چشم‌انداز بحران چچن

سیدکاظم رضایی
با کشته شدن عبد‌الحلیم سعید‌الله یف رهبر جدایی طالبان چچن، بحران دیرینه این جمهوری وارد مرحله جدید شده است. جمهوری چچن در منطقه قفقاز شمالی در جنوب فدراسیون روسیه واقع شده و از زمان اعلام استقلال در سال 1991 توسط جوهر دودایف: همواره صحنه درگیری بین جدایی طالبان و دولت مرکزی روسیه بوده است. ساکنان مسلمان‌نشین چچن طی بیش از یک دهه از زمان فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، دو جنگ ویرانگر را تجربه کرده‌اند. جنگ اول چچن در سال 1994 میلادی شروع شد و موقتا در سال 1996 خاتمه یافت. جنگ دوم چچن در تابستان 1999 شروع شده و همچنان ادامه دارد. ولادیمیر پوتین رئیس جمهوری روسیه پس از سرو‌سامان دادن به اوضاع سیاسی و اقتصادی این کشور و تمرکز تدریجی قدرت در کرملین، سیاست سرکوب در چچن را اتخاذ کرده است تا برای همیشه به روند جدایی‌طلبی در این جمهوری خاتمه دهد.
کرملین همچنین با برگزاری همه پرسی قانون اساسی و انتخابات ریاست جمهوری و پارلمانی طی سالهای 2003 ،2004 و 2005 و تشکیل حکومت محلی وفادار به خود در چچن، تلاش گسترده‌ای را برای کنترل کامل این جمهوری انجام داده است. و اما این تلاشها تا کنون با حملات تلافی‌‌جویانه جدایی‌طلبان چچن پاسخ داده شده است. عبدالحلیم سعید‌الله یف رهبر جدایی‌طالبان که سه روز پیش توسط نیروهای ویژه روسیه کشته شد. پس از جوهر‌ دودایف. زایم‌خان یا نداربایف و اصلان مسخداف چهارمین رهبر جدایی‌طلب و چچنی از زمان اعلام استقلال این جمهوری ارزفدراسیون روسیه است که در جنگ استقلال‌طلبانه جان خود را از دست داده است. اما بلافاصله جدایی‌طلبان چچن با انتخاب دوکو عمروف به عنوان جانشین سعید‌الله‌ یف به روسیه پیام داده‌اند که به مقاومت خود تا دستیابی به استقلال این جمهوری ادامه خواهند داد.
عمروف از نزدیکان شامیل باسایف فرمانده جدایی‌طلب چچن است که حتی مذاکره با روسیه ضربه به آرمان استقلال‌خواهانه چچنی‌ها می‌داند. کرملین با کشتن رهبران جدایی‌طلب چچن یکی پس از دیگری و تنگتر کردن عرصه برای جدایی‌طلبان در این جمهوری، از این وضعیت برای تقویت احزاب حامی خود در انتخابات پارلمانی ماه دسامبر آینده بهره‌برداری خواهد کرد. اما وقوع حملات ناگهانی جدایی طلبان چچن در شهرهای روسیه که در گذشته سابقه داشت. توانایی کرملین را در تامین امنیت شهروندان روسی زیر سوال خواهد بود. مخالفان دولت پوتین به وی انتقاد می‌کنند که هنوز نتوانسته است به بحران چچن خاتمه دهد. دولت پوتین به رغم معرفی جدایی‌طلبان چچن به عنوان تروریست. در متقاعد کردن دولتهای غربی برای تایید مواضع خود در چچن موفق نبوده است. دولتهای غربی بارها دولت روسیه را به نقض حقوق بشر در چچن متهم کرده‌اند. در مقابل، کرملین غرب را متهم کرده است که از بحران چچن به عنوان اهرم فشار علیه روسیه استفاده می‌کند.
کرملین نگران آن است که با جدایی جمهوری چچن از فدراسیون روسیه، روند جدایی ناطق فقیرنشین جنوب و فروپاشی این کشو تکمیل شود. در واقع، ریشه بحران دیرینه چچن، فقر و تبعیض علیه ساکنان این جمهوری طی قرون متوالی بوده است و زمانی که این ریشه‌ها از بین نرود. بحران ادامه خواهد یافت.