نظامی‌گری در سرزمین‌های فلسطینی

احمد زیدآبادی
سرزمین‌های فلسطینی طی روزهای اخیر دستخوش هرج و مرج بی‌سابقه‌ای شده است هرج و مرجی که به سختی می‌توان چشم‌اندازی برای برون‌رفت از آن ترسیم کرد. در این میان توافق‌های پی‌درپی محمود عباس رئیس دولت خودگردان فلسطین و رهبر فتح با اسماعیل هنیه نخست‌وزیر دولت تحت کنترل حماس نیز به منظور پایان دادن به درگیری‌های داخلی ثمری به بار نیاورده است. با روند کنونی به نظر می‌رسد که شرایط در نوار غزه و کرانه باختری رود اردن از کنترل رهبران سیاسی خارج شده و ابتکار عمل به دست گروه‌های متعدد شبه‌نظامی و رهبران قبایل افتاده است.
روز یکشنبه شش گروه شبه‌نظامی با صدور بیانیه‌ای دستور محمود عباس مبنی بر غیرقانونی بودن شبه‌نظامیان وابسته به وزارت کشور دولت حماس را رد و تهدید به قتل کسانی کردند که به بیان آنها خائن و همدست اسراییل هستند. نام این گروه‌های مسلح، گردان‌های ابوریش شمشیر اسلام، گردان‌های صلاح‌الدین گردان‌های وحدت، گردان‌های عزالدین قسام به اضافه یک گروه شبه نظامی وابسته به فتح اعلام شده است.
در واقع تنوع اسامی گروه‌های شبه‌نظامی به خودی خود نشانگر رشد روزافزون سازمان‌های شبه‌نظامی مسلح در سرزمین‌های فلسطینی و عدم تمکین آنان از مقررات دولت است البته دولتی که به علت تقسیم شدن آن بین دو گروه رقیب با دو دستورالعمل سیاسی کاملا متفاوت اقتداری از آن به جا نمانده است. تعدد گروه‌های شبه نظامی و وابستگی آنان به قبایل گوناگون نوار غزه و کرانه باختری نه فقط باعث روند رو به رشد انتقام‌جویی بین آنان شده بلکه شناسایی عاملان حمله به چهره‌های سرشناس را نیز دشوار کرده است.
روز پنجشنبه گذشته مردان مسلح با محاصره منزل ژنرال محمد غریب فرمانده نیروهای امنیتی فلسطین در شمال نوار غزه‌ وی را به قتل رساندند و برخی از گزارش‌ها نیز به قتل دو دختر جوان او در جریان این حمله اشاره داشتند. این ماجرا در حالی اتفاق افتاد که ژنرال غریب در حین محاصره منزلش از طریق تماس با شبکه رادیویی صدای فلسطین برای نجات جان خود درخواست کمک می‌کرد کمکی که هرگز به او نرسید. یک روز بعد نیز مردان مسلح شیخ عبدالناصر از وابستگان به گروه فتح را پس از دعوت وی به صلح و آرامش در نوار غزه به قتل رساندند.
نیروهای فتح نیز در مقابل این کشتارها دست به اقدام تلافی جویانه زدند که مهمترین آن ربودن مهدی الخمالی معاون شهردار نابلس و از مسئولان بلندپایه حماس بود. البته مهدی الخمالی با وساطت محمود عباس از چنگ ربایندگان خود رهایی یافت اما نیروهای فتح روز دوشنبه شش مغازه متعلق به هواداران حماس را در رام الله به آتش کشیدند و وسائل داخل مغازه‌ها را به خاکستر تبدیل کردند. در چنین شرایط نابسامانی جنبش فتح روز یکشنبه مراسم چهل و دومین سال تاسیس خود را در استادیوم ورزشی شهر غزه برگزار کرد.
در این مراسم که به طور کم سابقه‌ای دهها هزار فلسطینی شرکت کرده بودند محمد دجلان از رهبران فتح در نوار غزه که گفته می‌شود محمود عباس قصد انتصاب او را به فرماندهی کل نیروهای امنیتی فلسطین دارد سخنرانی کرد. دحلان در ابتدا با کنار زدن محافظانش خطاب به جمعیت اعلام کرد که اگر نیروهای حماس قصد ترور او را دارند می‌توانند این کار را انجام دهند. او سپس با اعلام این که قتل ژنرال محمد غریب نقطه عطفی در روابط فتح و حماس به شمار می‌رود آشکارا تهدید کرد که نیروهای فتح از این پس در مقابل کشتار همکاران خود ساکت نخواهند نشست.
در مراسم بزرگداشت سالگرد تاسیس فتح جمعیت حاضر بارها علیه شبه نظامیان حماس شعار دادند و آنها را قائل کودکان لقب دادند لقبی که طرفداران حماس نیز به نوبه خود برای وصف هواداران فتح از آن استفاده می‌کنند. در واقع نوع تعبیرهایی که طرفداران فتح و حماس علیه یکدیگر به کار می‌برند علامت آن است که بی‌اعتمادی و تضاد فکری بین دو طرف به اندازه‌ای عمیق شده است که نمی‌توان به توافق مسالمت‌آمیز آنها برای عبور از بحران پیش روی جامعه فلسطینی امید زیادی داشت.
هر چند که هر دو طرف درگیر بر این نکته اصرار می‌کنند که خون فلسطینی خط قرمز آنهاست اما در طول یک ماه گذشته خود حدود 30 فلسطینی به دست فلسطینی‌های دیگر ریخته شده است اما دو طرف نتوانسته‌اند بر اختلافات خود فائق آیند. معمولا در جامعه‌ای که گروه‌های مسلح به طرز بی‌رویه رشد می‌کنند و درگیر منازعات داخلی می‌شوند به ندرت راهی جز حذف قدرت کوچکتر توسط قدرت بزرگتر پیش رویشان باقی می‌ماند.