اختلال در نظام برنامه‌ریزی کشور

محسن صفایی فراهانی
دولت در بوجه سال جاری اهداف برنامه پنج ساله را کنار گذاشته و به جای اینکه هزینه‌های جاری و وابستگی به نفت را کاهش دهد درست عکس این مطلب عمل می‌کند. آنچه در گزارش شش ماهه وزارت امور اقتصادی و دارایی آمده نشان دهنده این است که بودجه‌ها عمرانی نتوانسته حتی به 50‌ درصد مصرف واقعی دست یابد و این مسئله نشان می‌دهد که توان برنامه‌ریزی‌ها در کشور بسیار کاهش پیدا کرده و این مسئله نگرانی بزرگی را برای کشوری که می‌خواهد حتی یک چشم‌انداز 25 ساله داشته باشد بوجود می‌آورد. با این روند کشور حتی نمی‌تواند بودجه یک سال خود را علیرغم رشدهای وحشتناکی که در بخش مصارف نسبت به ارقام جدول پیوست برنامه بوده رعایت کند.
برای اولین بار در پیوست برنامه چهارم تمام بودجه‌های سنواتی در چارچوب مشخصی قرار گرفته و رشدهای هشت درصدی در اقتصاد و رشد 12‌ درصدی در سرمایه‌گذاری مبنایش بر این بوده که ما فضا را آماده کنیم تا از این طریق تمام بخش‌ها از جمله بخش خصوصی به یک رشد مطلوبی برسد و تمام راهکارهای برنامه چهارم تماما به عنوان یک قانون درآمده و مجلس هفتم نیز آن را به تصویب رسانیده است.
در حال حاضر شاهد هستیم که دولت در خارج از چارچوب برنامه و بودجه قدم برمی‌دارد و در وسط سال بودجه‌های مستقیم را ارائه می‌دهد و خود این موضوع حاکی از این است که چقدر توان کارشناسی دولت پایین آمده و چقدر نظام برنامه‌ریزی کشورمان دچار مشکل و اختلال است و به طور کلی مبانی برنامه در حال از بین رفتن است و جای نگرانی دارد. پول با یک روند بسیار نامطلوب در کشور و به صورت گسترده‌ای بدون اینکه هیچ نگرانی را برای کشور بوجود بیاورد و بدون اینکه ما بدانیم چه شرایط را برای اقتصاد کشور بوجود می‌آوریم در حال حرکت سریع است و نمی‌دانیم این نظام دولتی شده گسترده برای اقتصاد آینده ایران چه مشکلاتی را بوجود می‌آورد.
حرکت‌های دولت بخصوص در بودجه‌ریزی مغایر برنامه چهارم است و ما حدودا 46‌درصد رشد بیشتر از برنامه داشتیم و این رقم بدین معنی است که به جای اینکه نقش دولت کوچکتر و هزینه‌ها کمتر شود شاهد هستیم که دولت روز به روز بزرگتر و کلیه هزینه‌ها افزونتر می‌شود و منابع نفتی کشور به جای اینکه صرف سرمایه‌گذاری‌ها شود متاسفانه به طرز وحشتناکی در خدمت هزینه‌ای جاری رو به تضاد در کشور قرار می‌گیرد. اگر به بودجه‌های جاری سازمان بازنشستگی مراجعه کنیم و می‌بینیم که هزینه‌های نزدیک به  100‌درصد اضافه شده و این نشان می‌دهد که دستگاه‌ها عملا برای رضایت کوتاه مدت مردم خیلی انرژی صرف می‌کنند این در حالی است که دولت متولی رضایت کوتاه مدت مردم نیست.
دولت متولی حاکمیتی است که باید اهداف بلند‌مدت جامعه را ببیند و کلیه برنامه‌ریزی‌های خود را به سمتی ببرد که نسل‌های آینده نیز شرایط لازم را برای زندگیشان داشته باشند. آنچه از درآمد نفت حاصل می‌شد طبق برنامه‌ چهارم باید سال به سال وابستگی کشور به نفت کاهش پیدا کند و این وابستگی را حتی در بودجه‌های جاری 20‌ درصد کاهش دهیم و به سمتی پیش می‌رفتیم که با درآمدهای مالیاتی کشور را اراده کنیم تا از این طریق بخش خصوصی رشد پیدا کند اما در حال حاضر روندی که در جامعه ما اتفاق می‌افتد عکس این مطلب را ثابت می‌کند و شاهد هستیم که روز به روز فعالیت‌های بخش خصوصی و سرمایه‌گذاری بخش خصوصی محدود می‌شود وابستگی خود را بودجه‌های دولتی بیشتر می‌کنیم.
رشد زیاد برداشت از حساب ذخیره ارزی در سال جاری نشان می‌دهد که برداشت از حساب نزدیک به 300‌ درصد نسبت به بودجه سال گذشته رشد داشته و روند حرکت در کل سیستم بیشتر برای رضایت در کوتاه مدت است تا دیدن فضای بلند مدت اقتصادی. امسال سال دوم برنامه تمام می‌شود و حداقل بایستی از 8/2 درصد که پیش‌بینی شده در یکسال شش درصد و در یکسال دیگر هفت درصد رشد بوجود می‌آمد ولی در حال حاضر حدود چهار درصد عقب افتاده‌ایم و این نشان می‌دهد وقتی در دو سال چهار درصد عقب‌افتادگی داشته باشیم در انتهای برنامه نیز به اهداف نهایی خود نخواهیم رسید.