چالش «سرمایه‌داری کمونیستی» در چین

مترجم: نیلوفر قدیری
استاندار کمونیست شانگهای و رهبر حزب کمونیست این شهر از عوامل اصلی تحرک و رشد اقتصادی شانگهای بود. او اخیراً به اتهام فساد از سمت خود برکنار شد. اما این اتفاق نشانه‌ای است که پیام جدی در بردارد. پیام این است: چین تلاش می‌کند از شتاب رشد اقتصادی بکاهد.
هتل هنگ‌شان مولر یکی از هتل‌های برتر در شانگهای است. در و دیوار آن به رنگ طلاست، تختخواب‌های آن مزین و فضاهای خصوصی آن قابل توجه هستند. این هتل محل اقامت بازرگانان غربی است و ثروتمندان چینی هم جشن‌های عروسی‌شان را در این هتل برگزار می‌کنند. اما اکنون مدتی است که دروازه‌های سیاه رنگ این هتل بسته است، ولی کار تعمیراتی درون آن انجام نمی‌شود.
فضای داخل هتل به محیطی اسرارآمیز تبدیل شده است. بیش از صد تن از مأموران تحقیق از کمیسیون تحقیق و بررسی حزب کمونیست پکن برای انجام یک ماموریت مخفی سیاسی به شانگهای اعزام شده‌اند تا به یکی از پیامدهای منفی رونق پرشتاب اقتصاد این شهر رسیدگی کنند. این پیامد جدی فساد گسترده در میان مقامات حکومتی است. دو ماشین بزرگ پلیس پر از افسران عالی‌رتبه، مردم کنجکاو را از نزدیک هتل دور می‌کنند. فقط افرادی که کارت دعوت دارند می‌توانند وارد هتل شوند. البته بعضی را هم پلیس با زور به داخل هتل برده اما هویت و وضعیت این افراد کاملاً محرمانه است. آنچه در داخل هتل اتفاق می‌افتد هم قرار است مخفی باقی بماند. اما محور تحقیقات شخصیت معروفی است و درباره او دیگر نمی‌توان پنهان‌کاری کرد.
دو هفته پیش حزب کمونیست پکن استاندار 59 ساله شهر شانگهای را برکنار کرد. این مقام بلندپایه همچنین عضو دفتر مرکزی حزب کمونیست است. رسانه‌های دولتی دستگیری او و دلایل این دستگیری را با احترام تمام منتشر کردند. «چن لیانگیو» استاندار شانگهای به اختلاس پول از صندوق بازنشستگی شانگهای به ارزش یک میلیارد یورو متهم است. حزب کمونیست همچنین «چن» را به سوء استفاده از نفوذ خود و کمک به معاملات مشکوک توسط اعضای خانواده اش و انجمن‌های تجاری متهم کرده است.
این اتفاق موجی از شوک و حیرت را نه تنها در جامعه شانگهای بلکه در سراسر جمهوری خلق چین به دنبال داشت و این رسوایی به سرعت به بزرگترین بحران پیش‌روی کشور از زمان شروع اصلاحات دنگ شیائوپنگ تبدیل شد. اتفاقی که در ابتدا بیشتر به موضوع محلی شبیه بود و بسیاری آن را بخشی از بازی قدرت میان پکن و شانگهای می‌دانستند، به مسئله‌ای عمیق‌تر تبدیل شد.
برای کمونیست‌های چینی که تلاش می‌کنند کشورشان را به سوی سرمایه‌داری هدایت کنند، این پرسش همچنان پرسشی مهم و آزاردهنده باقی مانده است که چگونه می‌توان رهبران محلی و تشنه ثروت را که با عتبار حزب کمونیست بازی می‌کنند کنترل کرد.
فراز و فرودهای کمونیسم سرمایه‌داری
موقعیت کاری «چن» نمونه ای است از فرصت‌های چشمگیری که سرمایه‌داری در اختیار کمونیست‌ها می‌گذارد. او کارش را از سالن کارخانه شروع کرد و بعد از طی مراحلی به درجه مقام دولتی رسید. بیش از بیست سال مسئول اداره شهر شانگهای بود. ابتدا رهبر دپارتمان شهر، بعد شهردار شد و بالاخره در جایگاه رهبر حزب کمونیست شهر قرار گرفت. مقر دولت شهر شانگهای و حزب کمونیست هر دو در ساختمان خاکستری و عظیم در مرکز شهر هستند، درست در جایی که پیش از ورود کمونیست‌ها، میدان اسب دوانی شهر در آن واقع شده بود.
در آن روزها آن نقطه از شهر مکان تجمع ثروتمندان شهر شانگهای بود که جمع می‌شدند و به شرط‌بندی می‌پرداختند. «چن» به عنوان رئیس دولت شانگهای نماد حاکمیت چین در این شهر بوده است. او به رونق ساخت و ساز در شانگهای کمک کرد و این شهر به پررونق‌ترین نمونه ساخت و ساز در کل تاریخ چین تبدیل شد. شانگهای اکنون بیش از چهار هزار آسمان خراش دارد که این تعداد حتی بیشتر از تعداد آسمان خراش‌های نیویورک است. در آستانه برگزاری نمایگاه جهانی در شانگهای که قرار است در سال 2010 برگزار شود، برج‌های بلندتر و جدیدتر و ساختمان‌های گران‌تری در این شهر در حال ساخت است که آسمان شهر را هر روز تیره‌تر می‌کند.
چن همچنین در پیشبرد رشد صنایع محلی نقش پررنگی داشت. او تصمیم می‌گرفت که چه کسی قراردادهای پررونق اقتصادی و صنعتی و توسعه‌ای را امضا کند و کدام شرکت خارجی تخصص برتر تکنولوژی غرب را وارد صنایع پرشمار دولتی کند.
مدیران شرکت‌های غربی برای جلب نظر «چن» با یکدیگر رقابت می‌کردند.
آنها طرح‌هایشان برای ساخت بلندترین هتل‌ها و مدرن‌ترین ساختمان‌های دنیا را به مسئولان شهر ارائه می‌کردند و دیدگاه پیشرفته جهانی این مسئولان را می‌ستودند. در همین حال «چن» هم بهره خود را از این طرح‌ها می‌برد.
تب طلا،‌ به سبک چینی
این همان چیزی بود که دنگ شیائوپنگ می‌خواست. او دولت شهر شانگهای را متقاعد کرده بود تا تصویر و ماهیت شهر را تغییر داده و آن را به مرکز مالی با ظاهری چشمگیر تبدیل کنند. اکنون این شهر به نمادی برای چین مدرن امروز تبدیل شده است. دنگ که در سال 1997 درگذشت، می‌خواست شانگهای سرآمد کل کشور و پیشروی حرکت آن به سوی اقتصاد بازار باشد. او می‌خواست وال استریت ؟آسیا را در شانگهای بسازد. از آن زمان شانگهای در کنار بقیه شهرهای چین در تب طلا فرو رفت. هیچ فرد یا گروه مخالف. رسانه آزاد و دستگاه قضایی مستقلی نیست که بتواند بر کمونیست‌های کاپیتالیست چین نظارت کند. حتی آنهایی که در پکن برنامه‌ریزی و حکومت می‌کنند از برخورد با ثروتمندان قدرتمندی چون چن بیم دارند. آنها هم از رونق اقتصادی و توسعه سود می‌برند و در برابر هر اقدامی که ممکن است این روند را به خطر بیاندازد مقاومت می‌کنند.
در یک اقتصاد بازار بانک مرکزی می‌تواند رشد پرشتاب اقتصاد را از طریق سیاست‌های مالی و پولی کنترل کند. اما وقتی اقتصاد بازار به معنای واقعی وجود نداشته باشد. پکن چاره‌ای جز توسل به شیوه‌های آزمون و خطا برای کنترل اوضاع ندارد.
مبارزه علیه مدیران فاسد اکنون دیگر در چین جا افتاده و به امری روزانه تبدیل شده است. در استان هونان گروهی از همسران مقامات تازه منصوب شده استان اخیراً به دیدار از زندان شهر برده شدند تا به عنوان ابزاری باز دارند به آنها درباره عواقب. و پیامدهای فساد مالی و اداری هشدار داده شود. دو سال پیش یکی از غول‌های بازار املاک و مستغلات شانگهای به اتهام داد و ستد غیرقانونی به حبس محکوم شد. البته او در زندان شرایط خاص و بهتری نسبت به دیگر زندانیان دارد. در ابتدا او مجبور بود مانند دیگر زندانیان در زندان صابون بسته‌بندی کند. اما بعدها اجازه یافت تا کارهای شرکت را از داخل زندان انجام دهد و حتی به تماس‌های تلفنی تلفن همراهش جواب دهد. او همچنین در سلولی دوران حبس خود را می‌گذراند که دستگاه تهویه، دستگاه تلویزیون، دی وی دی، مبلمان و یخچال دارد.
دلیل اینکه «چن» مدت طولانی از تعقیب و مجازات قضایی مصون بود، حمایت جیانگ زمین رئیس جمهور سابق چین از او بود. اما در سال‌های گذشته او دیگر نفوذ خود را از دست داد و جانشین او یعنی هوجینتائو اکنون به دنبال تضعیف مخالفانش و تحکیم قدرت خود است.
«چن» رقیب عمده و بالقوه «هو» و «ون جیابائو» نخست‌وزیر چین به شمار می‌آمد. او حتی چنان جرأت پیدا کرده بود که از «ون» در برابر «هو» به صراحت انتقاد می‌کرد و سیاست‌های او را برای کاهش شتاب رونق اقتصادی مورد سرزنش قرار می‌داد، اما «هو» از این لحن انتقادی خشنود نبود.
پکن در واقع با سرنگون کردن «چن» در روند اقتصادی کشور چین موضعگیری صریحی کرد: رشد اقتصادی از حالا به بعد باید در کنترل درآید.
اکنون حزب کمونیست باید اعتماد را در میان تجار و مردم شهر شانگهای احیا کند. مأموران تحقیق حزب کمونیست کار بزرگ و دشواری در شهر شانگهای پیش‌ رو دارند و باید به شرایط دیگر حاکمان شهر هم رسیدگی کنند. دروازه‌های سیاه رنگ هتل بزرگ شهر شانگهای همچنان بسته خواهد ماند.