گزارش البرادعی بازتاب داخلی و خارجی

جرج بوش رئیس جمهور آمریکا بلافاصله پس از انتشار گزارش محمد البرادعی درباره برنامه هسته ای ایران گفت آرزویش این است که موضوع هسته ای ایران به شیوه های مسالمت آمیز و دیپلماتیک حل و فصل شود. به گزارش رویترز وی که در کاخ سفید میزبان الهام علی اف رئیس جمهور آذربایجان بوده، به وی اطمینان داده است که خواهان حل و فصل مسالمت آمیز موضوع ایران است. مدیرکل IAEA دیروز گزارش خود را همزمان در وین و نیویورک منتشر کرد و طی آن بدون اشاره به پیشرفت های بسیار بزرگ حاصل آمده تلاش کرد موضوع عدم اجرای پروتکل الحاقی و فراهم نیاوردن دسترسی های شفاف ساز توسط ایران را بسیار حساس جلوه دهد به طوری که در گزارش البرادعی همین موضوع دلیل ناتوانی آژانس از تایید عدم وجود مواد یا فعالیت های اظهار نشده، قلمداد شده است. انتشار این گزارش واکنش های متعددی را در میان کشورهای مختلف درگیر در موضوع پرونده هسته ای ایران برانگیخت که مضمون اصلی همه آنها تاکید بر لزوم یافتن راه حلی دیپلماتیک است. در این میان تنها آمریکایی ها تلاش کردند چنین وانمود کنند که با وجود این گزارش شرایط برای اعمال فشار بیشتر به ایران مهیاست. پس از جرج بوش، جان بولتون سفیر ایالات متحده در سازمان ملل گزارش البرادعی را سندی دانست که نشان می دهد ایران درخواست های شورای امنیت را عملی نکرده، با بازرسان سازمان ملل همکاری کافی به عمل نیاورده و لذا برنامه اش «تهدید آشکار» صلح و امنیت بین المللی محسوب می شود. این خبر را شبکه الجزیره به نقل از بولتون مخابره کرد. در حالی که به گزارش آسوشیتدپرس از وین بولتون در گفت وگوی تلفنی با این خبرگزاری گفته است قطعنامه ای درباره ایران در حال تدوین است اما در آن حرفی از تحریم ایران به میان نخواهد آمد.
به گزارش این خبرگزاری بولتون گفت: «هم اکنون طرحی برای ارایه به شورای امنیت در دست است که تهران را ملزم به تمکین به درخواست های شورای امنیت برای توقف برنامه غنی سازی آن می کند.» وی افزود: «قطعنامه در شرایط کنونی خواستار تحریم ایران نخواهد شد اما می تواند براساس اصل هفتم منشور سازمان ملل تدوین شود.»
بولتون تاکید کرد: «نخستین قطعنامه ساده و صریح خواهد بود و تقاضای ماه گذشته درباره ضرورت تعلیق غنی سازی و همکاری کامل با بازرسان آژانس بین المللی انرژی اتمی را الزام آور می کند.» وی تصریح کرد: «ما به ایران فرصت کوتاهی خواهیم داد تا تمکین کند.» وی خاطرنشان کرد: «اگر ایران تمکین نکند آنگاه اقدام بعدی را دنبال می کنیم که تحریم های هدفمند از جمله این اقدامات خواهد بود.»
«آلخاندرو ولف» معاون بولتون هم به خبرگزاری کیودو گفته است آمریکا امیدوار است شورای امنیت تا پایان ماه می درباره ایران اقدام کند.
با این وجود هنوز روشن نیست آمریکایی ها برای مخالفت های قاطعی که در شورای امنیت از جانب روسیه، چین و تا حدودی آلمان برای اعمال تحریم علیه ایران وجود دارد چه تدبیری اندیشیده اند. به نظر می رسد تنها راه پیش رو همچنان گفت وگو و رایزنی بیشتر است که البته دلیلی وجود ندارد نتیجه آن بهتر از گفت وگوها و رایزنی های قبلی باشد. آنچنانکه «نیکلاس برنز» معاون کاندولیزارایس اعلام کرده روز سه شنبه 9 می (19 اردیبهشت) وزرای خارجه گروه 1+5 گردهم خواهند آمد تا درباره اقدامات بعدی گفت وگو کنند.
در همین حال به گزارش رویترز «جان مک کین» سناتور جمهوری خواه از آریزونا روسیه و چین را تهدید کرد در صورت مقاومت در مقابل تحریم ایران روابط آنها با آمریکا به هم خواهد خورد. به دنبال این اخبار، «جک استراو» وزیر خارجه انگلستان هم پس از انتشار گزارش مدیرکل IAEA عدم همکاری ایران را بسیار جدی خواند و اعلام کرد از شورای امنیت خواهد خواست فشار به ایران را افزایش دهد.
موضع روسیه، چین و آلمان
بلوک مخالف با جایگزین شدن دیپلماسی با اقدامات غیردیپلماتیک در شورای امنیت که شامل 3 کشور چین، روسیه و آلمان است، برخورد محتاطانه ای با گزارش البرادعی در پیش گرفته است. خبرگزاری فرانسه گزارش داد «سرگی کیسلیاک» معاون وزیر امورخارجه روسیه اعلام کرده است کشورش گزارش البرادعی را به دقت و آرام بررسی می کند و آنگاه موضع خود را اعلام خواهد کرد.
از سوی دیگر «کنستانتین کوساچف» رئیس کمیته امور خارجی دومای روسیه نیز به AP در مسکو گفت: بعید است در قطعنامه شورای امنیت گزینه تحریم یا حمله نظامی مطرح شود. با این وجود وی هشدار داد در صورتی که ایران به عدم متابعت ادامه دهد بعید نیست بحث تحریم مطرح شود. از سوی دیگر «وانگ گوانگیا» سفیر چین در سازمان ملل اعلام کرد بحث از تحریم ایران را سازنده نمی داند. به گزارش رویترز وی گفت: شورای امنیت باید به ابزارهای بهتری بیندیشد. همچنین «فرانک والتر اشتاین مایر» وزیرخارجه آلمان هم در دیدار با یوسف بن علوی همتای عمانی خود اعلام کرد فقط راه حل دیپلماتیک می تواند مسئله را حل کند.
به گزارش شین هوا از برلین وی به وزیر خارجه عمان اطمینان داد در شرایط کنونی خطر تقابل نظامی با ایران وجود ندارد.
ارزیابی مقامات ایرانی از گزارش البرادعی
معاون امور بین الملل سازمان انرژی اتمی کشورمان خاطرنشان کرد: گزارش البرادعی به طور کلی حاوی نکات منفی نیست و نشان می دهد که آژانس هنوز ظرفیت لازم را برای بررسی مسایل هسته ای ایران دارد.
به گزارش ایسنا، دکتر محمد سعیدی، معاون امور بین الملل سازمان انرژی اتمی کشورمان شب گذشته با اشاره به گزارش محمد البرادعی، مدیرکل آژانس بین المللی انرژی اتمی گفت: بخش اول گزارش به پیشرفت ها در فعالیت های هسته ای ایران و همکاری ها از ماه مارس تا مقطع فعلی اشاره می کند.
وی با اشاره به این که البرادعی در گزارش خود به ملاقاتش در تهران با مقامات کشورمان پرداخته است، گفت: هم چنین نامه ایران که پنجشنبه گذشته به آژانس ارایه شد، در این گزارش آمده است.
معاون امور بین الملل سازمان انرژی اتمی با اشاره به این نامه تصریح کرد: بر این اساس ایران آماده است طبق قوانین و مقررات بین المللی همکاری های خود با آژانس را ادامه دهد، مشروط بر آن که مسئله هسته ای ایران در شورای حکام آژانس باقی بماند، چرا که دلیلی برای خارج شدن بحث از آژانس وجود ندارد. هم چنین ایران اعلام آمادگی کرده است که همه مسایل باقی مانده را در مسایل هسته ایش در جدول زمانبندی تنظیم و در ظرف سه هفته این جدول را با مشارکت بازرسان آژانس به دست آورد.
سعیدی گفت: ما اعلام آمادگی کرده ایم چند سوال باقی مانده را در پرونده هسته ای مان حل و فصل کنیم که البته این موارد از نظر ما بی اهمیت هستند.
وی با اشاره به بخش دیگری از گزارش البرادعی خاطرنشان کرد: این گزارش تاکید کرده است که همه مواد هسته ای ایران توسط آژانس حسابرسی شده است.
معاون امور بین الملل سازمان انرژی اتمی با تاکید بر این که مسئله راستی آزمایی از مواد هسته ای و فعالیت های هسته ای دیگر مهم ترین مسایل از نظر آژانس هستند، گفت: آژانس از مواد هسته ای ایران و فعالیت های دیگر به طور کلی راستی آزمایی کرده و این مسئله را تایید می کند.
سعیدی همچنین خاطرنشان کرد ایران اعلام کرده بود در صورتی که مسئله هسته ایش به شورای حکام بازگردانده شود، همکاری هایش با آژانس تحت پروتکل الحاقی را از سر می گیرد.
عضو تیم مذاکره کننده هسته ای ایران با اشاره به ارزیابی البرادعی از فعالیت های هسته ای ایران، گفت: البرادعی تصریح کرده است که آژانس در شرایطی نیست که بتواند نسبت به فعالیت های ایران داوری کند و تاکید کرده است نیاز دارد اقدامات اعتمادساز بیشتری از سوی ایران انجام شود.
سعیدی همچنین در بخش دیگری از گفت وگوهایش با تلویزیون تاکید کرد: گزارش البرادعی نشان می دهد شورای امنیت مسیری کاملا اشتباه و منحرف کننده در بحث هسته ای ایران است.
معاون امور بین الملل سازمان انرژی اتمی در پایان با اشاره به ملاقات رئیس سازمان انرژی اتمی کشورمان با البرادعی که اواخر هفته گذشته انجام شد، گفت: البرادعی معتقد بود که موضوع هسته ای ایران باید در چارچوب آژانس و از آن طریق حل و فصل شود.
ظریف: همکاری و تقابل جمع نمی شود
سفیر ایران در سازمان ملل متحد گفت: «اکثریت جامعه جهانی معتقد است به منظور بقای پیمان منع گسترش تسلیحات هسته ای، باید به حقوق امضاکنندگان آن احترام گذاشته شود.»
محمدجواد ظریف روز گذشته در گفت وگو با شبکه خبری پی بی اس تصریح کرد: «ما بسیار روشن اعلام کرده ایم که ایران خواستار دستیابی به برنامه تسلیحات هسته ای نیست. این مسئله منافع راهبردی ما را تامین نمی کند.»
وی که پس از انتشار گزارش محمد البرادعی مدیرکل آژانس درباره ایران سخن می گفت، افزود: «ما می دانیم آژانس از طریق همکاری قادر به راستی آزمایی تعداد زیادی از مسائل باقیمانده است و ایران آماده صدور مجوز برای آژانس بین المللی انرژی اتمی به منظور دستیابی به نتیجه قطعی درباره برنامه (هسته ایش) است.»
سفیر ایران در سازمان ملل تاکید کرد: «ما اعلام کرده ایم همکاری و تقابل نمی تواند یک جا قرار بگیرد و ایران فرصتی را فراهم کرده است که اگر آمریکا و کشورهای غربی که در حال همکاری با آمریکا هستند، تقابل را می خواهند، نباید از ایران انتظار داشته باشند از تعهدات قانونی خود خارج شده و در زمینه هایی همکاری کند که مجبور به انجام آن نیست.»
وی افزود: «ایران درهای تاسیسات خود را به روی آژانس باز کرده و تاکنون به دو هزار نفر روز بازرس اجازه بازرسی در ایران را داده است.»
سلطانیه: گزارش البرادعی معمولی است
نماینده ایران در آژانس بین المللی انرژی اتمی، گزارش محمد البرادعی را درباره برنامه هسته ای ایران گزارشی معمولی دانست که در آنها تنها روند رسیدگی به این مسئله تشریح شده است.
علی اصغر سلطانیه پس از ارائه گزارش هشت صفحه ای البرادعی در گفت وگو با خبرنگار واحد مرکزی خبر در وین، ارجاع پرونده هسته ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل را اشتباه تاریخی غرب دانست و بر جایگاه آژانس در حل این مسئله تاکید کرد.
وی گفت درصورتی که روند رسیدگی به پرونده هسته ای ایران به حالت عادی و به آژانس بازگردد ایران آماده است از طریق همکاری های داوطلبانه ای که لزوما در چارچوب پادمان نخواهد بود، به حل مسایل باقی مانده کمک کند.
ارزیابی کلی گزارش البرادعی5 بند زیر در گزارش محمد البرادعی تحت عنوان ارزیابی کلی از پرونده هسته ای ایران آمده است. کیهان این بندها را جهت اطلاع خوانندگان خود منتشر می کند و به زودی متن کامل گزارش را هم در معرض قضاوت خوانندگان قرار خواهد داد.
33- تمام مواد هسته ای اعلام شده از سوی ایران به آژانس مورد حسابرسی قرارگرفته است. جدای مقادیر اندک که پیشتر به شورای گزارش شد، آژانس هیچ ماده هسته ای اعلام نشده دیگری را در ایران نیافته است. با این حال همچنان شکاف هایی در اطلاعات آژانس درباره گستره و محتوی برنامه سانتریفوژ ایران وجود دارد، به این علت و به علت دیگر شکاف ها در اطلاعات آژانس از جمله نقش نظامی ها در برنامه هسته ای ایران، آژانس قادر نیست در تلاش هایش برای ارایه ی تضمین درباره فقدان ماده و فعالیت اعلام نشده هسته ای در ایران پیشرفتی داشته باشد.
34- پس از سه سال تلاش آژانس برای روشن کردن تمام جنبه های برنامه هسته ای ایران خلاءهای موجود در اطلاعات همچنان باعث نگرانی است. اگر قرار است آژانس درک کاملی از 02 سال فعالیت هسته ای اعلام نشده ایران داشته باشد، هر پیشرفتی در این خصوص به شفافیت و همکاری فعال ایران نیاز دارد. شفافیتی که فراتر از معیارهای تشریح شده در موافقتنامه پادمان و پروتکل الحاقی باشد. ایران به تسهیل اجرای توافقنامه پادمان ادامه می دهد و تا فوریه 6002 به صورت داوطلبانه به گونه ای که گویا پروتکل الحاقی را به مورد اجرا گذاشته این همکاری را انجام داده است. تا فوریه 6002 ایران همچنین با برخی اقدامات مورد تقاضای آژانس برای شفاف سازی موافقت کرده که از جمله آن دسترسی به سایت های نظامی بود. اقدامات شفاف ساز بیشتر شامل دسترسی به اسناد، تجهیزات دارای کاربرد دو گانه و افراد مرتبط همچنان برای آنکه آژانس قادر باشد به راستی آزمایی گسترده و ماهیت برنامه ی غنی سازی ایران، هدف و استفاده از تجهیزات و مواد دارای مصارف دوگانه ی خریداری شده به وسیله PHRC و مطالعات نسبت داده شده ای که می تواند بعد هسته ای نظامی داشته باشد، بپردازد، لازم است.
35- متاسفانه، آن معیارهای شفاف سازی هنوز در دسترس قرار نگرفته است. با تصمیم ایران برای توقف اجرای مشروط پروتکل الحاقی و محدود کردن راستی آزمایی آژانس به اجرای موافقنامه پادمان ها، توانایی آژانس برای حصول پیشرفت در روشن ساختن این مسایل و تایید فقدان مواد و فعالیت های هسته ای اعلام نشده بیشتر محدود خواهد شد و دسترسی آژانس به فعالیت هایی که مواد هسته ای را شامل نمی شود (نظیر دسترسی به جداسازی ایزوتوپ با استفاده از لیزر و تولید اجزای حساس چرخه ی سوخت هسته ای) محدود خواهد شد.
36- در حالی که نتایج فعالیت های پادمانی آژانس ممکن است به ماهیت و گستره معیارهای اعتمادسازی که شورا از ایران می خواهد اتخاذ کند، تاثیر بگذارد، اهمیت دارد خاطرنشان شود که الزامات پادمانی و معیارهای اعتمادسازی متفاوت، متمایزند و قابل جایگزینی نیستند. اجرای معیارهای اعتمادساز جایگزینی برای اجرای کامل همواره الزامات پادمانی نیست. در این چارچوب، اهمیت دارد ذکر شود که قضاوت پادمانی و نتیجه گیری آژانس در مورد ایران مانند همه موارد دیگر مبتنی است بر اطلاعات قابل راستی آزمایی در دسترس آژانس و بنابراین ضرورتا به فعالیت های هسته ای گذشته و کنونی محدود می شود. آژانس نمی تواند درباره پایبندی آینده و یا نیات قضاوت کند، یا به نتیجه برسد.
37- آژانس تحقیقش از همه مسایل باقی مانده مربوط به فعالیت های هسته ای ایران را دنبال خواهد کرد و مدیرکل به طور مقتضی به ارایه گزارش ادامه خواهد داد.