آینده سازمان همکاری شانگهای

امیرحسین اسدالله منفرد
اجلاس وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای در حالی در این شهر بندری برگزار شد که گمانه‌زنی‌ها، حاکی از بررسی مساله هسته‌ای ایران در این نشست است. پذیرش عضویت ناظر ایران به همراه هند و پاکستان در اجلاس گذشته سران کشورهای عضو در آستانه پایتخت قزاقستان و نیز عضویت چین و روسیه به عنوان دو عضو موثر سازمان همکاری شانگهای در کنار مواضع متفاوت این دو در مقایسه با مواضع سایر اعضای شورای امنیت سازمان ملل در قبال مساله هسته‌ای ایران پایه استدلال این قبیل گمانه‌زنی‌هاست. علاوه بر این بررسی برخی مسائل مهم منطقه‌ای و بین‌الملل و نیز راههای تقویت همکاری‌ها میان اعضای شانگهای از محورهای گفتگوی وزرای خارجه کشورهای عضو سازمان همکاری شانگهای اعلام شده است. ضمن این که بررسی دستور کار اجلاس آتی سران کشورهای عضو از دیگر اهداف نشست جاری وزرای خارجه اعضای این سازمان است.
صرفنظر از اهداف اجلاس شانگهای آنچه توجه محافل سیاسی را به سازمان همکاری شانگهای جلب کرده است، تعریف نقش و کارکردی است که اعضای این سازمان از آن ارائه داده‌اند. این سازمان با هدف اولیه اعتمادسازی میان کشورهای عضو و سرکوب گروههای جدایی‌طلب فعال در منطقه تشکیل شد. وجود جدایی‌طلبان و افراطیون مذهبی در سرحداد مرزهای شمال‌غربی چین و نیز جمهوری‌های آسیای مرکزی توجیه مناسبی برای رویکرد متقابل دو طرف برای گسترش همکاری بود. اما تحت تاثیر کاهش تحرکات جدایی‌طلبان و سرکوب گروههای افراطی در آسیای مرکزی، اعضای شانگهای همکاری‌های اقتصادی و سپس روابط مناسبات فرهنگی را در صدور اولویت‌های همکاری خود قرار دادند. این رویکرد اکنون با مطرح شدن موضوع هسته‌ای ایران در سطح جهانی شکل سیاسی به خود گرفته است ایفای نقش و کارکرد سیاسی با هدف حل مسالمت‌آمیز موضوع هسته‌ای ایران اعضای سازمان همکاری شانگهای را به باز تعریف کارکرد این سازمان واداشته است. نگاهی به پیشینه عملکرد سازمان همکاری شانگهای نشان می‌دهد که اعضای این سازمان اهدافی منعطف و ژلاتینی، برای سازمان مذکور متصورند، که به فراخور شرایط محیط منطقه‌ای و بین‌المللی، اولویت‌های کارکردی خود را تغییر می‌دهند.
چنین رفتاری، این امکان را برای سازمان همکاری شانگهای بطور اخص و اعضای این سازمان به طور اعم، فراهم می‌آورد که در معادلات منطقه‌ای و جهانی نقشی تعیین‌کننده و تاثیرگذار داشته باشند، روی دیگر سکه این رفتار با توجه به این که ظرفیت سیاسی، اقتصادی و حتی نظامی سایر اعضا قابل مقایسه با چین و روسیه به عنوان دو عضو مطرح این سازمان نیست، می‌تواند. مانعی برای ایفای نقش بلند‌پروازانه سازمان همکاری شانگهای در معادلات سیاسی باشد.