تاخیر سوال‌برانگیز ستاد انتخابات

سکوت خبری حاکم بر مرتفع‌ترین ساختمان خیابان فاطمی‌ درباره نتایج انتخابات سومین دوره شوراهای شهر تهران، ابرهای تردید و نگرانی را بر فراز وزارت کشور مستقر کرد. دیروز برخلاف سنت انتخاباتی هیچ خبری از شمارش مرحله به مرحله آرای انتخابات سومین دوره شورای شهر پایتخت منتشر نشد و گمانه‌های جمعه شب را قرین واقعیت کرد که وزارت کشور قصد ندارد نتایج انتخابات را به صورت مقطعی اعلام کند. این تاخیر در اعلام مقطعی نتایج انتخابات طی ادوار گذشته بی‌سابقه بوده است و حتی تفاوت فاحش نتایج اعلام شده در برخی شهرها با آنچه نمایندگان کاندیداها از حوزه‌های مختلف گزارش داده‌اند موجبات اعتراض اصلاح‌طلبان را در یزد و اصفهان فراهم کرد؛ تا آنجا که اصلاح‌طلبان اصفهان اعلام کردند که در اعتراض به روند شمارش آرا مقابل فرمانداری اصفهان تحصن می‌کنند. در تهران برخلاف رویه گذشته که نتایج مقطعی انتخابات اعلام می‌شد روز گذشته هیچ خبری از ستاد انتخابات تهران منتشر نشد. منابع نزدیک به ستاد اصلاح‌طلبان و حزب اعتماد ملی از راهیابی اکثریت فهرست 15 نفره این طیف به شورای شهر تهران خبر دادند که احتمال انتخاب 9 نفر از کاندیداهای اصلاح‌طلبان هم تقویت شده است. همین امر سکوت وزارت کشور در خصوص اعلام نتایج انتخابات شوراها را تامل‌برانگیز می‌کند. منابع آگاه از مشارکت دو میلیون و 300 هزار شهروند تهرانی در انتخابات شوراها خبر داده‌اند که با توجه به این درصد مشارکت، احتمال پیروزی اصلاح‌طلبان تقویت می‌شود. چرا که آرای سنتی احزاب اصولگرا یک میلیون است و رقم مشارکت‌کنندگان گوی سبقت را از اصولگرایان می‌رباید.
روز برگزاری انتخابات و حتی پیش از آن زمان، اعلام نتایج انتخابات شوراها یکی از مهم‌ترین سوالات خبرنگاران بود که مجتبی ثمره‌هاشمی ‌رئیس ستاد انتخابات کشور سعی می‌کرد به سبک خود پاسخ روشنی برای آن ارائه نکند. او البته زمان اعلام نتایج نهایی را 72 ساعت پس از انتخابات اعلام کرد اما به سبک و سیاق انتخابات گذشته انتظار این بود که نتایج انتخابات پس از مشخص شدن بخشی از آرا به ترتیب اعلام شود. توجیه رئیس ستاد انتخابات در روز انتخابات این بود که برخی از صندوق‌ها کم تعداد و برخی پرتعداد هستند و با توجه به اینکه رای صندوق‌های کم تعداد زودتر مشخص می‌شود، اعلام نتایج این صندوق‌ها مشخص‌کننده آرا نخواهد بود و این آمار قابل تحلیل نیست. عدم اعلام نتایج انتخابات شوراها علاوه بر ایجاد نگرانی در کاندیداهای اصلاح‌طلبان، باعث انتشار فهرست‌های متفاوتی درباره نتایج انتخابات شد؛ هرچند که ستاد انتخابات توصیه می‌کرد که از گمانه‌زنی درباره نتایج انتخابات خودداری شود. بخشی از تاخیر صورت گرفته در اعلام نتایج آرا به دلیل سردرگمی‌ شمارشگران بود که تا ساعت‌ها پس از پایان مهلت رای‌گیری منتظر توافق وزارت کشور و هیات‌های نظارت بر انتخابات شوراها بودند که در نهایت آرای ماخوذه به صورت دستی شمارش شود یا رایانه‌ای.
بی‌نظمی ‌در شمارش آرا
شامگاه جمعه 24 آذر ماه پس از پایان رای گیری انتخابات مجلس خبرگان رهبری، شوراهای اسلامی ‌شهر و روستا و میاندوره‌ای مجلس هنوز تکلیف شمارش آرای ماخوذه مشخص نبود. پاسخی که خبرنگاران از محمدباقر ذوالقدر قائم مقام وزیر کشور درباره عدم توافق وزارت کشور و هیات نظارت بر انتخابات شوراها مبنی بر شمارش رایانه‌ای یا دستی آرا به رغم تمام شدن زمان اخذ رای شنیدند این بود: ‌«اشکالی ندارد؛ تا لحظه شروع شمارش، این نتیجه اعلام می‌شود.» ذوالقدر گفت: شمارش آرا خبرگان و مجلس در اولویت است. قانون مشخص کرده است که شمارش آرا به وسیله رایانه باید با توافق هیات نظارت و وزارت کشور انجام بگیرد که این دو مرجع در حال مذاکره هستند و امیدواریم ان‌شاءالله این توافق حاصل شود. وزارت کشور در روز انتخابات از آغاز زمان رای گیری کوشید هیات نظارت بر انتخابات شوراها را به شمارش رایانه‌ای آرا متقاعد کند ولی نظر هیات نظارت همچنان بر شمارش دستی بود؛ حتی اعلام وساطت غلامعلی حدادعادل رئیس مجلس بین وزارت کشور و هیات نظارت هم کارساز نیفتاد تا اینکه یکی از دولتیان مامور پادرمیانی شد و محمد جهرمی ‌وزیر کار که معاون اجرایی سابق شورای نگهبان بود جمعه شب با کامران دانشجو استاندار تهران و ذوالقدر در خصوص ابهامات موجود در چگونگی شمارش آرا دیدار و گفت‌وگو کردند.
در جلسه‌ای که تا ساعت 3:30 دقیقه بامداد روز شنبه میان ذوالقدر، دانشجو، جهرمی ‌و نمایندگان هیات‌های نظارت در استانداری تهران به طول انجامید، توافق حاصل شد؛ حشمت‌الله فلاحت پیشه سخنگوی هیات نظارت بر انتخابات شوراها در گفت‌وگو با ایسنا توافق صورت گرفته را این گونه تشریح کرد: ‌«در جلسه هیات نظارت و اجرایی قرار شد شمارش آرا به صورت همزمان دستی و ماشینی به مدت 24 ساعت شروع شود و هیات نظارت روی این شمارش اعمال نظر داشته باشد و در صورتی که شمارش ماشینی مشکلی را نشان داد، ادامه شمارش ماشینی منتفی شده و شمارش دستی صورت گیرد و در صورتی که مشکل ماشینی وجود نداشت، به صورت ماشینی این کار انجام می‌شود. ‌«وی گفت: برای بردن صندوق‌های رای به 50 سالنی که در نظر گرفته شده بود تا آرای صندوق‌ها شمرده شود، از ابتدا میان هیات نظارت و اجرایی توافق بوده است، به همین دلیل این انتقال صندوق‌های رای صورت گرفته است. در همین باره رئیس هیات نظارت بر انتخابات شوراها در استان تهران هم گفت: در جلسه هیات نظارت با هیات اجرایی توافق شد به صورت رندوم حداقل 200 و حداکثر 300 صندوق به صورت رایانه‌ای و همین تعداد به صورت دستی مورد شمارش قرار گیرد و بعد از برآوردی که از روند کار خواهیم داشت و بررسی‌های رایانه‌ای را انجام دادیم، درباره نوع ادامه شمارش نیز تصمیم‌گیری خواهیم کرد. سیدعلی ریاض گفت: این کار موجب می‌شود که ما از لحاظ برنامه قانون انتخابات هم فرصت را از دست ندهیم و همچنین نظر کارشناسی خود را به همراه نظر هیات نظارت به دست بیاوریم.
فلاحت‌پیشه، سخنگوی هیات مرکزی نظارت بر انتخابات شوراهای اسلامی ‌پیش از آن با بیان اینکه هیات نظارت دقت را فدای سرعت نمی‌کند، گفته بود: در خصوص شمارش آرای انتخابات شوراها توسط رایانه، ابهامات و سوالاتی مطرح است و تا زمانی که این ابهامات برطرف نشود، شمارش آرا دستی خواهد بود. اگر کارشناسان در این انتخابات ابهامات را برای هیات نظارت برطرف کنند و ما به این نتیجه برسیم که شمارش آرا توسط رایانه موثر است، با این کار موافقت می‌کنیم.
فلاحت‌پیشه تاکید کرده بود که چون این امر یک آزمون و خطا است ما باید به اطمینان برسیم. حتی وی جمعه شب پس از پایان جلسه مشترک با هیات انفورماتیک وزارت کشور گفته بود: ابهامات ما در این جلسه رفع نشد و ما دلیل قانع‌کننده‌ای مبنی بر اینکه درصد خطای شمارش رایانه‌ای کمتر است نیافتیم و این گروه نتوانستند پاسخ قانع‌کننده به ابهامات مطرح از سوی هیات نظارت را بدهند. اما فلاحت پیشه بعد از توافق وزارت کشور و هیات مرکزی نظارت گفت: 14 کارشناس متخصص انفورماتیک با عنوان بازرسین ویژه در کار شمارش آرا به صورت رایانه‌ای نظارت دارند.
کامران دانشجو استاندار تهران در جمع خبرنگاران درباره نحوه شمارش آرا و قطعی شدن آن گفت: کار در حال انجام است. الان در سایت‌ها به صورت رایانه‌ای شمارش انجام می‌شود. شعبی داریم که دستی شمارش می‌کنند و شعب دیگر رایانه‌ای است تا امشب (شنبه شب) که ان‌شاء‌الله به جمع‌بندی بیشتری برسند و بعد نتیجه را اعلام کنند، ولی فعلا به صورت رایانه ای و دستی شمارش صورت می‌گیرد. وی در پاسخ به این پرسش که آیا شمارش ماشینی و دستی هر دو همزمان در یک شعبه انجام می‌شوند، گفت: اجازه دهید جلوتر برویم تا دقیق‌تر بتوانم بگویم. شمارش رایانه‌ای برخی صندوق‌ها با توافق هیات نظارت شروع شده است و اگر شنبه شب هیات نظارت نظر قطعی خود را اعلام کند، ما می‌توانیم بقیه صندوق‌ها را به صورت رایانه‌ای شمارش و با این حساب نتایج قطعی را تا سه یا چهار روز آینده اعلام کنیم.
اعتراض احزاب و ائتلاف‌ها به نحوه شمارش آرا
توافق دیر هنگام وزارت کشور و هیات نظارت بر انتخابات شوراها در خصوص شمارش همزمان آرا به صورت دستی و رایانه‌ای و انتقال صندوق‌های رای به 50 محل تعیین شده ـ خارج از محل اخذ رای ـ موجبات نگرانی احزاب و کاندیداها را فراهم کرد و آنها را به واکنش واداشت. سخنگوی ستاد ائتلاف اصلاح‌طلبان با اشاره به شمارش تعدادی از صندوق‌ها به صورت رایانه‌ای و تعدادی دیگر به صورت دستی گفت: متاسفانه نیروهای ما در حال حاضر سردرگم هستند و منتظریم ببینیم نتیجه آزمایش چه می‌شود. ضمن اینکه نمی‌دانیم محل دقیق صندوق‌ها کجا است. خبرهای ضد و نقیضی در این زمینه می‌شنویم. برخی می‌گویند صندوق‌ها هنوز در فرمانداری است و برخی دیگر می‌گویند در پایگاه‌ها است که امیدواریم هر چه زودتر این ابهام رفع شود. مرتضی حاجی گفت: قبلا به ما گفتند شمارش آرا در این دوره از انتخابات در محل سایت‌های کامپیوتری صورت می‌گیرد و در شعبه‌ها فقط اخذ رای خواهد بود و صندوق‌ها به محل دیگری منتقل می‌شوند. ما نیز ضمن استقبال از این موضوع تاکید کردیم که برای جلوگیری از بروز هرگونه ابهامی ‌ناظرین مان در مسیری که صندوق‌ها به سایت منتقل می‌شوند حضور داشته باشند و بر همین اساس نیز سازماندهی‌های لازم را انجام دادیم اما بعد از ظهر روز جمعه خبر رسید که وضع به سابق بازگشته و شمارش آرا در محل شعبه‌ها انجام خواهد شد. در حالی که نیروهای ما بر این فرض حضور داشتند که پس از خاتمه زمان اخذ رای، صندوق‌ها را به محل شمارش منتقل خواهند کرد و کارشان تمام خواهد شد و امکان ادامه حضورشان تا پایان شمارش آرا برای اکثریت آنها وجود ندارد. سخنگوی حزب اعتماد ملی هم از هیات نظارت بر انتخابات شوراها خواست با شمارش دستی آرا و صیانت از رای مردم، دقت را فدای سرعت نکند. اسماعیل گرامی‌مقدم گفت: طبق آنچه که از هیات‌های نظارت به ما رسیده، آنها باورشان بر این است که با سیستم رایانه‌ای نمی‌توان سلامت شمارش آرا را ضمانت کرد. وی افزود: هیات‌های نظارت از کارشناسان، دانشگاهیان و مجامع فنی دعوت به عمل آوردند تا طرح شمارش آرا توسط رایانه را بررسی کنند ولی به نظر می‌رسد که این مساله از سوی هیات‌های نظارت، نمره قبولی نگرفته است.
گرامی‌مقدم بعد از ظهر دیروز در گفت‌وگوی دیگری اظهار داشت: حزب اعتماد ملی در صورتی که تا چند ساعت آینده خبری از شمارش مرحله به مرحله صندوق‌های انتخابات شوراها به بیرون منعکس نشود، اعتراضات خود را به صورت بیانیه اعلام خواهد کرد. وی افزود: با توجه به اینکه بیش از 17-18 ساعت از پایان انتخابات گذشته، وزارت کشور هیچگونه اطلاعاتی را در خصوص شمارش آرا در اختیار رسانه‌ها و خبرنگاران قرار نمی‌دهد و همین مساله موجب نگرانی گروه‌های اصلاح‌طلب به ویژه حزب اعتماد ملی شده است. گرامی‌مقدم تصریح کرد: حزب اعتماد ملی و اصلاح‌طلبان نگرانند که شمارش آرا در پشت درهای بسته و بدون حضور نمایندگان کاندیداهای اصلاح‌طلب انجام و بدون اطلاع اصلاح‌طلبان نتایج اعلام شود.
انتقاد اصلاح‌طلبان از نامشخص بودن نحوه شمارش آرا در حالی صورت می‌گیرد که مهدی چمران رئیس ائتلاف بزرگ اصولگرایان به ایسنا گفته بود ناظران ما در مکان‌هایی که قرار است شمارش آرا به صورت رایانه‌ای صورت بگیرد، حضور دارند. رئیس شورای شهر با بیان اینکه به اعتقاد خود صاحبنظران شمارش آرا به صورت رایانه ای با سیستم فعلی از شمارش دستی وقت بیشتری می‌گیرد، گفت: با توجه به رایزنی‌های صورت گرفته تصمیم گرفته شد به صورت آزمایشی 50 درصد از شمارش آرا به صورت رایانه ای و 50 درصد به صورت دستی صورت بگیرد و ان‌شاءالله هر کدام که نتیجه سریع‌تر و بهتری داشته باشد در پایان انتخاب شود. چمران در حالی از شمارش رایانه‌ای و دستی آرا ابراز اطمینان می‌کند که 10 نفر از کاندیداهای ائتلاف بزرگ اصولگرایان و خود وی با ارسال نامه‌ای به آقا تقی معاون استاندار و فرماندار تهران، خواستار شمارش دستی آرا شده بودند.