تروریسم از واژه «Terror» به معنای ترس و وحشت گرفته شده است. تروریسم، بیشتر یک تاکتیک موثر برای طرف ضعیفتر منازعه بوده است. تروریسم به عنوان استراتژی مقاومت در مقابل دولت مدرن حدود نیم قرن پس از انقلاب فرانسه ظهور کرد که در آن زمان از گونهای از رژیم دولتی وحشت، ریشه میگرفت.
درباره تروریسم، تعریفهای گوناگونی شده است. سازمان ملل متحد در سال 1992 این تعریف را منتشر کرده است: روش اعمال نگرانی از طریق خشونت که به وسیله بازیگران دولتی، گروهها یا افراد (نیمه) مخفی که به دلایل سیاسی، جنایتکارانه یا شخصی اعمال میشود. از آنجا که تروریسم به استفاده سیستماتیک یا تهدید به خشونت برای رساندن پیام سیاسی اشاره دارد، پس اهداف تروریسم، نمادین است.
به طور خلاصه میتوان گفت تروریسم به رفتار فرد، گروه، حزب یا دولتی اطلاق میشود که از طریق خشونت، قتل و خونریزی و ایجاد ترس و وحشت میخواهد به هدفهای سیاسی خود برسد.
شیوههای تروریستی
شیوههای به کار برده شده از طرف تروریستها عبارتند از: هواپیماربایی، گروگانگیری، خرابکاری، بمبگذاری، بانکزنی، آدم ربایی سیاسی و آدمکشی.
بمبگذاری، شکل غالب تروریسم را تشکیل میدهد. از اواخر قرن نوزدهم و با اختراع دینامیت، تروریستها ساختمانها و اماکن عمومی شلوغ را هدف قرار دادهاند. اگر چه بیشتر بمبگذاریها تلفات به بار نمیآورند: ولی تروریستها قادرند خشونتهایی با تلفات بسیار زیاد را ترتیب دهند که به واسطه پیشرفتهای تکنولوژیکی در ابزارهای زمانبندی و مواد منفجره آسان شده است. حملات مسلحانه ناگهانی به اهداف غیرنظامی همچون مسافران خطوط هوایی با توریستهای بازدیدکننده از مکانهای تاریخی نیز از جمله شیوههای تروریستهاست. با گذشت زمان، قتل مقامات رسمی دولتی کمتر شده است، شاید به این دلیل بوده که مقامات دولتی هم اکنون بشدت محافظت میشوند.
سایبر تروریسم
همانطور که اشاره شد، واژه سایبر تروریسم در دهه 1980 از سوی باری کالین ابداع شد. شاید بتوان گفت جامعترین تعریف از سایبر تروریسم از سوی دنینگ ارائه شده است. تعریف وی از سایبر تروریسم چنین است: سایبر تروریسم، حاصل تلاقی تروریسم و فضای مجازی است. سایبر تروریسم، بیشتر به معنای حمله یا تهدید به حمله علیه رایانهها، شبکههای رایانهای و اطلاعات ذخیره شده در آنهاست، هنگامی که به منظور ترساندن یا مجبور کردن دولت یا اتباع آن برای پیشبرد اهداف سیاسی یا اجتماعی خاص اعمال می شود. یک حمله برای این که به عنوان سایبر تروریسم دستکم آسیب کافی برای ایجاد ترس را باعث شود. از حملاتی که منجر به مرگ یا صدمات بدنی، انفجار، سقوط هواپیما، آلودگی آب یا خسارات متعدد اقتصادی میشود، میتوان به عنوان مثال نام برد. حملات جدی علیه زیرساختهای حیاتی نیز بسته به نوع شدت و تاثیر آنها میتواند اقدامی سایبر تروریستی باشد. حملاتی که خدمات عمومی غیرحیاتی را مختل میکنند یا آنها که فقط سر و صدای پرهزینه ایجاد میکنند را نمیتوان به عنوان سایبر تروریسم طبقهبندی کرد.
شیوههای سایبر تروریسم
همان طور که مواد منفجره و سلاحهای گرم اصلیترین ابزار تروریسم کلاسیک هستند، محتملترین اسلحه سایبر تروریستها نیز رایانه است. روشهای زیادی وجود دارد که تروریستها میتوانند از رایانه به عنوان یک وسیله تروریستی استفاده کنند. اساسی ترین روشهای سایبر تروریسم عبارتند از: هک کردن و ویروسهای رایانهای، جاسوسی الکترونیک، دزدی هویت و تخریب با دستکاری اطلاعات.
جذابیت سایبر تروریسم برای تروریستها
به دلایل متعددی سایبر تروریسم برای تروریستهای مدرن جذاب است:
1- ارزانتر از روشهای تروریستی متعارف است. تنها چیزی که نیاز است، یک رایانه شخصی متصل به اینترنت است. نیازی به خرید اسلحه مانند تفنگ یا مواد منفجره نیست. میتوان ویروسهای رایانهای را ساخت و از طریق خطوط تلفن، کابل و ارتباط بیسیم ارسال کرد.
2- سایبر تروریسم، ناشناختهتر از روشهای تروریسم کلاسیک است. مانند بسیاری از کاربران اینترنت، تروریستها از اسامی مستعار استفاده میکنند و به یک سایت به عنوان کاربر مهمان ناشناس وصل میشوند و برای نیروهای پلیس و امنیتی بسیار سخت است که هویت واقعی تروریستها را ردیابی کنند. در فضای مجازی، موانع فیزیکی مانند ایست بازرسی، مرز یا گمرک وجود ندارد.
3- تنوع و تعداد حملات بسیار زیاد است. سایبرتروریست میتواند شبکههای دولتی یا رایانههای دولتی، افراد، خدمات عمومی، خطوط هوایی خصوصی و... را مورد حمله قرار دهد. تعداد زیاد و پیچیدگی حملات احتمالی به تروریستها کمک میکند تا نقاط ضعف و آسیب پذیر را برای حمله پیدا کنند. مطالعات نشان داده است شبکههای برق و خدمات اضطراری در برابر حملات سایبر آسیبپذیر هستند، برای این که زیرساختها و سیستمهای رایانهای که اینها را اداره میکنند، بسیار پیچیده هستند و این موضوع، رفع همه نقاط ضعف را غیرممکن میکند.
4- سایبرتروریسم را میتوان از راه دور هدایت کرد، ویژگیای که جذابیت زیادی برای تروریستها دارد. سایبر تروریسم، آموزش فیزیکی اندکی را میطلبد، سرمایهگذاری روانی کمتر و خطر مرگ کمتری دارد و امکان میدهد تا سازمانهای تروریستی عضوگیری کنند و اعضا را در اختیار داشته باشند.
5- سایبر تروریسم توانایی زیادی دارد تا تعداد زیادی از مردم را به خود جذب کند،از این رو پوشش خبری و رسانهای بیشتری را ایجاد میکند و این همان چیزی است که تروریستها دنبالش هستند.
تاریخچه مختصری از حوادث سایبر تروریستی
تعدادی از حملات مجازی انجام شده برای نیل به اهداف سیاسی و اجتماعی را میتوان این گونه شرح داد: در سال 1996 یک هکر رایانهای مرتبط با جنبش برتریطلبی سفیدپوستان، ISP ماساچوست را به طور موقت از کار انداخت و به قسمتی از سیستم بایگانی ISP صدمه زد هکر، پیغامهای نژاد پرستانه به همه جهان با نام ISPفرستاد . هکر با این پیغام به کار خود پایان داد: شما هنوز هم مجبورید تروریسم الکترونیکی واقعی را ببینید... این یک قول است.»
در سال 1998، معترضان اسپانیایی، انستیتو جهانی ارتباطات (IGC) را با هزاران پیغام ایمیل قلابی مورد حمله قرار دادند.
معترضان صفحات وب را مسدود و تهدید کردند به تاکتیکهای مشابهی علیه سازمانهایی که از خدمات این انستیتو استفاده کنند، اقدام خواهند کرد. آنها خواستار شدند تا IGC میزبانی وب سایت مجله Euskal Hema را متوقف کند. مجلهای که در نیویورک منتشر میشد و از استقلال باسک حمایت میکرد. اعتراض کنندگان میگفتند که IGC از تروریسم حمایت میکند؛ چرا که بخشی از صفحات وب شامل مطالبی درباره گروه تروریستی ETA است که ادعا میشد، مسوول قتل مقامات سیاسی و امنیتی و حمله به تاسیسات نظامی اسپانیاست. IGC سرانجام تسلیم شد. و سایت را متوقف کرد. در سال 1998چریکهای تامبل، سفارتخانههای سریلانکا را با روزی 800 ایمیل در یک دوره 2 هفتهای، مورد حمله قرار دادند. در پیامها این چنین نوشته شده بود: «ما ببرهای سیاه اینترنتی هستیم و این کار را انجام میدهیم تا ارتباطهای شما را مختل کنیم.» مقامات امنیتی این مساله را به عنوان اولین حمله شناخته شده به وسیله تروریستها علیه سیستمهای رایانهای دولت نام گذاشتند. در طول جنگ کوزوو در سال1997 رایانههای ناتو به وسیله بمباران ایمیل از کار افتادند و به واسطه حملات هکرهای معترض به بمبارانهای ناتو صدمه دیدند. بعلاوه موسسات آکادمیک و سازمانهای عمومی و تجاری ایمیلهای انباشته از ویروسهای سیاسی را از تعدادی کشورهای اروپای غربی دریافت میکردند. تخریب وب سایتها نیز بسیارعادی شده بود. همچنین پس از این که سفارت چین در بلگراد بمباران شد، هکرهای چینی پیغامهایی به وب سایتهای دولتی ایالات متحده فرستادند که «ما حمله را متوقف نمیکنیم تا این که جنگ متوقف شود.»
تمامی وقایع یاد شده انگیزههای سیاسی و اجتماعی داشتند و با آن که هیچکدام از این حملات منجر به خشونت یا صدمه نشدند، ولی تعدادی از این حملهها تهدید یا مشکلات خاصی را ایجاد کرد.
دفاع در برابر سایبر تروریسم
دفاع درمقابل تروریسمی که در چارچوب آن رایانه و اینترنت نقش مهمی را ایفا میکند تا اندازه زیادی شبیه دفاع در مقابل تروریسمی است که رایانه و اینترنت نقشی در آن ندارد. اقدامات عادی مانند بازدارندگی، قانون، دفاع، مذاکره و دیپلماسی در این خصوص نیز موثر است با این تفاوت که دامنه عناصر خاصی گستردهتر است و نیز باید این روشها روز آمد شوند. راهکارهای اصلی دفاع در برابر سایبرتروریسم را میتوان در3 شاخه اصلی آموزش، ساز و کار حقوقی و تقویت دفاعی طبقهبندی کرد.