزمان تهدید به تحریم و جنگ از سوی آمریکا شاهدیم آقای البرادعی اعلام می کند «ایران در موافقت با تعلیق غنی سازی در ازای لغو تحریم های سازمان ملل چیزی از دست نمی دهد و دلیلی نمی بینیم که ایران و جامعه بین الملل نتوانند با هم به توافق برسند» و چند روز بعد آقای نیکلاس برنز معاون وزارت خارجه آمریکا در آرژانتین اعلام می کند «پیشنهاد ژوئن 2006 گروه 1+5 برای همکاری و تعلیق تحریم ها در ازای توقف برنامه غنی سازی اورانیوم هنوز معتبر است و روی میز مذاکره قرار دارد» (خبرگزاری فرانسه). یعنی همه آن هیاهوهای بی نتیجه در شورای امنیت این بوده تا چیزی برای بده- بستان با ایران بتراشند که بله ما امتیاز می دهیم. ما قطعنامه تحریم را معلق می کنیم، شما هم متقابلاً امتیاز بدهید و لااقل برای چند ماه تعلیق را بپذیرید که حرف ما هم روی زمین نماند.
هیچ چیز بدتر از این نیست که زمامدار ابرقدرتی مثل آمریکا به آخرین حربه (تهدید به حمله نظامی و جنگ روانی تبلیغاتی انبوه در ابعاد آن) متوسل شود و چون واکنش ها را دید و ارزیابی کرد- که یکی از آنها سیل خروشان ملت ایران در راهپیمایی کم سابقه 22بهمن بود- اعلام کند «شایعه حمله به ایران، سروصدا و هیاهو و بازی سیاسی مخالفان از جمله دموکرات ها علیه من است.» آیا نباید به همان حرف تلخ بی بی سی برگشت که «آمریکا دیگر موقعیت ابرقدرتی گذشته را ندارد و پوتین خواست همین نکته را به رخ آنها بکشد».
حلقه قدرت ها به تدریج با واقعیت ظهور قدرتی جدید به نام ایران کنار می آید ولو با درد و رنج در جان برخی از آنها همراه باشد. اوضاع آن قدر وخیم می شود که رژیم صهیونیستی پس از قریب دو سال رایزنی فشرده جهانی اظهار عجز و تنهایی می کند و «آویگدور لیبرمن» وزیر امور استراتژیک اسرائیل به عنوان یکی از چهره های تندرو صهیونیست همین دیروز اعلام می کند «ما مجبوریم به تنهایی با ایران مقابله کنیم. نمی توانیم دست روی دست بگذاریم و شاهد توسعه برنامه اتمی ایران باشیم.» رادیو آمریکایی فردا که به نقل از خبرگزاری فرانسه این اظهارات لیبرمن را منتشر کرده، در این باره می افزاید «لیبرمن به بخش هایی از گزارش روزنامه فایننشال تایمز اشاره و از سیاست های اتحادیه اروپا که باتاکید بر ناتوانی جامعه جهانی در جلوگیری از برنامه اتمی ایران، امکان مذاکره دوباره با تهران را مطرح کرده اند، انتقاد کرد.» ساعاتی از این اظهارنظر نگذشته بود که روزنامه اسرائیلی یدیعوت آحارونوت، اظهارات «یوری لوبرانی» سفیر وقت رژیم صهیونیستی نزد رژیم پهلوی و از نزدیکان عمیر پرتز وزیر دفاع فعلی اسرائیل را در جمع هیئت رئیسه آژانس یهود منتشر کرد: «هیچ کس نمی تواند مانع از هسته ای شدن ایران شود و او را متوقف کند. متاسفانه توانایی ممانعت از حرکت ایران وجود ندارد. من کسی را نمی بینم که مانع از برنامه اتمی ایران شود. آمریکا این تهدید را درک نمی کند. اسرائیل هم نمی تواند کار زیادی در خصوص تهدید ایران انجام دهد.»
و سرانجام اشاره کنیم به این تحلیل 10روز پیش شبکه اینترنتی بی بی سی که «ایران چالشی بزرگ برای آمریکا و متحدان آن است اما برخلاف القاعده، ایران یک کشور با تاریخی پرقدمت و مملو از امکانات گوناگون است. آمریکا در وضعی نیست که به کشوری حمله کند بخصوص ایران که سه برابر عراق مساحت دارد و می تواند به افزایش حمایت ها- نه سقوط آن- و تحریک حملات علیه اهداف آمریکایی در سراسر جهان منجر شود.»