اوپک گازی مانعی برای انحصار انرژی

تاسیس سازمان کشورهای صادرکننده گاز(اوپک گازی) ایده‌ای است که از سال‌ها پیش بارها از سوی مسئولان جمهوری اسلامی مطرح شده و رهبر معظم انقلاب اسلامی نیز اخیرا در دیدار «سرگلی ایوانف» وزیر دفاع روسیه با ایشان بر این موضوع تاکید فرمودند.
ایران و روسیه که از یکسو مخالف توسعه هژمونی غرب در جهان هستند و از سوی دیگر نزدیک به نیمی از ذخایر گاز را دارا هستند می‌توانند این خواسته را محقق سازند. با توجه به موقعیت روسیه در بازار انرژی جهان و شرایط کنونی کشورمان به دلیل فشارهای غرب، می‌توان گفت که تهران و مسکو برای تحقق چنین طرحی اختلاف نظر چندانی ندارند و استقبال ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه از این طرح مهر تاییدی بر این گفتار است.
کارشناسان بر این باورند از آنجا که آمریکا و اتحادیه اروپا ازمصرف‌کنندگان عمده انرژی در جهان هستند و از سوی دیگر تاسیس اوپک گازی، نفوذ غرب را در روند قیمت‌گذاری‌ها کاهش خواهد داد، این کشورها با حتی تفکر ایجاد چنین نهاد بین‌المللی واکنش منفی از خود نشان خواهند داد، هر چند واشنگتن با توجه به شرایط کنونی خود در عرصه بین المللی در صدد خشمگین کردن روسیه نیست و تلاش می‌کند حتی جایگاهی در نظام بین‌الملل برای مسکو قائل شود.
مقاله‌نویس یک روزنامه چاپ مسکو درباره تشکیل این نهاد می‌گوید: با وجود این که به نظر کارشناسان، طرح تشکیل اوپک گازی از سوی ایران تا حدی برای تاثیرگذاری سیاسی صورت گرفته و این ایده در آینده نزدیک قابل تحقیق نیست‌، ولی مطرح شدن مکرر آن در سطح مسئولان ایران و حمایت مقامات عالی‌رتبه روسیه حاکی از آن است که کشورهای صادرکننده گاز سرانجام آن را به تحقیق خواهند رساند.
در حالی که وزیر انرژی و صنایع روسیه در سفر اواخر سال گذشته میلادی به الجزایر، ایجاد سازمانی متشکل از صادرکنندگان گاز را رد کرده بود ولی موضع‌گیری مثبت بعدی مقامات این کشور گواه حمایت قاطع مسکو از چنین ایده‌ای است. در این ارتباط روزنامه کامرسانت نوشت: ایران و روسیه تا سال 2012 در زمینه صادرات گاز با یکدیگر رقابت خواهند داشت و در این مدت کارتل گازی می‌تواند به عنوان ائتلافی برای اهداف سیاسی تشکیل شود.
به عقیده کارشناسان از آنجا که غیر از ایران و روسیه، منابع انرژی غالب کشورها در انحصار آمریکاست، این کشور موانع شدیدی در تحقق این طرح ایجاد خواهد کرد.
به گزارش ایرنا، کشورهای غربی و مصرف‌کنندگان عمده انرژی حتی بعد از تاسیس سازمان کشورهای تولیدکننده نفت (اوپک) تلاش زیادی بکار بستند تا آن را ناکارآمد وانمود کنند و به دلیل تسلط بر اکثر کشورهای عضو تا حدودی در روند قیمت‌گذاری‌ها دخالت کرده است. دلیل دیگر مخالفت غرب و کشورهای مصرف‌کننده انرژی بالا بودن قیمت نفت است و قطعا تشکیل اوپک گازی نقش کشورهای مصرف‌کننده را در تعیین قیمت کاهش خواهد داد و کشورهای تولیدکننده ابتکار عمل بیشتری در تعیین قیمت گاز خواهند داشت.
انرژی موضوع بسیار مهمی است و به دلیل ارایه این پیشنهاد از سوی ایران در صورت تحقق، قدرت چانه‌زنی تهران را در مورد مسایل بین‌المللی افزایش می‌دهد اما چون انرژی برای غرب در اولویت اول است قطعا تلاش می‌کند که این مهم صورت نگیرد. غرب به خوبی می‌داند که تشکیل اوپک گازی از نظر اقتصادی و سیاسی برای ایران و روسیه منافعی دارد و قدرت چانه‌زنی‌های سیاسی هر دو کشور را در سطح جهان بالا خواهد برد. تشکیل اوپک گازی علاوه بر منافع سیاسی در جهان، بر اقتصاد کشور نیز تاثیر بسزایی دارد و طبیعی است که اگر روند قیمت‌گذاری‌ها جهت مشخصی داشته باشد و بتوانیم در تعیین قیمت‌ها نقش داشته باشیم، در آمد کشور افزایش خواهد یافت.
اطمینان در خصوص درآمد نوعی بیمه است و کسب درآمد از این طریق و همراه با یک شیب‌ آرام افزایش درآمدی کمک زیادی در زمینه کارهای عمرانی به کشور می‌کند. با توجه به وضعیت انرژی و گران شدن نفت و مهمتر از آن بحث تمیز بودن گاز به عنوان یک انرژی که آلودگی آن به مراتب کمتر از متشقات نفت است، این پیشنهاد می‌تواند شکل عملی به خود بگیرد.
ایران، روسیه، قطر و قرقیزستان می‌توانند با ایجاد کارتلی مانند اوپک، بر روی قیمت گاز در سطح بین‌المللی تاثیرگذار باشند. بیش از 41 درصد ذخایر گاز جهان در کشورهای خاورمیانه و 32 درصد در روسیه، ترکمنستان، ازبکستان و قزاقستان قرار دارد.
الجزایر نیز یکی از کشورهای عمده دارنده گاز در جهان است که می‌تواند در این نهاد نقش بسزایی ایفا کند. بر اساس آمارهای رسمی، در حال حاضر ظرفیت تولید گاز طبیعی این کشور 62 میلیارد متر مکعب است و تا چهار سال دیگر به 85 میلیارد متر مکعب افزایش خواهند یافت. هم اکنون 20 درصد نیاز آمریکا به گاز طبیعی و 60 درصد نیاز بازارهای هر یک از دو کشور اسپانیا و ایتالیا را الجزایر تامین می‌کند. ایران به دلیل برخورداری از ذخایر پارس جنوبی، دومین کشور دارای ذخایر گازی جهان محسوب می‌شود اما متاسفانه در زمینه تولید گاز، در رتبه ششم قرار داریم و کشورهایی چون الجزایر و نروژ در سطح بالاتری قرار دارند.
کارشناسان سوخت‌های فسیلی بر این باورند که باید با بررسی شرایط کنونی فرصت‌ها و چالش‌های سرمایه‌گذاری به ویژه سرمایه‌گذاری خارجی در منابع انرژی فسیلی در خاورمیانه به عنوان منطقه در بردارنده دو سوم ذخایر نفتی جهان و به خصوص منطقه خلیج‌فارس نگاه دقیق داشت. به هر روی پیشنهاد اوپک گازی در شرایط کنونی جهانی و منطقه‌ای می‌تواند کشورهای غربی را به تامل و تفکر وادار کند و از سوی دیگر تحقق این امر جایگاه ایران را در کنار برخی کشورهای قدرتمند به مراتب مقدرتر نشان دهد.