گروه سیاسی: پس از چند ماه توسعه پر شتاب فعالیتهای هستهای ایران، آنگونه که محمد البرادعی میگوید آهنگ انجام عملیات غنیسازی اورانیوم کندتر شده است. مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی با استناد به سفر هفته گذشته بازرسان به تاسیسات نطنز به نقل از آنها از روند آهستهتر غنیسازی در ایران خبر داده و این اقدام را نشانه مثبتی از جانب تهران به منظور دستیابی به مصالحه توصیف میکند. این در حالی است که برخی مقامات آمریکایی و اروپایی به اندازه البرادعی خوشبین نیستند. این مقامات که گزارش سوم خرداد مدیرکل آژانس در مورد پیشرفت هستهای ایران را نیز مستدل نمیدانند، ادعا میکنند رویکرد اخیر ایران نشاندهنده تمایل به خروج از بنبست نیست. روزنامه واشنگتن پست به نقل از جیم کلمان سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا در بخش امنیت بینالملل و منع اشاعه مینویسد: «در حالی که تهران همچنان برای توسعه تکنولوژی سانتریفوژها تلاش میکند، تعداد سانتریفوژها مساله ما نیست.»
یک مقام عالی رتبه اروپایی نیز کندتر شدن آهنگ فعالیتهای هستهای ایران را به مشکلات تکنیکی ربط میدهد. وی میافزاید؛ آنها قصد دارند این راه را تا خاتمه ادامه دهند. با در نظر گرفتن اظهارات چندماه اخیر البرادعی میتوان اینگونه استنباط کرد که وی برای ترغیب جامعه جهانی به مصالحه هستهای با ایران تلاش میکند. مدیرکل آژانس که از حامیان طرح تایم اوت به منظور تعیین هم زمان غنیسازی و تحریم است، میکوشد با اشاره به پیشرفت ایران در عرصه دانش هستهای و برخی میانهرویهای تهران نظیر آهستهتر کردن روند فعالیتهای هستهای، توجه غرب را به لزوم چارهاندیشی و دستیابی به راهکار میانه جلب کند. اما دیوید آلبرایت رئیس موسسه علوم و امنیت بینالمللی میگوید؛ «عدم راهاندازی سانتریفوژ جدید در ایران به معنی توقف عملیات غنیسازی نیست بلکه تهران تصمیم گرفته است با هدف درک بهترین نحوه عملکرد سانتریفوژها به جای افزودن بر تعداد آنها، اورانیوم غنی شده بیشتری تولید کند.» در مقابل منتقدان رویکرد البرادعی که به موضع ملایم وی در قبال ایران با دیده تردید مینگرند، گروهی نیز بر این باورند که اقدام مورد اشاره البرادعی از پاسخ جمهوری اسلامی به فشارهای بینالمللی ناشی میشود.
ژوزف سیرینسیونه کارشناس امور منع اشاعه تسلیحاتی میگوید؛ «علائم متعددی از سوی تهران مبنی بر تمایل برای گفتوگو دریافت کردهایم.» وی میافزاید؛ «به اظهارات محمود احمدینژاد و دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران توجه کنید. لحن آنها در اظهاراتشان حاکی از علاقهمندی به توافق است. علاوه بر این طی چند ماه اخیر نسبت به سال گذشته نشانههای بیشتری به منظور گفتوگو دریافت میشود. از سویی دیگر البرادعی نیز ضمن ابراز امیدواری در خصوص ادامه رویکرد اخیر تهران میگوید؛ «این امکان وجود دارد که ایران در جهت متوقف نگه داشتن سطح کنونی فعالیتهای هستهای حرکت کند.» یک دیپلمات غربی نیز میگوید: مشخصاً پس از ملاقات اول تیر ماه لاریجانی و البرادعی از شتاب فعالیتهای غنیسازی ایران کاسته شده است به نقل از البرادعی میگوید؛ «در صورتی که مسائل مطرح در اقدامات اخیر ایران در مورد پرونده هستهای بررسی و اثبات شود، بر روند اقدامات شورای امنیت تاثیرگذار خواهد بود.»
هیات آژانس در تهران
مدیر کل آژانس و دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران در جریان دیدار اخیر خود در وین در مورد تدوین طرحی عملیاتی (ظرف مدت 60 روز) برای رفع ابهامات موجود در پرونده هستهای ایران به توافق رسیدند و در پی دعوت مستقیم لاریجانی هیاتی از مقامات آژانس برای بررسی موضوع از امروز در تهران حضور دارند. این هیات به ریاست «اولیهاینونن» معاون امور پادمانهای آژانس در شرایطی به تهران آمده است که موضعگیری اخیر البرادعی فضای مثبتی را پدید آورده است.«ویلموس چرونی» و «هرمن ناکارت» مسوولان بخش سیاستگذاری و منطقهای پادمانها و «راتن باخ» مشاور حقوقی آژانس دیگر مقاماتی هستند کههاینونن را در این سفر همراهی میکنند. هر چند محور مذاکرات آنها در تهران آماده کردن چارچوب و مدالیتهای برای نحوه حل و فصل مسائل باقی مانده عنوان شده است اما گفته میشود طرح «تایم اوت» و عکسهای ماهوارهای اخیر از انجام عملیات حفاری در مناطق مرکزی ایران (نزدیک به تاسیسات نطنز) از دیگر محورهای مباحث مقامات ایران و آژانس است.
موضع تند پرودی
همزمان با سفر کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی به تهران رومانو پرودی نخستوزیر ایتالیا در موضعگیری سرسختانهای اعلام کرد: باید از دسترسی ایران به سلاح هستهای جلوگیری شود. وی که برای گفتوگو در خصوص مسائل منطقهای به اسرائیل سفر کرده بود در کنفرانس خبری مشترک با ایهود اولمرت همتای اسرائیلی خود مدعی شد؛ «نمیتوانیم کشوری که موجودیت اسرائیل را تهدید میکند به عنوان قدرت هستهای تسلیحاتی بپذیریم.» این در حالی است که تهران همواره بر صلحجویانه بودن اهداف هستهای خود تاکید کرده است. در روزهای اخیر دیوید میلی بند وزیر امور خارجه جدید انگلیس و کاندولیزا رایس همتای آمریکایی وی نیز سخنانی در مخالفت با پیشرفت هستهای ایران مطرح کردهاند. میلی بند در اولین موضعگیری خود پس از روی کار آمدن ادعا کرد؛ در صورتی که لازم باشد، انگلیس از تصویب قطعنامه بعدی علیه ایران حمایت میکند. رایس نیز ضمن تاکید بر لزوم ادامه روند دیپلماتیک مدعی شده است برای ترغیب تهران به همکاری به کارگیری اقدامات مالی علیه ایران در حال بررسی است.