ناتو در ریگا

* اجلاس سران 26 کشور عضو ناتو با چه اهدافی انجام می‌شود؟
** ناتو پس از حادثه 11 سپتامبر، تلاش کرد یک بازتعریف امنیتی ـ کارکردی ویژه از خود ارائه کند. جالب این که پس از این حادثه و در 28 می سال 2002 دولت روسیه، عضو شورای مشترک ناتو ـ روسیه می‌شود که نقطه اوج همگرایی پوتین با این سازمان به شمار می‌رود. با توجه به عضویت مسکو در این کمیته، شاهد هستیم که ناتو در سال 2004 پس از پیوستن هفت کشور دیگر به اعضای ناتو که بیشتر کشورهای اروپایی شرقی می‌باشند، از واژه 26 عضو استفاده نمی‌کند و اصطلاح 27 عضو را به کار می‌گیرد که در واقع روسیه را نیز به عنوان یک عضو اصلی در نظر می‌گیرد، اهداف برگزاری ناتو در این اجلاس را می‌توان در قالب گسترش ناتو به شرق و وسیع‌تر شدن محدوده فرامنطقه‌ای آن ارزیابی کرد.
در واقع ناتو برخلاف سال 1949 که بیشتر اروپا را تحت هدف پوشش قرار داده بود، اینک یک تعریف فرامنطقه‌ای را مطرح می‌کند که خاورمیانه را نیز در بر می‌گیرد. بحث و گفتگو در خصوص الحاق ژاپن و استرالیا به ناتو از دیگر محورهای کاری این اجلاس خواهد بود. همچنین در این اجلاس بوش در نظر دارد تا در خصوص ورود اعضای جدید به ناتو سخنرانی کند.
* با توجه به این که ناتو در فضای جنگ سرد تشکیل شده، آیا در دوران پسادوقطبی ماهیت وجودی این سازمان با چالش مواجه نیست؟
** ناتو هم‌اکنون در یک مرحله گذار از هنجارهای خاص دوران جنگ سرد به سمت دوران پس از آن قرار دارد. اگر چه مقوله 11 سپتامبر به مثابه یک نقطه عطف، فرصت زیادی برای دست‌اندرکاران امنیتی ـ راهبردی ناتو در جهت سرعت به سیاستگذاری‌ها به وجود آورده، اما روند فزاینده تهدیدات نامتقارن که بشدت نظم موجود در نظام بین‌الملل را که پذیرفته شده قدرتهای بزرگ است، مخدوش می‌کند. همچنین باید به مباحث تئوریک که در ناتو مطرح است نیز توجه داشت. اصولا طبق طیفی که از ناتو دارای دیدگاهی برگرفته از افکار جان میرشامیر، استفان والت و تا حدودی فرید ذکریا است که معتقدند قدرتهای بزرگ می‌توانند تغییر وضع موجود را در روندهای امنیت بین‌المللی و مقتضیات نظام بین‌الملل در پیش گیرند، از آن حیث که مطلوب منافع نهادینه شده خود باشد.
به نظر می‌رسد با توجه به روندهای امنیتی پس از 11 سپتامبر، در درون ناتو یک اتفاق‌نظر در خصوص همگرایی با ایالات متحده در دستور کار امنیتی موسع‌تر پدید آمده است.
ضمن این که تحرکات روسیه به عنوان یک دولت که معمولا از سیات کم بیشینه (Minimax) در تعاملات بین‌المللی استفاده می‌کند از نقطه‌نظر ناتو دور نیست.
* با توجه به ناموفق بودن آزمون جدید ناتو در افغانستان، سیاست آتی ناتو را در این کشور چگونه ارزیابی می‌کنید؟
** در اجلاس «ریگا» حفظ حضور ناتو در افغانستان مورد تاکید قرار می‌گیرد. چرا که بحث بر سر خروج از این کشور، بیانگر ناکارآمدی ناتو است. هر چند که واقعیات نشان‌دهنده ناموفق بودن ناتو در افغانستان است اما خروج از این کشور، به اعتبار آن لطمات بیشتری وارد می‌کند. افزایش نیروهای ناتو از 11 هزار نفر به 30 هزار نفر بیانگر سیاست حضور دائم ناتو در افغانستان است. افزایش راهکارهای امنیتی در افغانستان نیز مورد توجه جدی این اجلاس است.
* با عنایت به تلاش ناتو برای تبدیل شدن به پلیس جهان، آیا این هدف در تقابل با نقش شورای امنیت در خصوص اتخاذ سازوکارهای امنیت بین‌المللی مفهوم نمی‌یابد؟
** اصلا افزایش کارکرد ناتو در تقابل با مقوله چندجانبه‌گرایی و حفظ صلح و امنیت بین‌المللی توسط شورای امنیت است. ناتو براساس تز نوین مدیریت جهانی آمریکا از ژانویه 2001 با روی کار آمدن نومحافظه‌کاران بشدت تقویت شده و به نظر می‌رسد که گسترش ناتو به شرق و اقدامات موزای با نهادهای اصلی متولی صلح و امنیت بین‌المللی، نوعی تعریف جدید از ناتو به شمار می‌رود.