بهمن سرکاراتی

* آقای سرکاراتی، اخیراً کتاب «اسطوره بازگشت جاودانه» از میرچا الیاده را ترجمه و منتشر کرده‌اید.
** این کتاب یکی از بهترین کتابهای الیاده، اسطوره‌شناس معروف است که به زبانهای معتبر دنیا ترجمه شده است. من هم آن را به زبان فارسی ترجمه‌ کرده‌ام. یادداشتهایی هم برای روشن شدن بعضی از مباحث و مسائل به آن افزودم. این کتاب بار دیگر در تبریز و یک بار در تهران توسط نشر قطره و آخرین بار هم توسط انتشارات طهوری تجدید چاپ شده است.
* موضوع این کتاب را می‌توانید برای علاقه‌مندان توضیح بدهید؟
** بخشی از تحقیقات و پژوهشهای الیاده درباره دانش سری و راز ـ آیین‌هاست. از شمنیسم گرفته تا کیمیا، از عرفان گرفته تا یوگا. همه جا الیاده در جست‌وجوی چاره‌ای برای برانداختن زمان است. زیرا معتقد است که انسان در گذشته می‌توانسته زمان را براندازد و یا حداقل به حالت تعلیق در آورد. کتاب حاضر هم که معتبرترین اثر او درباره زمان و تاریخ محسوب می‌شود، به گزارش باورها و پنداشتهای اساطیری پیشینیان از زمان می‌پردازد. الیاده با گردآوری انبوهی از نمادها، افسانه‌ها و آیین‌های باستانی و تفسیر آنها مطابق جهان‌بینی خاص خود که بر‌ مبنای نوعی هستی‌شناسی ثنوی ـ تقابل لاهوت و ناسوت ـ استوار است، به این نتیجه می‌رسد که انسان مذهبی در جوامع باستانی به دو نوع زمان معتقد بوده است.
یکی زمان عادی و معدود و تاریخی که چون رزوگار گذران بر حیات ناسوتی بشر ساری است و به صورت استمراری برگشت‌ناپذیر، همراه خود زوال می‌آورد و همه چیز را به نابودی می‌کشد و دیگری زمان مقدس، زمان اساطیری است که پایا و کاستی‌ناپذیر می‌نماید. آن لحظه شگفت‌انگیز بدایتها که نمونه‌های ازلی و کردارهای بغانه و بالاتر از همه فعل الهی خلقت ضمن آن به وقوع پیوسته است.
* از میرچا الیاده آثار زیادی در ایران ترجمه و منتشر شده است؟
** از الیاده کتابهای زیادی در ایران ترجمه و منتشر شده، خصوصاً یکی از دوستان ما که در این زمینه کار می‌کند و آثار الیاده را ترجمه و منتشر می‌کند، جلال ستاری است.
* کتابی که تحت عنوان «دین‌های ایرانی بر ‌پایه متن‌های معتبر یونانی» منتشر کرده‌اید، به کدام یک از ادیان ایرانی می‌پردازد؟
** قدیم‌ترین مطالبی که در نوشته‌های کلاسیک یونانی آمده است، متعلق به هرودوت است که درباره دین فارسها صحبت می‌کند. بعد از آن پلوتارک است، بعد از آن هم استرابون و پیش از اینها بعضی از نویسنده‌ها هستند که آثارشان به دست فراموشی سپرده شده است، چون بعدها نویسندگانی مثل پلوتارک و استرابون در آثارشان از آنها نقل قول کرده‌اند. شما اگر کتاب «‌دین‌های ایرانی بر پایه متنهای معتبر یونانی» را نگاه کنید، فصل به فصل به مؤلفان یونانی پرداخته‌ام و آنها را معرفی کرده‌ام. در آخر کتاب هم که یادداشتهای من است، تمام آن نویسندگان را به لحاظ بیوگرافی و آثار معرفی کرده‌ام. این کتاب تا دوران هخامنشی و پارتی را در برمی‌گیرد.
* از «گاهان» ترجمه‌های متعددی منتشر شده است. ضرورت ترجمه مجدد گاهان را می‌توانید بفرمایید؟
** قبلاً آقای پور‌داوود گاهان را ترجمه کرده بودند. این ترجمه بیشتر از روی متن ترجمه آلمانی است. بعد هم یکی ـ دو ترجمه دیگر از گاهان منتشر شده که از لحاظ علمی چندان قابل استناد نیست. این بود که تصمیم گرفتم ترجمه دیگری از این متن ارائه کنم.
* در مورد کتاب «بررسی ریشه‌شناختی افعال فارسی» هم بفرمایید چه کرده‌اید؟
** من اولین باری است که در این زمینه نیمه پژوهشی انجام داده‌ام، برای این که اینها مقدماتی هستند برای نوشتن تاریخ و فرهنگ ریشه‌شناختی زبان فارسی. در این پژوهش می‌شود که به صورت کتاب منتشر می‌شود، افعال نه همه افعال، بلکه بسیاری از افعال فارسی و مشتقاتی که از‌ آنها گرفته شده، از لحاظ تیمولوژی پژوهش می‌شوند که در فارسی میانه چه گونه‌ای داشتند، در فارسی باستان و اوستا چه گونه‌ای داشتند و در هند و ایرانی و در زبانهای هند و اروپایی چگونه بوده‌اند؟