نزاع گازی میان تهران و آنکارا شدت گرفت

یک هیات عالیرتبه ایرانی تا روزهای آینده راهی ترکیه می‌شود. این شاید تازه‌ترین میهمانی میان مقام‌های اقتصادی ایران با مسئولان اقتصادی ـ سیاسی ترک‌ها باشد. البته قرار نیست که هیچ اتفاق تازه‌ای رخ دهد یا ترک‌ها با ایرانی‌ها قرارداد تازه اقتصادی امضا کنند.
بلکه خبرهای رسیده حاکی از آن است که مسئولان اقتصادی ایران در این سفر بیشتر می‌خواهند تا ترک‌ها را از آخرین درخواست خود از مجامع بین‌المللی منصرف کنند. دو روز پیش سمیناری با عنوان ‌«زغال سنگ و انرژی» در ترکیه برگزار شد که مقام‌های ترک با کمی‌عصبانیت در پشت تریبون آن ایستاده‌اند. دکتر حلمی‌گولر ـ وزیر انرژی و منابع طبیعی ترکیه ـ هرچند که در سالن‌های این سمینار با خبرنگاران با گرمی‌سخن می‌گفت اما هر وقت از ایران سخنی به میان می‌آمد با قاطعیت می‌گفت که از مجامع بین‌المللی برای هدایت ایران به سمت پیروی از تعهدات گازی اش کمک می‌گیریم.
به نظر می‌رسد ترک‌ها بسیار جدی شده‌اند. طی روزهای گذشته میزان صادرات گاز ایران به ترکیه کاهش یافته و آنها تا بدین حد دچار عصبانیت شده‌اند. به نظر می‌رسد افزایش سرمای هوا در ایران و به واسطه آن بالا رفتن میزان مصرف گاز در ایران دلیل اصلی این افت صادرات باشد، اما تا به اینجای کار برخی از تحلیلگران می‌گویند که ترک‌ها چنین دلیلی را از سوی ایران قبول نکرده‌اند و نسبت به افت میزان صادرات گاز ایران به ترکیه دچار شک و تردید هستند. به هر حال به نظر می‌رسد پس از این اتفاق جریان دیپلماسی اقتصادی میان تهران و آنکارا فصل تازه‌ای را تجربه کند.
دیروز شرکت بوتاش ترکیه اعلام کرد که کمبود صادرات گاز ایران، از ترکیه جبران می‌شود. با این اتفاق در واقع باید گفت که تهران تا حد زیادی بخشی از بازار صادرات گاز خود را از دست داده است. البته این مساله می‌تواند موجب شادمانی یانکی‌ها شود. یعنی دولتی‌های آمریکا باید از این اتفاق استقبال کنند. چون پیش از این نیز بارها سعی کردند تا جریان گازی ایران و ترکیه را قطع و ورودی گاز به سرزمین ترک‌ها را به سمت دیگری تغییر دهند. این اتفاق در حال حاضر رخ داده است. دیروز روزنامه زمان ترکیه نوشت: اقتصاد ترک‌ها بیش از هر زمان دیگری نیازمند انرژی است. در حال حاضر روس‌ها باید شادمان باشند چون می‌توانند با خیالی آسوده بدون کوچک‌ترین دردسر دیپلماتیک بازار ترک‌ها را در اختیار بگیرند.
‌«مشکلی از بابت کاهش گاز صادراتی ایران نداریم.» این جمله درست عین سخنان گولر است.
وی در آنکارا گفت: ‌«میزان صادرات گاز ایران به ترکیه کاهش یافته ولی با کمبود گاز روبه‌رو نیستیم و در این مورد تدابیر لازم اندیشیده شده است.»
گولر گفت: ‌«میزان صدور گاز ایران به ترکیه کاهش یافته ولی ترکیه با ریسکی در این مورد مواجه نیست.»
وی با اشاره به اینکه در این مورد با ایران در تماس هستند، افزود: ‌«به زودی مخزن گاز زیرزمینی راه‌اندازی خواهد شد و بخشی از کمبود از منابع دیگر تامین می‌شود و افزون بر این، ایران نیز قول‌هایی در این مورد به ترکیه داده است.» گولر تاکید کرد: ‌«هم اکنون ترکیه با مشکلی روبه‌رو نیست.» میزان واردات گاز ترکیه از ایران از اوایل هفته روند رو به کاهش داشته است.
خبرگزاری آناتولی روز گذشته گزارش داد صدور گاز ایران به ترکیه از روز پنجشنبه به 7 میلیون مترمکعب در روز کاهش یافت. این رقم در واقع پایین‌ترین سطح فروش گاز ایران به ترکیه را نشان می‌دهد. با این اتفاق به کلی جریان داد و ستد گاز منطقه‌ای دچار تحولی بزرگ می‌شود. در حال حاضر قرارداد صلح گازی ایران، پاکستان و هند نیز شرایط مطلوبی را تجربه نمی‌کند. پیش از این روس‌ها برای حضور در این پروژه نیز اعلام آمادگی کرده بودند. هرچند که تا امروز هیچ تضمین واقعی به باور تحلیلگران برای اجرایی شدن مثلث صلح گازی وجود ندارد اما کشیده شدن روس‌ها به سمت این پروژه نشان می‌دهد آنها با شل شددن موقعیت تجاری ـ اقتصادی گاز خود در اروپا حالا دیگر بازارهای هدف آسیا را روی سیبل قرار داده‌اند. البته در این ماجرا ضعف دیپلماسی اقتصادی ایران نیز به کمک روس‌ها شتافته است. در حال حاضر شاید قرارداد کمبود گاز صادراتی ایران به ترکیه از طریق روسیه تامین خواهد شد. روزنامه زمان همچنین به نقل از شرکت بوتاش افزود: ایران طی دو هفته اخیر تنها به یک چهارم تعهدات گازی خود در قبال ترکیه عمل کرده است.
میزان صادرات گاز ایران به ترکیه طی دو هفته اخیر به شدت کاهش یافته است و از 27 میلیون متر مکعب به کمتر از 7 میلیون متر مکعب رسیده است.
یک مقام آگاه شرکت بوتاش در این باره معتقد است: میزان واردات گاز ترکیه از شرکت گاز پروم روسیه از 27 میلیون به بیش از 34 میلیون متر مکعب افزایش خواهد یافت. تا زمانی که ایران میزان صادرات گاز خود به ترکیه را افزایش دهد، روسیه کمبود گاز آنکارا را تامین خواهد کرد. ایران به طور رسمی‌کاهش چشمگیر دمای هوا و مشکلات فنی را مهم‌ترین علت کاهش صادرات گاز به ترکیه اعلام کرده است اما ترکیه معتقد است، ترانزیت گاز ایران را به علت پایین بودن کیفیت از ماه اکتبر تاکنون متوقف کرده است.
ترکیه به همین خاطر قصد دارد قرارداد خرید گاز از ایران را به علت پایین بودن کیفیت گاز و عمل نکردن تهران به تعهدات خود، در دادگاهی بین‌المللی مطرح کند. با این حساب باید گفت که دعوای گازی تهران و اسلام‌آباد تندترین روزهای خود را پشت سر می‌گذارد. به عبارتی حداقل در اسلام آباد تحلیلگران و کارشناسان رسانه‌های خبری به گونه‌ای صحبت می‌کنند که می‌توان رویارویی ایران با ترکیه را به یک نزاع تند گازی تعبیر کرد. این مساله را می‌توان از نحوه سخن گفتن وزیر انرژی ترکیه نیز استناد کرد. او در سمینار روز جمعه گفت که ما هیچ نیازی به گاز ایران نداریم. البته همه تحلیلگران می‌دانند این ادعای گولر بیشتر یک شوخی دیپلماتیک است چون در شرایط فعلی صدور گاز ایران به ارمنستان اجرایی‌ترین پروژه فروش گاز ایران به کشورهای خارجی می‌باشد. قرار است تا دو ماه دیگر به صورت آزمایشی گاز ایران راهی ارمنستان شود اما بدون شک این احتمال وجود دارد که نزاع گازی با ترک‌ها این قرارداد را نیز تحت تاثیر قرار دهد. البته روز پیش مدیرعامل شرکت ملی گاز ایران گفت که تغییر میزان صادرات گاز ایران به ترکیه با توافق دو طرف صورت گرفته است اما اظهارنظر مقام‌های ترک درست در جهت این ادعای مسئولان ایرانی قرار دارد.
سیدرضا کسایی‌زاده درباره علت کاهش صادرات گاز به ترکیه اظهار داشت: در فصل زمستان برداشت یا ارسال گاز به دلیل افزایش مصارف داخلی کاهش پیدا می‌کند و این روند از سال‌های گذشته ادامه دارد.
وی تصریح کرد: در مواردی که صادرات گاز کاهش می‌یابد، هماهنگی‌های لازم به عمل می‌آید و قرارداد سال‌هاست که باز است و در دیوان داوری لاهه نیز مطرح بوده است. به هرحال علی‌رغم این رویکرد مدیرعامل شرکت ملی گاز، درخواست ترک‌ها از یک مرجع بین‌المللی برای میانجیگری به صورت جدی توسط مقام‌های آنکارا دنبال می‌شود. به نظر می‌رسد تا روزهای آینده خبرهای نه چندان خوبی از این بابت حوزه انرژی ایران را در بر بگیرد.
جالب اینجاست که چند روز پیش بانک جهانی در گزارشی نوشت که اتلاف گاز در ایران 3 برابر میزان صادرات آن به ترکیه است. در گزارش بانک جهانی آمده است که سالانه 3/13 میلیارد متر مکعب گاز معادل 3 برابر گاز صادراتی ایران به ترکیه از میادین گازی این کشور اتلاف شود. هر سال 32/4 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی از ایران راهی ترکیه می‌شود. با این حساب می‌توان گفت که ایران تا حد زیادی به دلیل فقدان عملکرد صنعتی مناسب باید شرایط سقوط روابط دیپلماتیک را نیز تحمل کند. اگر این اتلاف منابع کنترل می‌شد شاید امروز بازار ترکیه به اقتصاد روسیه نمی‌رسید.