اهداف ناتو در قرن 21

سیف‌الله کاویانی
در دوران جنگ سرد این پیمان نظامی برای مقابله با تهدیدهای بلوک شرق به وجود آمده بود و تا فرو ریختن دیوار برلین هبچ عاملی ارکان آن را متزلزل نمی‌کرد،‌ اما اکنون دنیای غرب، خطری از جانب بلوک شرق احساس نمی‌کند و چه بسا این بلوک خود بخشی از دنیای غرب شده است.
اکنون این پرسش مطرح است که با فروپاشی بلوک شرق و از هم پاشیدن پیمان نظامی ورشو، جبهه‌گیری ناتو علیه چیست؟
روندی که امروزه از آن به عنوان گسترش ناتو یاد می‌شود، شامل توسعه سازمان پیمان آتلانتیک شمالی در دو بعد جغرافیایی و کارکردی است. موضوع گسترش جغرافیایی ناتو پس از حل و فصل بحران کوزوو به وسیله این پیمان همواره یکی از عناوین اصلی دستور کار نشست‌های مختلف ناتو و پذیرش اعضای جدید براساس معاهده واشنگتن بوده است.
در خصوص دلایل گسترش ناتو به شرق، دیدگاه‌های تحلیلگران را می‌توان به اشکال زیر دسته‌بندی کرد:
گسترش ناتو به حوزه بالتیک، اروپای مرکزی و شرق این قاره سبب ایجاد امنیت بیشتر اروپا در خصوص منافع امریکاست.
تحقق روند گسترش ناتو به شرق، باعث تحکیم و تثبیت اقتصادی بازار آزاد و دموکراسی مورد نظر بلوک غرب در اروپای شرقی و مرکزی شده است و این نوع توسعه و پیشرفت موجب تحریک و انگیزه بخشیدن به روسیه برای روی آوردن به آن خواهد شد.
حضور کشورهای حوزه بالتیک، اروپای مرکزی و شرقی در قالب ناتو و و تثبیت اوضاع امنیتی، سیاسی و اقتصادی در این کشورها برای رسیدن به هدف اروپای آزاد و باثبات است تا امریکا و ناتو توان و قابلیت‌های خود را در خصوص استراتژی مبارزه با تروریسم و سلاح‌های کشتار جمعی، ‌از منطقه اروپا به منطقه جدید عملیاتی (آسیای جنوب غربی،‌ خاورمیانه و حوزه دریای خزر) منتقل کرده و دیگر نیازی به صرف انرژی خود در اروپا نداشته باشند.
به نظر می‌رسد در پرتو سیاست‌های یک جانبه‌ گرایانه امریکا و در پیش گرفتن استراتژی حملات پیشگیرانه از سوی این کشور،‌ سازمان ملل در عمل به حاشیه رانده شده است. از طرفی دیگر، ناتو با رهبری امریکا در حال تبیین نقشها و حوزه‌های عمل فراتر از گذشته و حتی به لحاظ حقوقی در تناقض با روح منشور سازمان ملل متحد است. از این منظر امریکا می‌کوشد با افزایش تعداد اعضای ناتو به سیاست‌ها و اقدامات خود در قالب ناتو مشروعیت بیشتری ببخشد و به لحاظ موافقان تعداد بیشتری را در کنار خود داشته باشد... غربیها در پی ایجاد حاشیه امن یا حریم امنیتی برای خود هستند؛ زیرا از این طریق مقررات و تعهداتی را به اعضای جدید تحمیل و از طرفیت‌های آنها برای مقابله با تهدیدات تروریستی بهره‌برداری می‌کنند.