امام(ره)، فرهنگ و مدیریت جهادى

فرهنگ جهادى، طریقتى نوین
قل انما اعظکم بواحده ان تقوموالله مثنى و فردى
در نخستین صبحگاهان پیروزى انقلاب شکوهمند اسلامى که نسیم تحول سرافرازى و آبادانى ملت و کشور وزیدن گرفت و بیرق استقلال و آزادى بر بامسراى این دیار به اهتزاز درآمد، جهادگر بزرگ امت ما- خمینى کبیر- بانگ سازندگى و نوسازى سر داد و فریاد برآورد که «خرابى ها زیاد هست و ما باید به همت ملت آن خرابى ها را ترمیم کنیم ... همه قشرهاى ملت، زن و مرد، پیر و جوان، دانشگاهى و دانشجو ، مهندسان و متخصصان، شهرى و دهاتى، همه با هم باید تشریک مساعى کنند و این ایران را که خراب شده است، بسازند... و سازندگى و جهادسازندگى را شروع کنند» این فرمان آغازى بود بر طریقتى نوین به نام «فرهنگ جهادى» که با دم مسیحایى خورشید جماران پى ریزى شد و طى سالیانى چند، در پیچ و خم حوادث و رویدادهاى بیشمار انقلاب و در عرصه ها و میادین مختلف خدمت رسانى به مناطق محروم و دفاع مقدس و در کوران عداوت هاى ضد انقلاب و شهید و مجروح شدن جمعى از جهادگران شجاع، این فرهنگ نوین سازمانى، چنان تکوین، تکمیل و صیقل یافت که متمایز و برتر از همه فرهنگ هاى سازمان هاى سنتى و وارداتى و ناکارآمد پیشین گردید.
عناصر اساسى فرهنگ جهادى
فرهنگ جهادى بر سه عنصر کلى و اساسى استوار است که بدون این عناصر شاکله آن از میان مى رود.
این عناصر عبارتند از:
اول)عشق به ارزش هاى مقدس اسلام ناب محمدى، اسلامى که به رغم امام راحل غرب و در رأس آن امریکاى جهانخوار و شرق در رأس آن شوروى جنایتکار را به خاک مذلت خواهد نشاند که خوشبختانه شوروى سابق چنین شد و امریکا نیز چنین خواهد شد. اسلامى که پرچمداران آن پابرهنگان و مظلومین و فقرا هستند و دشمنان آن ملحدان و کافران و سرمایه داران و پول پرستانند. اسلامى که طرفداران واقعى آن همیشه قدرتمندان و مقدس نمایان بى هنرند. در فرهنگ جهادى، اسلام راستین، اسلام ناب محمدى است و به لحاظ همین ویژگى است که حضرت امام(ره) خطاب به حاملان این فرهنگ مى فرمایند: «فرزندان عزیز جهادى ام! به تنها چیزى که باید فکر کنید به استوارى پایه هاى اسلام ناب محمدى ( ص) است.»
دوم) عشق به امام و ولایت، در تار و پود فرهنگ جهادى، اطاعت از امام(ره) و ولایت موج مى زند و چنان شور و نشاطى در وجود جهادگران ایجاد مى کند که چون رایحه دل انگیز جنه المأوى شیفتگانش را مجذوب خود مى نماید، به طورى که با هر فرمان او سر از پا نشناخته و چون پیروان موساى کلیم به هر بحر و بر پرخطرى پا مى نهند. از سازندگى روستاها و سنگرسازى دفاع مقدس و بازسازى مناطق جنگ زده گرفته تا خطه هاى سیل زده، زلزله زده و محروم، واقصى نقاط دورافتاده، عرصه گام هاى مستحکم و سازنده آنان است.
براستى که تعبیر دلنشین «از تو به یک اشاره ، از ما بسر دویدن» مصداق بارز چنین فرهنگى است چنانکه رهبر معظم انقلاب نیز بر این نکته تصریح فرموده اند که جهادگران عاشق امامند و رگ جانشان به امید وصل است به همین علت بود که حضرت امام(ره) از همان ابتدا نماینده اى از سوى خود در میان جهادگران تعیین کردند که نقش اساسى در برقرارى ارتباط متقابل و استحکام و استمرار فرهنگ جهادى ایفا نموده است.
سوم) عشق به خدمتگزارى خالصانه، بدون شک شیفتگى به اسلام ناب و ولایت بسترساز عشق دیگرى است که همان «خدمتگزارى به مردم» مى باشد چراکه در فرهنگ جهاد، کار نه فقط یک وظیفه هدف ادارى، بلکه امرى مقدس و عبادى شمرده مى شود. در حقیقت فلسفه اجرایى همه سیاست ها، طرح ها، برنامه ها و پروژه هاى سازمانى در فرهنگ جهاد خدمت خالصانه و صادقانه به مردم، خصوصاً محرومان و مستمندان است. به همین سادگى در فرهنگ جهاد، خدمت خالصانه به بندگان خدا و رفع مشکلات و مصائب آنان و تأمین نیازهاى اساسى شان عبادت محسوب مى گردد.
چنان که کارنامه درخشان این فرهنگ حاکى از آن است که وجب به وجب نقاط دور افتاده و ناشناخته و محروم این مرز و بوم مزین به تلاش و پیکار جهادگران مى باشد، به طورى که ستمدیدگان و خان گزیده ها و روستائیان عزیز هنوز خاطرات خوش آن دوران را در محافل خود زمزمه مى کنند.براستى چه زیبا امام بزرگوار در آخرین پیام خود، عنصر خدمتگزارى جهادگران را توصیف کرده است: «عشق جهاد در خدمت به اسلام و مردم، چشم دل عشاق خدمت به دین و مردم را روشن نموده است. شجاعت دلیرمردان و شیرزنان جهادى مان در جهادمان علیه کفر و بیداد زبانزد خاص و عام است. وسعت دامنه گذشت و ایثار مردان و زنان جهاد، جنگ و صلح، بزرگ و کوچک، فقیر و غنى این مرز و بوم را فرا گرفته است.»
جهت‌گیرى‌هاى بنیادى فرهنگ جهادى
براساس رهنمودهاى حضرت امام(ره)، دو جهت گیرى اساسى براى فرهنگ جهادى وجود دارد که جهادگران مى بایست همه فعالیت ها و برنامه هاى خود را معطوف به آن دو نمایند.
۱- جهت‌گیرى اعتقادى: در عرصه اعتقادى، فرهنگ جهاد در مسیر استوار کردن و ترویج و تحکیم اسلام ناب محمدى (ص) پیش مى رود. تا آنجا که حضرت امام(ره) خطاب به فرزندان جهادى خود مى فرمایند به تنها چیزى که باید فکر کنید استوارى پایه هاى اسلام ناب محمدى (ص) است. به همین علت امام بزرگوار کراراً حاملان فرهنگ جهاد را توصیه به خودسازى، اخلاص در کارها، جهاد با نفس و پرهیز از انحراف نموده اند. بنابراین جهت گیرى اعتقادى، مهمترین نوع جهت گیرى در فرهنگ جهادى است و معیار اصلى سنجش ارزشى بودن و قداست فعالیت ها و هر نوع رفتار سازمانى به حساب مى آید.
۲- استقلال واقعى: حضرت امام(ره) همواره بر بریدن رگه هاى وابستگى به خارج و خودکفا کردن کشور، که همان استقلال واقعى است، بخصوص در بخش کشاورزى و امنیت غذایى تأکید نموده اند. در حقیقت امام راحل سمت و سوى همه سیاست ها و برنامه هاى فرهنگ جهادى را از بعد اجرایى، تنها و تنها نیل به خودکفایى و استقلال مى داند نه چیز دیگر. چنانکه در آخرین پیام خود خطاب به جهادگران فرموده اند: «امیدوارم که از سیاست صحنه هاى سخت نه شرقى، نه غربى، جمهورى اسلامى عبور کنید که اگر ایران را بر پایه استقلال واقعى پایه ریزى نکنیم، هیچ کارى نکرده ایم.» در جاى دیگر مى فرمایند: «ما باید خودکفا بشویم در همه چیز، منجمله در قضیه کشاورزى» و باز در جاى دیگر تأکید مى کنند: «مسئله کشاورزى در کشور ما در رأس امور است. بحمدالله مملکت از نظر منابع طبیعى، همه چیزش خوب است. آب و زمین خوب دارد و مردمش آگاه و در فکر کشاورزى هستند» و «آن عده اى که مى گویند از نظر کشاورزى نمى شود خودکفا شد، اطلاع دقیق ندارند»، بطوریکه «ایران مى تواند یکى از استان هایش مال خودش را کفاف بدهد و مابقى صادر شود.» 
بایسته‌هاى فرهنگ جهاد
حال باید دید چگونه مى شود هم عناصر اساسى فرهنگ جهاد را حفظ نمود و هم جهت گیرى هاى اعتقادى و اجرایى آن را جامه عمل پوشاند. به این منظور نیز مى توان با کنکاش در گلشن اندیشه هاى پرفیض امام راحل بایسته هاى زیادى را استخراج و به عنوان ملزومات فرهنگ جهادى ارائه نمود، که بى تردید جهادگردان یا حاملان این فرهنگ تنها با تمسک به این بایسته ها مى توانند، هم بر توفیقات اعتقادى خود، یعنى استوارى پایه هاى اسلام ناب محمدى(ص) بیفزایند و هم توفیقات اجرایى خود را که نیل به استقلال و خودکفایى است، افزایش دهند. برخى از این بایسته ها از منظر امام(ره) عبارتند از:
۱- توجه داشتن به خدا و اخلاص در کارها
۲- خودسازى و جهاد با نفس یا جهاد اکبر در کنار تلاش و سازندگى
۳- پرهیز از انحراف، تخریب، شلوغ کارى و امور خلاف مصلحت اسلام و انقلاب
۴- داشتن روحیه اخوت اسلامى و همه با هم براى پیشبرد امور (به عبارت دیگر توجه به اصل مشارکت و مردم گرایى دینى)
۵- رعایت قانون و انجام وظیفه و اجتناب از تداخل در سایر امور
۶- تلاش بى وقفه و مستمر در کارها
۷- داشتن روحیه گذشت، ایثار و فداکارى
۸- سنگرساز بى سنگر بودن در عرصه جنگ و دفاع (متناسب با شرایط و در عرصه هاى گوناگون)
۹- اشتیاق خدمت به اسلام و مسلمین به خصوص محرومان جامعه
۱۰- داشتن روحیه شجاعت و دلیرى در انجام کارها
۱۱- تلاش و پیکار علیه فقر و تنگدستى و رذالت و ذلت
۱۲- کوشش براى نیل به آزادى و استقلال و خودکفایى واقعى بویژه در بخش کشاورزى
۱۳- داشتن روحیه شور و نشاط اسلامى در کارها
۱۴- آشنایى با علوم جدیدى که براى خدمت به مردم و آبادانى مملکت مفید است
۱۵- اعتقاد به اولویت کشاورزى در توسعه کشور
۱۶- الگو و نمونه شدن جهادگران براى سایر جوانان مسلمان و متعهد
۱۷- انجام بیشترین خدمات با کمترین امکانات (خدمت بیشتر توأم با صرفه جویى در بیت المال)
۱۸- اطلاع رسانى اقدامات ارزنده فرهنگى و عمرانى از طریق صدا و سیما
۱۹- بهره مندى از جمیع عوامل تأثیر گذار از جمله رسانه ها و نفوذ روحانیون براى جلب توجه و اعتماد مردم
۲۰- تقویت روح ایمان در میان مخاطبان
۲۱- اجتناب از دلسردى در هنگام بروز کسرى بودجه یا مشکل در امور
۲۲- نجات مظلومین از ظلم و گرفتارى
۲۳- کوشش جهت انجام کارهاى بسیار خوب و عالى براى اسلام و مسلمین
۲۴- عبادت شمردن خدمت به مستمندان و محرومان جامعه
کلام آخر
کلام آخر این که به نظر حضرت امام(ره) که بانى و مبتکر اصلى فرهنگ و روحیه جهادى در عصر حاضر است، جهاد شامل دنیاى آزادى و استقلال در عرصه کار و تلاش و پیکار علیه فقر و تنگدستى و رذالت و ذلت است.
همین فرهنگ جهادى بود که بزرگترین آبرو را به انقلاب اسلامى داد و باز همین فرهنگ بود که نهال انقلاب در روستاها و شهرهاى دورافتاده را به بار نشاند.
لذا گرچه فرهنگ و مدیریت جهادى در سال هاى پس از ادغام در وزارتخانه جدید افت نموده، اما نباید تردید به خود راه داد که بازگشت به فرهنگ جهادى ضرورتى است انکار ناپذیر، به طورى که بارها این مهم توسط رهبر معظم انقلاب اسلامى مورد تأکید قرار گرفته است. چنانکه معظم له در یکى از سخنرانى هاى خود قبل از ادغام این وزارتخانه، توصیه مى فرمایند که ارزش هاى جهادى در وزارتخانه جدید حاکم شود، و باز در سخنرانى دى ماه سال ۸۲ خود، ضمن یاد آورى این که آنچه انقلاب اسلامى به مردم ما داد، فرهنگ جهادى بود. فرهنگ جهادى در همه صحنه ها و عرصه ها به کار مى آید. زمینه کارهاى زیربنایى کشاورزى و دامدارى و امثال اینها هم از اول انقلاب، با روح و فرهنگ جهادى وارد میدان شد. تأکید نمودند که «ما این روحیه را باید حفظ کنیم. این روحیه با کار علمى و نظم تشکیلاتى هیچ منافاتى ندارد، بلکه اتفاقاً کارعلمى را هم همین روحیه جهادى بهتر مى کند...» آن جایى که حرکت و روح جهادى وجود دارد، انسان در ایمان و خدمت به دیگران حل مى شود و خود را فراموش مى کند. این روحیه را باید در جامعه تقویت کرد. کشاورزى و صنعت با این روحیه رونق واقعى خود را پیدا خواهد کرد.» فرمایشات مقام معظم رهبرى حاکى از نگرانى ایشان است. این نگرانى را به وضوح مى توان در سخنرانى دى ماه سال ۸۲ معظم له مشاهده کرد.
امید است مجموعه قوانین، ساختارها و بسترهاى سازمانى و پرسنلى در وزارت جهادکشاورزى چنان تدوین شوند که هر روز بیش از گذشته روحیه جهادى در این تشکیلات و نظام بوروکراسى کشور تقویت گردد. در پایان با ذکر دو توصیه از سفارشات و وصایاى حضرت امام(ره) مطالبم را به پایان مى برم:
الف) امیدوارم که از سیاست صحنه هاى سخت نه شرقى، نه غربى، جمهورى اسلامى عبور کنید که اگر ایران را به استقلال واقعى پایه ریزى نکنیم هیچ کارى نکرده ایم.
ب) وصیت من به همه آن است که با یاد خداى متعال به سوى خودشناسى و خودکفایى و استقلال با همه ابعادش پیش بروید، بى تردید دست خدا با شماست، اگر شما در خدمت او باشید و براى ترقى و تعالى کشور اسلامى به راهتان ادامه دهید.