خاورمیانه بزرگ از شکل‌گیری تا اجرا(بخش هفدهم)

دکتر رضا جلالی
منطقه خاورمیانه از دیرباز برای کشورهای واقع در آن و نیز قدرت‌های بزرگ اهمیت فوق‌العاده‌ای داشته است. ایران به عنوان کشوری که همواره نقش اساسی و تعیین‌کننده در این منطقه داشته است و خود از بازیگران اصلی و غیرقابل انکار آن بوده، با دقت بیشتری تحولات آن را پیگیری کرده و براساس آن به سیاست‌سازی می‌پردازد. این منطقه در سال‌های اخیر دستخوش تحولات و تغییرات عمده‌ای بوده که بسیاری از آنها از این حیث که در فضای امنیتی کشورمان رخ داده است، برای ایران فرصت‌ها و چالش‌های عمده‌ای ایجاد کرده است.
مهم‌ترین تحولات سال‌های اخیر اشغال نظامی کشورهای عراق و افغانستان یعنی دو همسایه شرقی و غربی است که دارای مرزهای طولانی با ایران بوده و همواره خود دغدغه‌های امنیتی خاص برای ما ایجاد می‌کرده‌اند. حضور آمریکا که پس از انقلاب اسلامی مهم‌ترین رقیب استراتژیک ایران بوده در مرزهای شرقی و غربی مهم‌ترین دغدغه امنیتی ایران در حوزه خارجی است. این امر وقتی شدت می‌یابد که به نخبگان حاکم آمریکایی که تیمی افراطی هستند توجه نمائیم. از سوی دیگر سیاست‌های اعلامی و اعمالی ایالات متحده در قبال ایران بر شدت این تهدیدها می‌افزاید.
البته نباید فراموش کرد این حضور نظامی سبب شده است در شرق ایران طالبان که زمانی تهدید جدی علیه ایران محسوب می‌شد از بین برود و از سوی دیگر صدام که جنگ تجاوزکارانه 8 ساله را علیه ایران دامن زده بود، نیز ساقط گردد. منتها نباید این مساله را تنها در این چارچوب دید چرا که سردمداران آمریکایی بارها از حمله نظامی، تغییر رژیم، اعمال تحریم و... علیه ایران سخن گفته‌اند. باید پذیرفت شکاف عمیقی میان شیوه نگرش ایران و آمریکا به مسائل وجود دارد به گونه‌ای که ایران به عنوان یکی از کشورهای هدف مورد نظر آمریکا قلمداد می‌شود. در واقع ایران و آمریکا، به لحاظ نگرش سیاست خارجی و سیاست بین‌الملل در دنیای امروز، دو نقطه مقابل از طیف موجود را تشکیل می‌دهند.
در حالی که ایران معتقد به استقلال کشورها و شکل‌گیری نظامی عادلانه و یا اصلاح ساختار سازمان ملل متحد برای برقراری ساز و کاری مبتنی بر صلح، امنیت و عدالت در صحنه بین‌المللی است، آمریکایی‌ها طرح جنگ تمدن‌ها و نظریه حاکمیت سراسری لیبرال دموکراسی آمریکایی را در جهان مطرح می‌کنند. باید این واقعیت را بپذیریم که در شرایط کنونی آمریکا به عنوان یک قدرت بلامنازع اعمال نفوذ می‌کند و پای‌بند به هیچ قاعده محدودیت‌زایی نیست.
لذا به طور طبیعی خواستار حفظ وضع موجود و بی‌پرده خواهان تسلیم چالشگران منطقه‌ای و بین‌المللی است. طبیعی است که ایران از نظر آمریکا یاغی و محور شرارت خوانده شود و دلیل آن هم تجاوزگری ایران نیست بلکه صرفا به این دلیل است که ایران از نظم جهان تک قطبی پیروی نمی‌کند. مسلما تلاش آمریکا این خواهد بود که به هر طریق ممکن به حفظ حیثیت جهانی خود که پیوندی ناگسستنی با منافع ملی مبتنی بر راهبردهای ایدئولوژیک این کشور دارد، بپردازد.(12)